Samenvatting Cytologie 2

Cytologie 2


Afnametechnieken
Exfoliatie = Spoelen en brushen van slijmvliesoppervlakken Cellen losmaken en verzamelen in
cervix, bronchus, oesofagus en galwegen (endoscopie)
Puncteren = aspireren met dunne holle naald in organen In voelbare of echografisch zichtbare
verdikkingen/afwijkingen in lymfeklieren, schildklier, speekselklier, mamma, long
(EBUS) en buik (EUS)

Sereuze vochten
 Pleuravocht = longen
 Peridardvocht = hart
 Buikvocht (teveel heet ascitis)
Functie
 Bescherming
o Uitzetting longen bij inademing
o Pompen hart
o Darmperistaltiek
 beweging
 Smeermiddel
o Soepele beweging organen
 Productie slijm
Toename vochten
 Secundair prikkels veroorzaken stuwing waardoor filtratie van plasma door de bloedvaten
plaats vind
 Vochtophoping
 Oorzaken
o Drukverandering / stuwing
o Systemische of lokale oorzaak
 Transudaat is eiwitarm, dus helder
 Exsudaat is eiwitrijk, dus troebel
Normaal aanwezig
 Pleuravocht en pericardvocht: 5-15 mL
 Peritoneaalvocht : <50 mL
Transudaat (van buitenaf)
 Systemisch: Verstoord evenwicht tussen vochtvorming en vochtopname
 Oorzaken:
o Hydrostatische druk
 minder bloedtoevoer, waardoor verhoogde druk in bloedvaten. Gevolg vocht
wordt in tussenliggende holte geperst.
 O.a. bij hartfalen en trombose.
o Colloid-osmotische druk
 t.g.v. veranderde eiwitconcentratie in bloed = vochtophoping in
tussenliggende holte.
 O.a. bij levercirrhose en nierziekten
Exsudaat (van binnenuit)
 Locaal: Verhoogde permeabiliteit van bloedvaten
 Oorzaken:
o Ontstekingen
o Tumoren
o Dunne darm-obstructie
 t.g.v. endotheel (celwand) beschadiging komen eiwitdeeltjes en vocht in de tussenliggende
holten

,Cytologie 2




Technische procedure vloeistof  preparaat
 Maximaal 50 ml sedimenteren: 5’/1000rpm
 Supernatant verwijderen door decanteren of afpipetteren met vacuumpomp.
 Sediment gebruiken voor het maken van de celpreparaten gemaakt.
 1 druppel sediment voor vlampreparaat ‘diffmethode’ -> Giemsa kleuring
 Aan het overige sediment wordt fixatie vloeistof toegevoegd:
o Methanol/alcoholmengsels (cytolyt en preservcyt).
o Hiervan worden gemaakt:
 Dunnelaagpreparaat -> PAP kleuring
 Paraffinecelblok (cellient/agar) –>
 H&E kleuren + immuno- en moleculair onderzoek

,Cytologie 2


Microscopie
De pre-existente cellen
 Mesotheelcellen
 Leucocyten
o Eosinofiele granulocyten; minder dan 10% is reactie
o Neutrofiele Granulocyten: acute ontsteking
o Lymfocyten: chronische ontsteking of maligne lymfoom
 Erytrocyten
 Ontstekingscellen en reactief mesotheel sluiten maligniteit niet uit! Dus maligne cellen,
ontsteking en mestoheelcellen kunnen goed samen aangetroffen worden -> het vaakst bij
epitheliale maligniteiten zoals bijv. longcarcinomen
Normaal
 uniforme, ronde cellen van ca 15-20 µm.
 Kern:
o Centrale ligging, rondovale vorm, fijn chromatine, 1
onopvallende nucleolus
 Cytoplasma:
o “dicht” met flardig, onscherper celmembraan, (bij een
hoge vergroting zijn microvilli zichtbaar). Rond de
kern een lichte zone en een donkere zone aan de membraanzijde = endo/ecto
plasma. Dit wordt het Two tone effect genoemd!
 Reactie: zelfde celkenmerken maar wel sterke anisonucleose, prominente nucleoli en meer
cytoplasma vacuolen (vochtopname in cel). Tevens meerkernigheid en mitosen
Degeneratie veroorzaakt vacuolen in het cytoplasma!
 Sterker two tone cytoplasma
 Opvallende villi en ‘blebs” -> pietenkragen
 Fijn uitgeponst cytoplasma
 Zegelring vacuolen -> halvemaanvormen
Vlakke ligging:
 Los en vlakke groepen (danwel 2d)
 Omhelzende cellen = engulfment
 Intercellulaire leegte tussen rijtjes cellen = windows

Nieuw/ouder vocht
 In nieuw gevormd vocht zie je vooral losliggende mesotheelcellen
 In al langer bestaand vocht (3wk) zie je juist veel celrijke groepen mesotheelcellen die vlak,
afgerond en langgerekt liggen. Cohesie!
 Bij manipulatie, dus bijv. buikspoelvocht zijn uniforme sheets mesotheelcellen opvallend
aanwezig.
o Een geringe bloedbijmenging en toename van witte bloedcellen zijn vaak aanwezig.
o In pleuravocht vaak ook toename van eo’s

, Cytologie 2


Maligne mesothelioom
 Zeldzame maligniteit
 Vaakst na asbestexposure 20-40 jr geleden
o T.g.v. inhalatie van schadelijke minerale vezels die zich in het longvlies vastzetten,
veroorzaakt irritatie vervolgens ontstaat na vele jaren een mesotheelproliferatie.
o Komt het meest voor in industriegebieden:
 mijnbouw/scheepvaart/auto
 winning asbest in Z-Amerika, Canada, Rusland (erioniet in Turkije)
o Andere oorzaken: radiatie, andere carcinogenen en S40 virus (simianvirus 40
(apenvirus wat per abuis in poliovaccin zat 1960)
 Vaker bij oudere man (lft 60-80 jaar), vaakst in pleura (75%)
o Zeldzame bevinding bij (jonge) vrouw (buik/ovarium)
 Klachtenpatroon: locaal of diffuus pijn op borst, dyspnoe (kortademig), droge hoest,
vermageren, malaise (onbehaaglijk gevoel)
 Rö diagnostiek: verbreding pleura zichtbaar-> verdikt mesotheliaal vlies! zgn plaque! Vaak
unilaterale vochtophoping! Honingkleurig vocht!
 1e manifestatie meestal in sereus vocht!
 Palliatief behandelen met chemotherapie waarbij 25% toch binnen 3 mnd en ruim 65%
binnen 1 jr overlijdt
o Curatie niet mogelijk!
Verschillende typen mesothelioom
 Biphasic: Combinatie van epitheloid en sarcomateus.
 Sarcomateus: zeldzaam en zeer slechte prognose!
o Sprieterig groeiend, langgerekte/ovale kernen.
o In cytologie relatief weinig cellen, moeilijk te herkennen!
o Losliggende mono-populatie ovaal/langgerekte cellen met celen kernvariaties.
Moeilijk te differentiëren met reactief mesotheel!
 Epitheloid: meest voorkomend, slechte prognose!
o Tubulair/papillair groeipatroon.
o In cytologie celrijke grote groepen, dus cohesief!
o Grote celdichte groepen van 50>200 uniforme cellen
 Papillaire formaties, morulae (moerbei) en clusters
 Brugvorming, tussen celgroepen en losse cellen
 Windows en engulfment
 in 30% collageenbollen (roze in Giemsa-kleuring)
 Psammoomlichaampjes kunnen aanwezig zijn
 Soms hyaluronzuur (alcian blue met/zonder hyaluronidasekleuring)
o Kernenatypie: Anisonucleose, meerkernigheid, wisselende kernpolymorfie en
hyperchromasie, macronucleoli (multipel en vaak ook atypische vormen), mitosen.
o Cytoplasma is vergelijkbaar met reactief mesotheel; endoecto plasma en uitgeponste
vacuolen, vet/vocht maar geen slijm!
o Differentiatie: reactief mesotheel en mesothelioom kan moeilijk zijn daarom spreken
we in cytologie liever van mesotheelproliferatie!
o Differentiatie: metastase carcinoom en mesothelioom ook moeilijk: Let op
monopopulatie in mesothelioom en 2 populaties in metastase