Hoofdstuk 2 Sturing en beleid in het openbaar bestuur
2.1 De sturende overheid Zie pagina 52/53.
2.2 Overheidssturing
2.2.1. Vormen van sturing
Overheidssturing: ordening, conflictbeheersing, probleemoplossing.
Een maatschappij kan niet functioneren zonder dat het doen en laten van burgers en
maatschappelijke organisaties op elkaar worden afgestemd. De overheid poogt dit te
bevorderen sturing.
De overheid is niet de enige partij in een samenleving die poogt maatschappelijke
ontwikkelingen in banen te leiden. De drie belangrijkste alternatieve sturingsvormen:
maatschappelijke zelfsturing, sturing in wisselwerking tussen overheid en middenveld en
sturing door de markt.
Sturing in wisselwerking tussen overheid en middenveld
Samenspel overheid – maatschappelijke organisaties.
Vaak lopen de doelstellingen van overheden en bepaalde maatschappelijke organisaties
parallel. Zij beschikken bovendien over wederzijds aanvullende middelen en
beïnvloedingsmogelijkheden. De overheid stelt financiële middelen ter beschikking.
Bijvoorbeeld in de sociale huursector.
Het marktmechanisme
Het marktmechanisme werkt goed als er sprake is van voldoende concurrentie tussen
aanbieders van goederen en diensten. Dat geeft consumenten of burgers de vrijheid zelf te
bepalen of en in welke mate zij verschillende goederen en diensten op verschillende prijs- en
kwaliteitsniveau willen consumeren. Zo ontstaat er een optimaal evenwicht tussen vraag en
aanbod.
2.2.2. Redenen voor overheidssturing
Geweldsmonopolie
Ratio van overheidssturing: beteugelen van geweld.
Overheidssturing is niet vanzelfsprekend. Zonder overheid zouden de maatschappelijke
krachten vrij spel hebben en zouden burgers al snel geconfronteerd worden met
ongecontroleerde machtsuitoefening door de sterkste maatschappelijke groepen.
In landen waar de overheid zeer zwak is, zoals in Mexico, of waar het staatsgezag niet
verder reikt dan de buitenwijken van de hoofdstad, zoals in Somalië en Afghanistan, hebben
gewapende bendes, lokale milities, drugsbaronnen en andere roverhoofdmannen vrij spel.
De belangrijkste reden voor overheidsingrijpen is daarom het reguleren van de uitoefening
van geweld. Politie, justitie en defensie worden tot de kerntaken van de overheid gerekend.
De overheid heeft daartoe het monopolie op de legitieme toepassing van fysiek geweld.
Alleen zij mag burgers aanhouden en gevangenzetten of bedrijven binnenvallen en
beboeten.
Marktimperfecties en overheid falen
Ratio van overheidssturing: opvangen marktimperfecties
Zonder overheid is er ook geen vrije markt. Markten kunnen alleen goed functioneren
wanneer er een goed werkend rechtssysteem is, met regels op het gebied van auteursrecht,
handelsrecht en goederenrecht en met een toegankelijke, efficiënte en onpartijdige
rechtspraak waar je terechtkan als de tegenpartij zich niet aan de afspraken houdt.
Onafhankelijke toezichtinstanties: zoals de Voedsel en Warenautoriteit, het College ter
beoordeling van geneesmiddelen en de Autoriteit Financiële Markten.
1
2.1 De sturende overheid Zie pagina 52/53.
2.2 Overheidssturing
2.2.1. Vormen van sturing
Overheidssturing: ordening, conflictbeheersing, probleemoplossing.
Een maatschappij kan niet functioneren zonder dat het doen en laten van burgers en
maatschappelijke organisaties op elkaar worden afgestemd. De overheid poogt dit te
bevorderen sturing.
De overheid is niet de enige partij in een samenleving die poogt maatschappelijke
ontwikkelingen in banen te leiden. De drie belangrijkste alternatieve sturingsvormen:
maatschappelijke zelfsturing, sturing in wisselwerking tussen overheid en middenveld en
sturing door de markt.
Sturing in wisselwerking tussen overheid en middenveld
Samenspel overheid – maatschappelijke organisaties.
Vaak lopen de doelstellingen van overheden en bepaalde maatschappelijke organisaties
parallel. Zij beschikken bovendien over wederzijds aanvullende middelen en
beïnvloedingsmogelijkheden. De overheid stelt financiële middelen ter beschikking.
Bijvoorbeeld in de sociale huursector.
Het marktmechanisme
Het marktmechanisme werkt goed als er sprake is van voldoende concurrentie tussen
aanbieders van goederen en diensten. Dat geeft consumenten of burgers de vrijheid zelf te
bepalen of en in welke mate zij verschillende goederen en diensten op verschillende prijs- en
kwaliteitsniveau willen consumeren. Zo ontstaat er een optimaal evenwicht tussen vraag en
aanbod.
2.2.2. Redenen voor overheidssturing
Geweldsmonopolie
Ratio van overheidssturing: beteugelen van geweld.
Overheidssturing is niet vanzelfsprekend. Zonder overheid zouden de maatschappelijke
krachten vrij spel hebben en zouden burgers al snel geconfronteerd worden met
ongecontroleerde machtsuitoefening door de sterkste maatschappelijke groepen.
In landen waar de overheid zeer zwak is, zoals in Mexico, of waar het staatsgezag niet
verder reikt dan de buitenwijken van de hoofdstad, zoals in Somalië en Afghanistan, hebben
gewapende bendes, lokale milities, drugsbaronnen en andere roverhoofdmannen vrij spel.
De belangrijkste reden voor overheidsingrijpen is daarom het reguleren van de uitoefening
van geweld. Politie, justitie en defensie worden tot de kerntaken van de overheid gerekend.
De overheid heeft daartoe het monopolie op de legitieme toepassing van fysiek geweld.
Alleen zij mag burgers aanhouden en gevangenzetten of bedrijven binnenvallen en
beboeten.
Marktimperfecties en overheid falen
Ratio van overheidssturing: opvangen marktimperfecties
Zonder overheid is er ook geen vrije markt. Markten kunnen alleen goed functioneren
wanneer er een goed werkend rechtssysteem is, met regels op het gebied van auteursrecht,
handelsrecht en goederenrecht en met een toegankelijke, efficiënte en onpartijdige
rechtspraak waar je terechtkan als de tegenpartij zich niet aan de afspraken houdt.
Onafhankelijke toezichtinstanties: zoals de Voedsel en Warenautoriteit, het College ter
beoordeling van geneesmiddelen en de Autoriteit Financiële Markten.
1
