Persoonlijkheidspsychologie
• 20 MPC met giscorrectie (10p)
• 2 open vragen (10p)
• Gesloten boek
• Voorbeeldexamen
• Proefexamen na paasvakantie
• Laatste les is monitoraat
Inhoudsopgave
Deel 1: Inleiding .......................................................................................................................................... 4
Deel 2: Persoonlijkheidstheorieën ......................................................................................................... 10
1. Dispositionele theorieën/trektheorieën .............................................................................................. 10
1.1 Wat zijn persoonlijkheidstrekken? ................................................................................................. 10
1.2 Identificeren van trekken ................................................................................................................ 10
1.3 Evolutie van trektheoriën ................................................................................................................ 11
1.4 Five-Factor Model ............................................................................................................................ 12
1.5 Five-Factor Theory (McCrae & Costa, 1996) .............................................................................. 16
2. Biologische persoonlijkheidstheoriën ................................................................................................ 18
3. Psychodynamische Persoonlijkheidstheorieën ................................................................................ 22
3.1 Klassieke psychoanalyse ............................................................................................................... 22
3.2 Neo-analytische beweging ............................................................................................................. 26
3.3 Egopsychologie................................................................................................................................ 26
3.4 Objectrelatietheorie ......................................................................................................................... 27
4. Humanistische en Sociaal-Cognitivistische Persoonlijkheidstheorieën ....................................... 28
4.1 Humanistische theorieën ................................................................................................................ 28
4.2 Sociaal-Cognitivistische theorieën ................................................................................................ 29
Deel 3: Hedendaagse thema’s binnen persoonlijkheidspsychologie .............................................. 32
1. Assessment van Persoonlijkheid ............................................................................................................ 32
1.1 Informatiebronnen mbt PH ............................................................................................................. 32
1.2 Evaluatie van meetinstrumenten ................................................................................................... 34
1.3 Ontwikkeling van meetinstrumenten ............................................................................................. 34
1.4 Onderzoeksdesign in PH psychologie .......................................................................................... 34
1.5 Methodologische kwesties ............................................................................................................. 35
2 Consistentie en Stabiliteit van Persoonlijkheid ................................................................................ 37
2.1 Cross-situationele consistentie ...................................................................................................... 37
2.2 Temporele stabiliteit ........................................................................................................................ 37
, 3 Gedragsgenetica en Persoonlijkheid ................................................................................................. 43
3.1 Het menselijk genoom .................................................................................................................... 43
3.2 Controverse over genen en PH ..................................................................................................... 43
3.3 Doelstellingen van gedragsgenetica ............................................................................................. 43
3.4 Wat is erfelijkheid? .......................................................................................................................... 43
3.5 Gedragsgenetisch onderzoek ........................................................................................................ 44
3.6 Onderzoeksbevindingen ................................................................................................................ 45
3.7 Gedeelde vs. niet gedeelde omgevingsinvloeden ...................................................................... 46
3.8 Genen en omgeving ........................................................................................................................ 46
4 Identiteit, zelfconcept en Coping ........................................................................................................ 47
4.1 Zelfconcept ....................................................................................................................................... 47
4.2 Eigenwaarde (self-esteem) ............................................................................................................ 48
4.3 Sociale Identiteit............................................................................................................................... 50
4.4 Coping ............................................................................................................................................... 51
Deel 4: Persoonlijkheid in het dagelijkse leven ................................................................................... 53
1. Persoonlijkheid en Relaties................................................................................................................. 53
1.1 PH en partnerrelaties ...................................................................................................................... 53
1.2 PH en relatietevredenheid .............................................................................................................. 54
1.3 PH en vriendschap .......................................................................................................................... 56
1.4 PH en sociale media ....................................................................................................................... 57
2. Persoonlijkheid en School ................................................................................................................... 59
2.1 VFM en schoolse prestaties ........................................................................................................... 59
2.2 Sociale cognitie ................................................................................................................................ 60
2.3 Motivationele processen ................................................................................................................. 61
2.4 Conclusie .......................................................................................................................................... 61
3. Persoonlijkheid en Werk...................................................................................................................... 62
3.1 Werkprestaties ................................................................................................................................. 62
3.2 Leiderschap ...................................................................................................................................... 63
3.3 ‘Dark side’ van PH ........................................................................................................................... 63
3.4 PH-meetinstrumenten in A&O ....................................................................................................... 64
4. Persoonlijkheid en Mentaal Welbevinden ......................................................................................... 66
4.1 Emoties ............................................................................................................................................. 66
4.2 Geluk ................................................................................................................................................. 67
4.3 Neurotiscisme .................................................................................................................................. 68
4.4 Affectieve intensiteit (AI) ................................................................................................................. 68
4.5 PH en emotioneel welbevingen ..................................................................................................... 69
5. Persoonlijkheid en Lichamelijke Gezondheid................................................................................... 71
5.1 Theoretische modellen.................................................................................................................... 71
2
, 5.2 Stress ................................................................................................................................................ 73
5.3 Coping ............................................................................................................................................... 73
5.4 PH en gezondheid: type A-PH ....................................................................................................... 74
Deel 5: Persoonlijkheidsstoornissen .................................................................................................... 77
1. Persoonlijkheidsstoornissen ............................................................................................................... 77
1.1 Persoonlijkheidsstoornissen in DSM-5 ......................................................................................... 77
1.2 Prevalentie ........................................................................................................................................ 80
1.3 Etiologie ............................................................................................................................................ 80
1.4 Dimensionale benadering van persoonlijkheidspathologie ....................................................... 80
3
, Deel 1: Inleiding
1. Definitie Persoonlijkheid
Persoonlijkheid in woordenboek = de som van iemands eigenschappen en karaktertrekken
waardoor hij tot een individu wordt
Gerelateerde termen: individualiteit en personaliteit (= iem met een grote PH)
Definitie volgens HB:
“Personality is the set of psychological traits and mechanisms within the individual that are
organized and relatively enduring and that influences his or her interactions with, and
adaptions to, the intrapsychic, physical, and social environments”
Vertaling: “PH is de verzameling van psychologische trekken en mechanismen binnen een
individu, die georganiseerd en relatief stabiel zijn, en die de interacties met en de
aanpassingen aan de intrapsychische, fysieke en sociale omgeving beïnvloeden”
… verzameling van psychologische trekken
• Trekken = eigenschappen die verschillen/gelijkenissen tussen mensen beschrijven
• Gemiddelde neigingen (average tendencies) om je op een bepaalde manier te
gedragen (bv iemand die verlegen is kan niet verlegen zijn bij mensen die hij/zij goed
kent, dus we zeggen pas dat iemand verlegen is als die zich gemiddeld gezien vaker
verlegen voelt als anderen. Een persoonlijkheideigenschap zal dus niet altijd en zeker
niet in elke situatie tot uiting komen. Maar het gaat om de gemiddelde neiging.
à Je hebt pas een persoonlijkheidstrek als deze eigenschap zich gemiddeld
gezien vaker voordoet als anderen!
• Hoeveel? Structuur? Correlatie/gevolgen?
Hoeveel trekken hebben we nodig om iemands PH volledig te gaan bespreken? 5? 50?
100?
Wat is de structuur? Zijn bepaalde trekken op een bepaalde manier gelinkt aan elkaar? Is
het zo dat als iemand verlegen is hij/zij ook kwetsbaarder is en gevoeliger voor negatieve
emoties of staat dit los van elkaar?
Wat is de oorsprong van deze trekken? Waarom hebben bepaalde mensen die PH
eigenschap? Heeft dit te maken met erfelijkheid? Is het genetisch bepaald? Of komt het door
bepaalde levensgebeurtenissen? Opvoeding? Een combinatie?
Wat kunnen corelaties zijn van een bepaalde PH trek? Is het zo dat mensen die neurotisch
zijn een grotere kans hebben om angst te ondervinden? Wat zijn de effecten/gevolgen van
deze eigenschappen?
• Beschrijven, verklaren en voorspellen van (toekomstig) gedrag
Hoe we ons gedragen op dit moment en in de toekomst is deel functie van onze PH.
Omgeving heeft ook een invloed, maar gedrag wordt mede gestuurd door eigen PH. Op
basis van deze trekken kunnen we ook voorspellen hoe iemand zich gaat gedragen.
… mechanismen
à Cognitieve processen van informatieverwerking
4
• 20 MPC met giscorrectie (10p)
• 2 open vragen (10p)
• Gesloten boek
• Voorbeeldexamen
• Proefexamen na paasvakantie
• Laatste les is monitoraat
Inhoudsopgave
Deel 1: Inleiding .......................................................................................................................................... 4
Deel 2: Persoonlijkheidstheorieën ......................................................................................................... 10
1. Dispositionele theorieën/trektheorieën .............................................................................................. 10
1.1 Wat zijn persoonlijkheidstrekken? ................................................................................................. 10
1.2 Identificeren van trekken ................................................................................................................ 10
1.3 Evolutie van trektheoriën ................................................................................................................ 11
1.4 Five-Factor Model ............................................................................................................................ 12
1.5 Five-Factor Theory (McCrae & Costa, 1996) .............................................................................. 16
2. Biologische persoonlijkheidstheoriën ................................................................................................ 18
3. Psychodynamische Persoonlijkheidstheorieën ................................................................................ 22
3.1 Klassieke psychoanalyse ............................................................................................................... 22
3.2 Neo-analytische beweging ............................................................................................................. 26
3.3 Egopsychologie................................................................................................................................ 26
3.4 Objectrelatietheorie ......................................................................................................................... 27
4. Humanistische en Sociaal-Cognitivistische Persoonlijkheidstheorieën ....................................... 28
4.1 Humanistische theorieën ................................................................................................................ 28
4.2 Sociaal-Cognitivistische theorieën ................................................................................................ 29
Deel 3: Hedendaagse thema’s binnen persoonlijkheidspsychologie .............................................. 32
1. Assessment van Persoonlijkheid ............................................................................................................ 32
1.1 Informatiebronnen mbt PH ............................................................................................................. 32
1.2 Evaluatie van meetinstrumenten ................................................................................................... 34
1.3 Ontwikkeling van meetinstrumenten ............................................................................................. 34
1.4 Onderzoeksdesign in PH psychologie .......................................................................................... 34
1.5 Methodologische kwesties ............................................................................................................. 35
2 Consistentie en Stabiliteit van Persoonlijkheid ................................................................................ 37
2.1 Cross-situationele consistentie ...................................................................................................... 37
2.2 Temporele stabiliteit ........................................................................................................................ 37
, 3 Gedragsgenetica en Persoonlijkheid ................................................................................................. 43
3.1 Het menselijk genoom .................................................................................................................... 43
3.2 Controverse over genen en PH ..................................................................................................... 43
3.3 Doelstellingen van gedragsgenetica ............................................................................................. 43
3.4 Wat is erfelijkheid? .......................................................................................................................... 43
3.5 Gedragsgenetisch onderzoek ........................................................................................................ 44
3.6 Onderzoeksbevindingen ................................................................................................................ 45
3.7 Gedeelde vs. niet gedeelde omgevingsinvloeden ...................................................................... 46
3.8 Genen en omgeving ........................................................................................................................ 46
4 Identiteit, zelfconcept en Coping ........................................................................................................ 47
4.1 Zelfconcept ....................................................................................................................................... 47
4.2 Eigenwaarde (self-esteem) ............................................................................................................ 48
4.3 Sociale Identiteit............................................................................................................................... 50
4.4 Coping ............................................................................................................................................... 51
Deel 4: Persoonlijkheid in het dagelijkse leven ................................................................................... 53
1. Persoonlijkheid en Relaties................................................................................................................. 53
1.1 PH en partnerrelaties ...................................................................................................................... 53
1.2 PH en relatietevredenheid .............................................................................................................. 54
1.3 PH en vriendschap .......................................................................................................................... 56
1.4 PH en sociale media ....................................................................................................................... 57
2. Persoonlijkheid en School ................................................................................................................... 59
2.1 VFM en schoolse prestaties ........................................................................................................... 59
2.2 Sociale cognitie ................................................................................................................................ 60
2.3 Motivationele processen ................................................................................................................. 61
2.4 Conclusie .......................................................................................................................................... 61
3. Persoonlijkheid en Werk...................................................................................................................... 62
3.1 Werkprestaties ................................................................................................................................. 62
3.2 Leiderschap ...................................................................................................................................... 63
3.3 ‘Dark side’ van PH ........................................................................................................................... 63
3.4 PH-meetinstrumenten in A&O ....................................................................................................... 64
4. Persoonlijkheid en Mentaal Welbevinden ......................................................................................... 66
4.1 Emoties ............................................................................................................................................. 66
4.2 Geluk ................................................................................................................................................. 67
4.3 Neurotiscisme .................................................................................................................................. 68
4.4 Affectieve intensiteit (AI) ................................................................................................................. 68
4.5 PH en emotioneel welbevingen ..................................................................................................... 69
5. Persoonlijkheid en Lichamelijke Gezondheid................................................................................... 71
5.1 Theoretische modellen.................................................................................................................... 71
2
, 5.2 Stress ................................................................................................................................................ 73
5.3 Coping ............................................................................................................................................... 73
5.4 PH en gezondheid: type A-PH ....................................................................................................... 74
Deel 5: Persoonlijkheidsstoornissen .................................................................................................... 77
1. Persoonlijkheidsstoornissen ............................................................................................................... 77
1.1 Persoonlijkheidsstoornissen in DSM-5 ......................................................................................... 77
1.2 Prevalentie ........................................................................................................................................ 80
1.3 Etiologie ............................................................................................................................................ 80
1.4 Dimensionale benadering van persoonlijkheidspathologie ....................................................... 80
3
, Deel 1: Inleiding
1. Definitie Persoonlijkheid
Persoonlijkheid in woordenboek = de som van iemands eigenschappen en karaktertrekken
waardoor hij tot een individu wordt
Gerelateerde termen: individualiteit en personaliteit (= iem met een grote PH)
Definitie volgens HB:
“Personality is the set of psychological traits and mechanisms within the individual that are
organized and relatively enduring and that influences his or her interactions with, and
adaptions to, the intrapsychic, physical, and social environments”
Vertaling: “PH is de verzameling van psychologische trekken en mechanismen binnen een
individu, die georganiseerd en relatief stabiel zijn, en die de interacties met en de
aanpassingen aan de intrapsychische, fysieke en sociale omgeving beïnvloeden”
… verzameling van psychologische trekken
• Trekken = eigenschappen die verschillen/gelijkenissen tussen mensen beschrijven
• Gemiddelde neigingen (average tendencies) om je op een bepaalde manier te
gedragen (bv iemand die verlegen is kan niet verlegen zijn bij mensen die hij/zij goed
kent, dus we zeggen pas dat iemand verlegen is als die zich gemiddeld gezien vaker
verlegen voelt als anderen. Een persoonlijkheideigenschap zal dus niet altijd en zeker
niet in elke situatie tot uiting komen. Maar het gaat om de gemiddelde neiging.
à Je hebt pas een persoonlijkheidstrek als deze eigenschap zich gemiddeld
gezien vaker voordoet als anderen!
• Hoeveel? Structuur? Correlatie/gevolgen?
Hoeveel trekken hebben we nodig om iemands PH volledig te gaan bespreken? 5? 50?
100?
Wat is de structuur? Zijn bepaalde trekken op een bepaalde manier gelinkt aan elkaar? Is
het zo dat als iemand verlegen is hij/zij ook kwetsbaarder is en gevoeliger voor negatieve
emoties of staat dit los van elkaar?
Wat is de oorsprong van deze trekken? Waarom hebben bepaalde mensen die PH
eigenschap? Heeft dit te maken met erfelijkheid? Is het genetisch bepaald? Of komt het door
bepaalde levensgebeurtenissen? Opvoeding? Een combinatie?
Wat kunnen corelaties zijn van een bepaalde PH trek? Is het zo dat mensen die neurotisch
zijn een grotere kans hebben om angst te ondervinden? Wat zijn de effecten/gevolgen van
deze eigenschappen?
• Beschrijven, verklaren en voorspellen van (toekomstig) gedrag
Hoe we ons gedragen op dit moment en in de toekomst is deel functie van onze PH.
Omgeving heeft ook een invloed, maar gedrag wordt mede gestuurd door eigen PH. Op
basis van deze trekken kunnen we ook voorspellen hoe iemand zich gaat gedragen.
… mechanismen
à Cognitieve processen van informatieverwerking
4
