Handicap en ontwikkelingsstoornissen
Praktische informatie
Inhoud
Module 1: Autisme en neurodiversiteit
• Diagnostiek en interventies
• Communicatie
• Neurodiversiteit
Module 2: Omgaan met gedrags- en psychische problemen bij personen met een VB en/of ASS
• Theoretisch kader gedrags- en psychische problemen bij personen met een verstandelijke beperking en/of
ASS
• Oefeningen en casuïstiek rond brede beeldvorming en rond begeleiding- en behandelingsstrategieën
Module 3: Specifieke werkvormen en thema’s doorheen de levensloop
• Bevorderen van sociale relaties voor mensen met een beperking
o Aansluitend: Praktijkopdracht ‘Sociale netwerken’
• Persoonlijke toekomstplanning en inclusieve woon- en werkvormen
• Seksualiteit bij personen met een beperking
• Family Quality of Life en gezinsgerichte interventies
• Ouder wordende personen met een verstandelijke beperking (met specifiek college over dementie)
• Personen met een ernstig meervoudige beperking
Studiemateriaal
• Slides + opnames (College over sociale netwerken wordt verwerkt via de opdracht en zal niet aan bod komen
tijdens het examen)
• Teksten (worden wekelijks ter beschikking gesteld via Toledo)
Evaluatie
Opdracht sociale netwerken op 4 punten → zie kennisclip!
Mondeling examen met schriftelijke voorbereiding op 16 punten
• Juni
• Open boek examen
• 2 open vragen
o Ofwel wat meer casusgericht → linken aan thema’s uitwerken
o Sommige niet zozeer casusgericht, maar meer kritische reflectie: pro’s en contra’s: kritische reflectie
over bepaalde standpunten/stellingen
• Openboek - 3 mensen voorbereiden terwijl iemand examen aflegt → ongeveer 45 minuten voorbereiding
beschikbaar
• Bij Ines Van Keer
Pagina 1 van 147
,Inhoud
Praktische informatie ........................................................................................................................................................ 1
Inhoud ............................................................................................................................................................................... 2
Module 1: Personen met ASS ........................................................................................................................................... 5
1. Communicatie bij mensen met autisme en/of verstandelijke beperking ................................................................ 5
1.1. Waarom aandacht voor communicatie? ........................................................................................................... 5
1.2. Een bijzondere doelgroep: personen met autisme die niet of beperkt verbaal communiceren ...................... 5
1.3. Ondersteunende communicatie ........................................................................................................................ 9
2. Kwaliteitsvolle diagnostiek en interventies ............................................................................................................ 16
2.1. Autisme als een construct met meerdere lagen .............................................................................................. 16
2.2. Autisme in de DSM-5 (GEDRAG) ...................................................................................................................... 16
2.3. Autisme als informatieverwerkingsstoornis (COGNITIE) ................................................................................. 18
2.4. Onderkennende, classificerende diagnostiek van ASS .................................................................................... 19
2.5. Verklarende en handelingsgerichte diagnostiek.............................................................................................. 22
2.6. Interventies ...................................................................................................................................................... 24
3. Neurodiversiteit: een nieuwe blik op autisme, onderzoek en praktijk................................................................... 29
3.1. Paradigmawissel in het autismeveld................................................................................................................ 29
3.2. Neurodiversiteit en het Neurodiversiteitsparadigma: Wat is het wel? Wat is het niet? ................................ 30
3.3. Implicaties voor onderzoek en klinische praktijk ............................................................................................. 33
3.4. Onderzoek: EPANEMA ..................................................................................................................................... 36
Module 2: Omgaan met gedrags- en psychische problemen bij personen met een verstandelijke beperking en/of ASS
........................................................................................................................................................................................ 37
1. Theoretisch kader ................................................................................................................................................... 37
1.1. Probleemgedrag: definitie en prevalentie ....................................................................................................... 37
1.2. Analysekader .................................................................................................................................................... 39
2. Probleemgedrag: casussen ..................................................................................................................................... 52
2.1. Casus Luuk ........................................................................................................................................................ 52
2.2. Casus Carla ....................................................................................................................................................... 53
3. Interventies ............................................................................................................................................................. 56
3.1. Meta-analyse.................................................................................................................................................... 56
3.2. Medicatie ......................................................................................................................................................... 57
3.3. Gedragstherapeutische interventies................................................................................................................ 57
3.4. Omgevingsgerichte interventies ...................................................................................................................... 58
3.5. Individugerichte interventies ........................................................................................................................... 59
3.6. Probleemgedrag: interventies ......................................................................................................................... 59
Module 3: Specifieke werkvormen en thema’s doorheen de levensloop ...................................................................... 60
1. Bevorderen van sociale inclusie voor mensen met een beperking (Les 14/2) ....................................................... 60
1.1. Conceptualisering ............................................................................................................................................ 60
Pagina 2 van 147
, 1.2. Analyse en beeldvorming ................................................................................................................................. 64
1.3. Interventies ...................................................................................................................................................... 67
2. Strategieën voor het werken aan inclusie .............................................................................................................. 70
2.1. Bredere context ............................................................................................................................................... 70
2.2. Conceptualisering inclusie ............................................................................................................................... 70
2.3. Persoonsgerichte planningsmethodieken ....................................................................................................... 72
2.4. Inclusief wonen, werken en vrije tijd besteden ............................................................................................... 74
2.5. Rolversterkend werken .................................................................................................................................... 76
2.6. Community building ......................................................................................................................................... 77
2.7. Werken aan inclusie: aandachtspunten voor professionals ............................................................................ 77
3. Oudere mensen met een verstandelijke beperking ............................................................................................... 78
3.1. Wat is het probleem?....................................................................................................................................... 78
3.2. Situering (input): Feiten en fabels over ouder worden bij mensen met een verstandelijke beperking ........ 79
3.3. Succesvol of kwaliteitsvol ouder worden (outcomes):Modellen en (specifieke) indicatoren van
levenskwaliteit ........................................................................................................................................................ 85
4. Dementie bij mensen met een verstandelijke beperking ....................................................................................... 97
4.1. Verstandelijke beperking: Wat is het? ............................................................................................................. 97
4.2. Cognitieve en adaptieve vaardigheden ........................................................................................................... 97
4.3. Dementie.......................................................................................................................................................... 98
4.4. Dementie bij personen met een verstandelijke beperking ........................................................................... 103
4.5. Impact van dementie ..................................................................................................................................... 110
4.6. Kwaliteitsvolle ondersteuning bij personen met een verstandelijke beperking en dementie ...................... 111
4.7. Wonen ............................................................................................................................................................ 114
4.8. Activiteiten en psychosociale ondersteuning ................................................................................................ 115
4.9. Fysieke gezondheid en ADL ............................................................................................................................ 116
4.10. Geestelijke gezondheid (GG) en moeilijk hanteerbaar gedrag .................................................................... 117
5. Seksualiteit bij mensen met een ondersteuningsnood door Aditi vzw ................................................................ 119
5.1. Centrum voor advies, informatie en ondersteuning ..................................................................................... 119
5.2. Missie ............................................................................................................................................................. 119
5.3. Visie ................................................................................................................................................................ 120
5.4. Seksuele dienstverlening: zorg of prostitutie ................................................................................................ 120
5.5. Geschiedenis van de zorg ............................................................................................................................... 123
5.6. Bespreekbaarheid seksuele gezondheid ........................................................................................................ 123
5.7. Onderzoeken .................................................................................................................................................. 124
5.8. Bijzondere kwetsbaarheid ............................................................................................................................. 124
5.9. Methodieken .................................................................................................................................................. 125
5.10. Onderzoek kennis en attitude bij vrouwen met een verstandelijke beperking .......................................... 128
Pagina 3 van 147
, 5.11. Onderzoek naar vrouwen met een verstandelijke beperking die seksueel grensoverschrijdend gedrag
hebben meegemaakt ............................................................................................................................................ 128
5.12. Casus Peter................................................................................................................................................... 129
6. Ondersteuning voor personen met een EMB ....................................................................................................... 130
6.1. PIMD: who? .................................................................................................................................................... 130
6.2. Support for persons with PIMD?.................................................................................................................... 130
6.3. Onderzoek naar personen met PIMD ............................................................................................................ 135
Pagina 4 van 147
Praktische informatie
Inhoud
Module 1: Autisme en neurodiversiteit
• Diagnostiek en interventies
• Communicatie
• Neurodiversiteit
Module 2: Omgaan met gedrags- en psychische problemen bij personen met een VB en/of ASS
• Theoretisch kader gedrags- en psychische problemen bij personen met een verstandelijke beperking en/of
ASS
• Oefeningen en casuïstiek rond brede beeldvorming en rond begeleiding- en behandelingsstrategieën
Module 3: Specifieke werkvormen en thema’s doorheen de levensloop
• Bevorderen van sociale relaties voor mensen met een beperking
o Aansluitend: Praktijkopdracht ‘Sociale netwerken’
• Persoonlijke toekomstplanning en inclusieve woon- en werkvormen
• Seksualiteit bij personen met een beperking
• Family Quality of Life en gezinsgerichte interventies
• Ouder wordende personen met een verstandelijke beperking (met specifiek college over dementie)
• Personen met een ernstig meervoudige beperking
Studiemateriaal
• Slides + opnames (College over sociale netwerken wordt verwerkt via de opdracht en zal niet aan bod komen
tijdens het examen)
• Teksten (worden wekelijks ter beschikking gesteld via Toledo)
Evaluatie
Opdracht sociale netwerken op 4 punten → zie kennisclip!
Mondeling examen met schriftelijke voorbereiding op 16 punten
• Juni
• Open boek examen
• 2 open vragen
o Ofwel wat meer casusgericht → linken aan thema’s uitwerken
o Sommige niet zozeer casusgericht, maar meer kritische reflectie: pro’s en contra’s: kritische reflectie
over bepaalde standpunten/stellingen
• Openboek - 3 mensen voorbereiden terwijl iemand examen aflegt → ongeveer 45 minuten voorbereiding
beschikbaar
• Bij Ines Van Keer
Pagina 1 van 147
,Inhoud
Praktische informatie ........................................................................................................................................................ 1
Inhoud ............................................................................................................................................................................... 2
Module 1: Personen met ASS ........................................................................................................................................... 5
1. Communicatie bij mensen met autisme en/of verstandelijke beperking ................................................................ 5
1.1. Waarom aandacht voor communicatie? ........................................................................................................... 5
1.2. Een bijzondere doelgroep: personen met autisme die niet of beperkt verbaal communiceren ...................... 5
1.3. Ondersteunende communicatie ........................................................................................................................ 9
2. Kwaliteitsvolle diagnostiek en interventies ............................................................................................................ 16
2.1. Autisme als een construct met meerdere lagen .............................................................................................. 16
2.2. Autisme in de DSM-5 (GEDRAG) ...................................................................................................................... 16
2.3. Autisme als informatieverwerkingsstoornis (COGNITIE) ................................................................................. 18
2.4. Onderkennende, classificerende diagnostiek van ASS .................................................................................... 19
2.5. Verklarende en handelingsgerichte diagnostiek.............................................................................................. 22
2.6. Interventies ...................................................................................................................................................... 24
3. Neurodiversiteit: een nieuwe blik op autisme, onderzoek en praktijk................................................................... 29
3.1. Paradigmawissel in het autismeveld................................................................................................................ 29
3.2. Neurodiversiteit en het Neurodiversiteitsparadigma: Wat is het wel? Wat is het niet? ................................ 30
3.3. Implicaties voor onderzoek en klinische praktijk ............................................................................................. 33
3.4. Onderzoek: EPANEMA ..................................................................................................................................... 36
Module 2: Omgaan met gedrags- en psychische problemen bij personen met een verstandelijke beperking en/of ASS
........................................................................................................................................................................................ 37
1. Theoretisch kader ................................................................................................................................................... 37
1.1. Probleemgedrag: definitie en prevalentie ....................................................................................................... 37
1.2. Analysekader .................................................................................................................................................... 39
2. Probleemgedrag: casussen ..................................................................................................................................... 52
2.1. Casus Luuk ........................................................................................................................................................ 52
2.2. Casus Carla ....................................................................................................................................................... 53
3. Interventies ............................................................................................................................................................. 56
3.1. Meta-analyse.................................................................................................................................................... 56
3.2. Medicatie ......................................................................................................................................................... 57
3.3. Gedragstherapeutische interventies................................................................................................................ 57
3.4. Omgevingsgerichte interventies ...................................................................................................................... 58
3.5. Individugerichte interventies ........................................................................................................................... 59
3.6. Probleemgedrag: interventies ......................................................................................................................... 59
Module 3: Specifieke werkvormen en thema’s doorheen de levensloop ...................................................................... 60
1. Bevorderen van sociale inclusie voor mensen met een beperking (Les 14/2) ....................................................... 60
1.1. Conceptualisering ............................................................................................................................................ 60
Pagina 2 van 147
, 1.2. Analyse en beeldvorming ................................................................................................................................. 64
1.3. Interventies ...................................................................................................................................................... 67
2. Strategieën voor het werken aan inclusie .............................................................................................................. 70
2.1. Bredere context ............................................................................................................................................... 70
2.2. Conceptualisering inclusie ............................................................................................................................... 70
2.3. Persoonsgerichte planningsmethodieken ....................................................................................................... 72
2.4. Inclusief wonen, werken en vrije tijd besteden ............................................................................................... 74
2.5. Rolversterkend werken .................................................................................................................................... 76
2.6. Community building ......................................................................................................................................... 77
2.7. Werken aan inclusie: aandachtspunten voor professionals ............................................................................ 77
3. Oudere mensen met een verstandelijke beperking ............................................................................................... 78
3.1. Wat is het probleem?....................................................................................................................................... 78
3.2. Situering (input): Feiten en fabels over ouder worden bij mensen met een verstandelijke beperking ........ 79
3.3. Succesvol of kwaliteitsvol ouder worden (outcomes):Modellen en (specifieke) indicatoren van
levenskwaliteit ........................................................................................................................................................ 85
4. Dementie bij mensen met een verstandelijke beperking ....................................................................................... 97
4.1. Verstandelijke beperking: Wat is het? ............................................................................................................. 97
4.2. Cognitieve en adaptieve vaardigheden ........................................................................................................... 97
4.3. Dementie.......................................................................................................................................................... 98
4.4. Dementie bij personen met een verstandelijke beperking ........................................................................... 103
4.5. Impact van dementie ..................................................................................................................................... 110
4.6. Kwaliteitsvolle ondersteuning bij personen met een verstandelijke beperking en dementie ...................... 111
4.7. Wonen ............................................................................................................................................................ 114
4.8. Activiteiten en psychosociale ondersteuning ................................................................................................ 115
4.9. Fysieke gezondheid en ADL ............................................................................................................................ 116
4.10. Geestelijke gezondheid (GG) en moeilijk hanteerbaar gedrag .................................................................... 117
5. Seksualiteit bij mensen met een ondersteuningsnood door Aditi vzw ................................................................ 119
5.1. Centrum voor advies, informatie en ondersteuning ..................................................................................... 119
5.2. Missie ............................................................................................................................................................. 119
5.3. Visie ................................................................................................................................................................ 120
5.4. Seksuele dienstverlening: zorg of prostitutie ................................................................................................ 120
5.5. Geschiedenis van de zorg ............................................................................................................................... 123
5.6. Bespreekbaarheid seksuele gezondheid ........................................................................................................ 123
5.7. Onderzoeken .................................................................................................................................................. 124
5.8. Bijzondere kwetsbaarheid ............................................................................................................................. 124
5.9. Methodieken .................................................................................................................................................. 125
5.10. Onderzoek kennis en attitude bij vrouwen met een verstandelijke beperking .......................................... 128
Pagina 3 van 147
, 5.11. Onderzoek naar vrouwen met een verstandelijke beperking die seksueel grensoverschrijdend gedrag
hebben meegemaakt ............................................................................................................................................ 128
5.12. Casus Peter................................................................................................................................................... 129
6. Ondersteuning voor personen met een EMB ....................................................................................................... 130
6.1. PIMD: who? .................................................................................................................................................... 130
6.2. Support for persons with PIMD?.................................................................................................................... 130
6.3. Onderzoek naar personen met PIMD ............................................................................................................ 135
Pagina 4 van 147
