PUBLIEK PROCESRECHT
Mens = sociaal wezen Leeft in groep (= gemeenschap = doelmatig
samenlevingsverband = une société)
gezag = noodzakelijk (desnoods door geweld in goede banen
leiden)
in een Staat: uitgeoefend door de overheid
Conflict tussen individuele vrijheid & gezag, tussen burger en
bestuur
opl. in Westerse wereld? Rechtsstaat
̶ Uitgangspunt: rechtsstaat gezagsdragers gebonden door
objectieve recht waarvan zij de toepassing moeten verzekeren
+ macht beperkt door individuele rechten v/d burgers
→ administratief legaliteitsbeginsel = gebondenheid v/d
overheid a/h (volledige) recht
(= elke algemeen verbindende rechtsregls opgelegd door een OH)
A) Handelen vereist juridische grondslag
bevoegdheden zijn “toegewezen”
B) Overheidsoptreden moet regelmatig optreden =
rechtmatigheidsbeginsel
gedragen naar de rechtsregels vastgesteld door hogere
overheden
zowel materiële wetten, ARB, gewoonterecht, … (indien in
hiërarchie boven eigen handelingen)
Politiestaat gezagsdragers hebben een principieel onbegrensde
macht, een onbeperkte bevoegdheid om het maatschappelijk leven geheel
te regelen
1
, ingezetenen: geen onvervreemdbare rechten, kunnen er geen
rechten doen gelden tegen de overheid
̶ Legaliteitsbeginsel vereist handhaving
• Noodzaak aan rechtsdwang
Men moet desnoods met geweld kunnen ingrijpen om de
schending v/e objectieve rechtsregel & de miskenning te
voorkomen / ongedaan te maken
uitgeoefend door overheid (monopolie van fysieke dwang)
eigenrichting / zichzelf recht verschaffen = verboden
(willekeur)
Rechtsplicht tot het geven van iets = enige die
rechtstreeks kunnen worden afgedwongen (voorwerp afnemen
indien nog beschikbaar)
Onrechtstreekse dwang: druk of herstel van iets wat ten
onrechte is gebeurd/nagelaten
• Rechtsdwang soms niet mogelijk
• Concl.: afdwingen van recht moet worden beschouwd als het
aanwenden van technieken tot voorkomen of herstellen van
rechtsschendingen
= sanctionering
= rechtshandhaving
= rechtsbescherming
̶ Rechtsbescherming tegen de overheid
• Overheid is feitelijk veel machtiger
• Cf.: bestuurshandeling = administratieve rechtshandeling
Eenzijdig bindend
Privilège de la décision exécutoire
2
, Privilège du préalable → obéir d’abord, réclamer ensuite
• Bestuursgeschil = geschillen tussen burger en bestuur of
tussen besturen onderling over handelingen die in beginsel
uitgaan van een administratieve overheid en door het
publiekrecht worden beheerst.
Rechtsbescherming = het beveiligen/verdedigen van rechten tegen alle
kwaad
= geheel van technieken die erop gericht zijn te voorkomen dat rechten
worden geschonden en/of geschonden rechten te herstel- len.
Overheid; belast met behartiging algemeen belang (= enige drijfveer)
= juridisch & feitelijk veel machtiger dan de individuele burger
Particulieren: gelijkheid & wilsautonomie
kunnen slechts jegens elkaar worden gebonden indien zij daarin
toestemmen
De overheid: administratieve rechtshandeling of de bestuurshandeling
zij kan gezagshalve (zonder toestemming betrokkene) rechten en
plichten creëren, wijzigen en opheffen.
kan eenzijdig verbindende beslissingen nemen.
Bestuursgeschillen = geschillen tussen burger & bestuur of
tussen besturen onderling over handelingen uitgaande v/e
administratieve overheid
Administratieve overheidshandeling =
1. Verbindend
schept gezagshalve rechten & plichten
2. Onmiddellijk uitvoerbaar
wijzigt de rechtsorde door haar enkele uitvaardiging
3
, OH kan onmiddellijk het nodige doen tot uitvoering ervan (zonder
tussenkomst rechter) (= privilèfe de la décision exécutoire)
Gedwongen tenuitvoerlegging: slechts mogelijk indien de wet
daarin voorziet
+ De overheid kan de rechtsonderhorige maar met dwang aanzetten
tot gehoorzaamheid nadat een rechter haar daartoe de toestemming
heeft gegeven.
Privilège du préalable = voorrecht van het voorafgaande
administratieve beslissing wordt geacht gelijkvorig te zijn met de
wet
Procesinitiatief: de burger moet een overheidsbevel in beginsel
ge- hoorzamen, ook al is het onwettig
Hij moet zich tot de rechter wenden wanneer hij meent dat een
overheidsbeslissing niet rechtmatig is.
Dat beroep zal bovendien in de regel geen schorsende werking
hebben.
De gehoorzaamheidsplicht blijft bestaan zolang de rechter daar
niet anders over heeft beslist.
Overheid
19e eeuw: nachtwaker taak beperkt tot handhaven openbare
orde en veiligheid
20ste eeuw; verzorgingsstaat Actievere rol OH in sociale en
economische leven
Probleem: enkel de OH kan voorzien in rechtsbescherming tgen de
OH (dus tegen haar eigen optreden)
̶ Technieken van rechtsbescherming:
• Preventieve rechtsbescherming vs. rechtsbescherming a
posteriori
4
Mens = sociaal wezen Leeft in groep (= gemeenschap = doelmatig
samenlevingsverband = une société)
gezag = noodzakelijk (desnoods door geweld in goede banen
leiden)
in een Staat: uitgeoefend door de overheid
Conflict tussen individuele vrijheid & gezag, tussen burger en
bestuur
opl. in Westerse wereld? Rechtsstaat
̶ Uitgangspunt: rechtsstaat gezagsdragers gebonden door
objectieve recht waarvan zij de toepassing moeten verzekeren
+ macht beperkt door individuele rechten v/d burgers
→ administratief legaliteitsbeginsel = gebondenheid v/d
overheid a/h (volledige) recht
(= elke algemeen verbindende rechtsregls opgelegd door een OH)
A) Handelen vereist juridische grondslag
bevoegdheden zijn “toegewezen”
B) Overheidsoptreden moet regelmatig optreden =
rechtmatigheidsbeginsel
gedragen naar de rechtsregels vastgesteld door hogere
overheden
zowel materiële wetten, ARB, gewoonterecht, … (indien in
hiërarchie boven eigen handelingen)
Politiestaat gezagsdragers hebben een principieel onbegrensde
macht, een onbeperkte bevoegdheid om het maatschappelijk leven geheel
te regelen
1
, ingezetenen: geen onvervreemdbare rechten, kunnen er geen
rechten doen gelden tegen de overheid
̶ Legaliteitsbeginsel vereist handhaving
• Noodzaak aan rechtsdwang
Men moet desnoods met geweld kunnen ingrijpen om de
schending v/e objectieve rechtsregel & de miskenning te
voorkomen / ongedaan te maken
uitgeoefend door overheid (monopolie van fysieke dwang)
eigenrichting / zichzelf recht verschaffen = verboden
(willekeur)
Rechtsplicht tot het geven van iets = enige die
rechtstreeks kunnen worden afgedwongen (voorwerp afnemen
indien nog beschikbaar)
Onrechtstreekse dwang: druk of herstel van iets wat ten
onrechte is gebeurd/nagelaten
• Rechtsdwang soms niet mogelijk
• Concl.: afdwingen van recht moet worden beschouwd als het
aanwenden van technieken tot voorkomen of herstellen van
rechtsschendingen
= sanctionering
= rechtshandhaving
= rechtsbescherming
̶ Rechtsbescherming tegen de overheid
• Overheid is feitelijk veel machtiger
• Cf.: bestuurshandeling = administratieve rechtshandeling
Eenzijdig bindend
Privilège de la décision exécutoire
2
, Privilège du préalable → obéir d’abord, réclamer ensuite
• Bestuursgeschil = geschillen tussen burger en bestuur of
tussen besturen onderling over handelingen die in beginsel
uitgaan van een administratieve overheid en door het
publiekrecht worden beheerst.
Rechtsbescherming = het beveiligen/verdedigen van rechten tegen alle
kwaad
= geheel van technieken die erop gericht zijn te voorkomen dat rechten
worden geschonden en/of geschonden rechten te herstel- len.
Overheid; belast met behartiging algemeen belang (= enige drijfveer)
= juridisch & feitelijk veel machtiger dan de individuele burger
Particulieren: gelijkheid & wilsautonomie
kunnen slechts jegens elkaar worden gebonden indien zij daarin
toestemmen
De overheid: administratieve rechtshandeling of de bestuurshandeling
zij kan gezagshalve (zonder toestemming betrokkene) rechten en
plichten creëren, wijzigen en opheffen.
kan eenzijdig verbindende beslissingen nemen.
Bestuursgeschillen = geschillen tussen burger & bestuur of
tussen besturen onderling over handelingen uitgaande v/e
administratieve overheid
Administratieve overheidshandeling =
1. Verbindend
schept gezagshalve rechten & plichten
2. Onmiddellijk uitvoerbaar
wijzigt de rechtsorde door haar enkele uitvaardiging
3
, OH kan onmiddellijk het nodige doen tot uitvoering ervan (zonder
tussenkomst rechter) (= privilèfe de la décision exécutoire)
Gedwongen tenuitvoerlegging: slechts mogelijk indien de wet
daarin voorziet
+ De overheid kan de rechtsonderhorige maar met dwang aanzetten
tot gehoorzaamheid nadat een rechter haar daartoe de toestemming
heeft gegeven.
Privilège du préalable = voorrecht van het voorafgaande
administratieve beslissing wordt geacht gelijkvorig te zijn met de
wet
Procesinitiatief: de burger moet een overheidsbevel in beginsel
ge- hoorzamen, ook al is het onwettig
Hij moet zich tot de rechter wenden wanneer hij meent dat een
overheidsbeslissing niet rechtmatig is.
Dat beroep zal bovendien in de regel geen schorsende werking
hebben.
De gehoorzaamheidsplicht blijft bestaan zolang de rechter daar
niet anders over heeft beslist.
Overheid
19e eeuw: nachtwaker taak beperkt tot handhaven openbare
orde en veiligheid
20ste eeuw; verzorgingsstaat Actievere rol OH in sociale en
economische leven
Probleem: enkel de OH kan voorzien in rechtsbescherming tgen de
OH (dus tegen haar eigen optreden)
̶ Technieken van rechtsbescherming:
• Preventieve rechtsbescherming vs. rechtsbescherming a
posteriori
4
