Handelingsgericht werken in passend onderwijs
Inhoud
Table of Contents
Handelingsgericht werken in passend onderwijs...................................................................................1
Hst 1 HGW in de praktijk, ontwikkelingen en achtergronden.................................................................4
1.1 Inleiding........................................................................................................................................4
1.2 Handelingsgericht werken: definitie en principes.........................................................................4
1.2.1 Ons handelen is doelgericht..................................................................................................5
1.2.2 De onderwijsbehoeften van leerlingen staan centraal..........................................................5
1.2.3 De leraar doet ertoe..............................................................................................................5
1.2.4 Het gaat om afstemming en wisselwerking, we gaan uit van transactie in de
onderwijsleersituatie......................................................................................................................6
1.2.5 Positieve aspecten zijn van groot belang...............................................................................6
1.2.6 We werken constructief samen.............................................................................................6
1.2.7 De werkwijze is systematisch en transparant........................................................................7
1.3 De ontwikkeling van handelingsgerichte diagnostiek naar handelingsgericht werken.................7
1.3.1 Handelingsgerichte diagnostiek.............................................................................................7
1.3.2 Handelingsgericht werken voor de intern begeleider............................................................8
1.3.3 De 1-zorgroute.......................................................................................................................8
1.4 Handelingsgericht werken en onderwijskwaliteit.........................................................................8
1.5 Handelingsgericht werken en opbrengstgericht werken..............................................................8
1.6 Ecologische pedagogiek................................................................................................................9
1.6.1 Toepassing in het onderwijs..................................................................................................9
1.6.2 Gevolgen voor de onderwijspraktijk......................................................................................9
Hst 2 Passend onderwijs: achtergronden en ontwikkelingen.................................................................9
2.1 Inleiding........................................................................................................................................9
2.2 Grondslagen van passend onderwijs............................................................................................9
2.2.1 Visie, ethiek en maatschappelijke ontwikkelingen................................................................9
2.2.2 De rechten van het kind.........................................................................................................9
2.3 Geschiedenis van passend onderwijs.........................................................................................10
2.3.1 Rakkers en stakkers: van oertijd tot twintigste eeuw..........................................................10
2.3.2 Ontwikkelingen in de tweede helft van de vorige eeuw......................................................10
2.3.3 Salamanca Statement en recente ontwikkelingen...............................................................10
2.4 Passend onderwijs en handelingsgericht werken.......................................................................10
, 2.4.1 Uitgangspunten en principes...............................................................................................10
2.4.2 Mensenwerk: positieve grondhouding en competenties....................................................10
2.4.3 Begrippenkader en standaarden..........................................................................................10
2.5 Praktijkmodel van Mitchell.........................................................................................................11
2.6 Arrangeren..................................................................................................................................12
2.7 Ondersteunende leervormen.....................................................................................................13
2.7.1 Coöperatief leren.................................................................................................................13
2.7.2 Peer-tutor-leren...................................................................................................................14
2.8 Co-teaching.................................................................................................................................14
2.9 Tot besluit...................................................................................................................................14
2.9.1 Wetenschappelijk onderzoek...............................................................................................14
2.9.2 Risico’s en barrières.............................................................................................................14
Hst 3 HGW: De cyclus en de praktijk van uitvoering.............................................................................14
3.1 Inleiding......................................................................................................................................14
3.2 Waarnemen en signaleren..........................................................................................................15
3.2.1 Het gebruik van bronnen.....................................................................................................15
3.2.2 Didactische informatie.........................................................................................................16
3.2.3 Stimulerende en belemmerende factoren...........................................................................16
3.3 Begrijpen....................................................................................................................................17
3.3.1 Onderwijsbehoeften: algemeen en specifiek.......................................................................17
3.3.2 Relatie, competentie en autonomie....................................................................................17
3.3.3 Human dynamics.................................................................................................................17
3.3.4 Groepsoverzichten...............................................................................................................19
3.4.1 Clusteren van leerlingen......................................................................................................19
3.4.2 Opstellen van het groepsplan..............................................................................................19
3.4.3 Week- en dagprogramma’s..................................................................................................20
3.5 Realiseren: uitvoeren van het groepsplan..................................................................................20
3.5.1 Klassenmanagement............................................................................................................20
3.5.2 Didactische vaardigheden....................................................................................................20
3.5.3 Zelfstandig werken..............................................................................................................20
3.6.1 Tips voor interne begeleiders en de ondersteuningsstructuur op school............................21
3.6.2 Individuele handelingsplanning...........................................................................................21
3.6.3 Effectieve leerlingbespreking...............................................................................................21
Hst 4. Taak en taal van de leraar als pedagoog.....................................................................................21
4.1 Inleiding......................................................................................................................................21
4.2 De taak van de leraar als pedagoog............................................................................................21
4.3 De taal van de leraar als pedagoog.............................................................................................21
, 4.3.1 Pedagogisch denken en handelen.......................................................................................21
4.3.2 Denken vanuit wat de leerling nodig heeft..........................................................................21
4.4 Pedagogiek binnen het onderwijs...............................................................................................21
4.5 Pedagogisch rapporteren............................................................................................................21
4.6 De kracht van taal.......................................................................................................................21
4.6.1 Gebruik maken van de kracht van taal.................................................................................21
4.6.2 De kracht van taal in oudercommunicatie...........................................................................22
4.6.3 De kracht van taal: de leerling als mederegisseur................................................................22
4.6.4 Voorbeelden van het betrekken van leerlingen bij hun leerproces.....................................22
4.7 De kracht van herkaderen..........................................................................................................22
4.7.1 Effecten................................................................................................................................22
4.7.2 Voorbeelden van herkaderen..............................................................................................22
Hst 5. Handelingsgericht werken binnen de domeinen leren en gedrag..............................................23
5.1 Inleiding......................................................................................................................................23
5.2 Onderwijsbehoeften binnen de domeinen leren en gedrag: twee benen om op te staan.........23
5.3 Gedragsproblemen en verantwoordelijkheid voor de oplossing................................................23
5.4 De leraar en gedragsproblemen.................................................................................................23
5.5 Voorkomen van probleemgedrag begint bij beeldvorming........................................................23
5.6 Kwaliteit van het pedagogisch klimaat en pedagogisch handelen..............................................23
5.7 Schoolbreed aandacht voor gedrag............................................................................................23
5.8 Verzamelen van gegevens over gedrag......................................................................................24
5.9 Brede programma’s rond gedrag................................................................................................24
5.10 Succesindicatoren programma’s voor sociaal emotioneel leren..............................................24
Hst 6 Handelingsgericht werken en schoolontwikkeling......................................................................24
6.1 Inleiding......................................................................................................................................24
6.2 Verandermanagement................................................................................................................24
6.2.1 Veranderbereidheid en weerstanden..................................................................................24
6.2.2 Handelingsgericht werken als traject: organiseren en veranderen.....................................24
6.2.3 Projectmanagement............................................................................................................24
6.2.4 Succesvol veranderen?........................................................................................................24
6.3 Het model van Knoster...............................................................................................................24
6.4 Veranderstijlen: de vijf kleuren van De Caluwé en Vermaak......................................................25
6.5 Implementatie............................................................................................................................25
6.6 Borging.......................................................................................................................................25
Hst 7 Handelingsgericht werken en eisen vanuit de omgeving............................................................25
Bibliografie...........................................................................................................................................27
Inhoud
Table of Contents
Handelingsgericht werken in passend onderwijs...................................................................................1
Hst 1 HGW in de praktijk, ontwikkelingen en achtergronden.................................................................4
1.1 Inleiding........................................................................................................................................4
1.2 Handelingsgericht werken: definitie en principes.........................................................................4
1.2.1 Ons handelen is doelgericht..................................................................................................5
1.2.2 De onderwijsbehoeften van leerlingen staan centraal..........................................................5
1.2.3 De leraar doet ertoe..............................................................................................................5
1.2.4 Het gaat om afstemming en wisselwerking, we gaan uit van transactie in de
onderwijsleersituatie......................................................................................................................6
1.2.5 Positieve aspecten zijn van groot belang...............................................................................6
1.2.6 We werken constructief samen.............................................................................................6
1.2.7 De werkwijze is systematisch en transparant........................................................................7
1.3 De ontwikkeling van handelingsgerichte diagnostiek naar handelingsgericht werken.................7
1.3.1 Handelingsgerichte diagnostiek.............................................................................................7
1.3.2 Handelingsgericht werken voor de intern begeleider............................................................8
1.3.3 De 1-zorgroute.......................................................................................................................8
1.4 Handelingsgericht werken en onderwijskwaliteit.........................................................................8
1.5 Handelingsgericht werken en opbrengstgericht werken..............................................................8
1.6 Ecologische pedagogiek................................................................................................................9
1.6.1 Toepassing in het onderwijs..................................................................................................9
1.6.2 Gevolgen voor de onderwijspraktijk......................................................................................9
Hst 2 Passend onderwijs: achtergronden en ontwikkelingen.................................................................9
2.1 Inleiding........................................................................................................................................9
2.2 Grondslagen van passend onderwijs............................................................................................9
2.2.1 Visie, ethiek en maatschappelijke ontwikkelingen................................................................9
2.2.2 De rechten van het kind.........................................................................................................9
2.3 Geschiedenis van passend onderwijs.........................................................................................10
2.3.1 Rakkers en stakkers: van oertijd tot twintigste eeuw..........................................................10
2.3.2 Ontwikkelingen in de tweede helft van de vorige eeuw......................................................10
2.3.3 Salamanca Statement en recente ontwikkelingen...............................................................10
2.4 Passend onderwijs en handelingsgericht werken.......................................................................10
, 2.4.1 Uitgangspunten en principes...............................................................................................10
2.4.2 Mensenwerk: positieve grondhouding en competenties....................................................10
2.4.3 Begrippenkader en standaarden..........................................................................................10
2.5 Praktijkmodel van Mitchell.........................................................................................................11
2.6 Arrangeren..................................................................................................................................12
2.7 Ondersteunende leervormen.....................................................................................................13
2.7.1 Coöperatief leren.................................................................................................................13
2.7.2 Peer-tutor-leren...................................................................................................................14
2.8 Co-teaching.................................................................................................................................14
2.9 Tot besluit...................................................................................................................................14
2.9.1 Wetenschappelijk onderzoek...............................................................................................14
2.9.2 Risico’s en barrières.............................................................................................................14
Hst 3 HGW: De cyclus en de praktijk van uitvoering.............................................................................14
3.1 Inleiding......................................................................................................................................14
3.2 Waarnemen en signaleren..........................................................................................................15
3.2.1 Het gebruik van bronnen.....................................................................................................15
3.2.2 Didactische informatie.........................................................................................................16
3.2.3 Stimulerende en belemmerende factoren...........................................................................16
3.3 Begrijpen....................................................................................................................................17
3.3.1 Onderwijsbehoeften: algemeen en specifiek.......................................................................17
3.3.2 Relatie, competentie en autonomie....................................................................................17
3.3.3 Human dynamics.................................................................................................................17
3.3.4 Groepsoverzichten...............................................................................................................19
3.4.1 Clusteren van leerlingen......................................................................................................19
3.4.2 Opstellen van het groepsplan..............................................................................................19
3.4.3 Week- en dagprogramma’s..................................................................................................20
3.5 Realiseren: uitvoeren van het groepsplan..................................................................................20
3.5.1 Klassenmanagement............................................................................................................20
3.5.2 Didactische vaardigheden....................................................................................................20
3.5.3 Zelfstandig werken..............................................................................................................20
3.6.1 Tips voor interne begeleiders en de ondersteuningsstructuur op school............................21
3.6.2 Individuele handelingsplanning...........................................................................................21
3.6.3 Effectieve leerlingbespreking...............................................................................................21
Hst 4. Taak en taal van de leraar als pedagoog.....................................................................................21
4.1 Inleiding......................................................................................................................................21
4.2 De taak van de leraar als pedagoog............................................................................................21
4.3 De taal van de leraar als pedagoog.............................................................................................21
, 4.3.1 Pedagogisch denken en handelen.......................................................................................21
4.3.2 Denken vanuit wat de leerling nodig heeft..........................................................................21
4.4 Pedagogiek binnen het onderwijs...............................................................................................21
4.5 Pedagogisch rapporteren............................................................................................................21
4.6 De kracht van taal.......................................................................................................................21
4.6.1 Gebruik maken van de kracht van taal.................................................................................21
4.6.2 De kracht van taal in oudercommunicatie...........................................................................22
4.6.3 De kracht van taal: de leerling als mederegisseur................................................................22
4.6.4 Voorbeelden van het betrekken van leerlingen bij hun leerproces.....................................22
4.7 De kracht van herkaderen..........................................................................................................22
4.7.1 Effecten................................................................................................................................22
4.7.2 Voorbeelden van herkaderen..............................................................................................22
Hst 5. Handelingsgericht werken binnen de domeinen leren en gedrag..............................................23
5.1 Inleiding......................................................................................................................................23
5.2 Onderwijsbehoeften binnen de domeinen leren en gedrag: twee benen om op te staan.........23
5.3 Gedragsproblemen en verantwoordelijkheid voor de oplossing................................................23
5.4 De leraar en gedragsproblemen.................................................................................................23
5.5 Voorkomen van probleemgedrag begint bij beeldvorming........................................................23
5.6 Kwaliteit van het pedagogisch klimaat en pedagogisch handelen..............................................23
5.7 Schoolbreed aandacht voor gedrag............................................................................................23
5.8 Verzamelen van gegevens over gedrag......................................................................................24
5.9 Brede programma’s rond gedrag................................................................................................24
5.10 Succesindicatoren programma’s voor sociaal emotioneel leren..............................................24
Hst 6 Handelingsgericht werken en schoolontwikkeling......................................................................24
6.1 Inleiding......................................................................................................................................24
6.2 Verandermanagement................................................................................................................24
6.2.1 Veranderbereidheid en weerstanden..................................................................................24
6.2.2 Handelingsgericht werken als traject: organiseren en veranderen.....................................24
6.2.3 Projectmanagement............................................................................................................24
6.2.4 Succesvol veranderen?........................................................................................................24
6.3 Het model van Knoster...............................................................................................................24
6.4 Veranderstijlen: de vijf kleuren van De Caluwé en Vermaak......................................................25
6.5 Implementatie............................................................................................................................25
6.6 Borging.......................................................................................................................................25
Hst 7 Handelingsgericht werken en eisen vanuit de omgeving............................................................25
Bibliografie...........................................................................................................................................27
