Menselijke
erfelijkheidsleer
2022-2023
,Inhoudsopgave
1. Inleiding genetica ......................................................................................................................................... 3
DEEL 1.................................................................................................................................................................. 3
2. Chromosomale afwijkingen ........................................................................................................................ 16
A. Numerieke afwijkingen - autosomen ............................................................................................................ 16
NUMERIEKE GESLACHTSCHROMOSOMALE AFWIJKINGEN ............................................................................... 26
Structurele afwijkingen ..................................................................................................................................... 33
3. Mendeliaanse overerving ........................................................................................................................... 41
Autosomaal-dominant ...................................................................................................................................... 41
Autosomaal recessief ........................................................................................................................................ 49
Geslachtsgebonden overerving ......................................................................................................................... 54
4. Complexe overerving (multifactoriële overerving) ..................................................................................... 62
Polygenische en multifactoriële aandoeningen ................................................................................................ 62
Familiale mentale handicap met normaal fenotype : ....................................................................................... 66
5. Epigenetica + Prader Willi syndroom .......................................................................................................... 69
Epigenetica ........................................................................................................................................................ 69
Prader Willli syndroom ...................................................................................................................................... 71
6. Betekenis van een genetische diagnose voor de ontwikkeling van kinderen en jongeren: 22q11 ............... 75
22q11 deletie (22q11 DS) en 22q11 duplicatie (22q11 dup) en impact op leren en gedrag ............................. 75
22q11 deletie (22q11 DS) .................................................................................................................................. 76
Duplicatie 22q11.2 en de impact op leren en gedrag........................................................................................ 86
Algemeen besluit ............................................................................................................................................... 87
7. Angelmansyndroom ................................................................................................................................... 88
Geschiedenis...................................................................................................................................................... 88
Genetische achtergrond .................................................................................................................................... 88
Klinische kenmerken .......................................................................................................................................... 90
4. Medische aandachtspunten bij personen met het Angelman syndroom ...................................................... 91
8. Williams-Beuren syndroom ........................................................................................................................ 93
Klinische kenmerken .......................................................................................................................................... 93
Genetica ............................................................................................................................................................ 94
Relatie genen en kliniek..................................................................................................................................... 99
1
, Gedragskenmerken ........................................................................................................................................... 99
9. Neurofibromatosis ................................................................................................................................... 101
RASopathie ...................................................................................................................................................... 101
NF1 .................................................................................................................................................................. 101
Andere RASopathieën...................................................................................................................................... 109
10. Prenataal onderzoek .............................................................................................................................. 113
Inleiding: ontwikkeling van embryo en foetus ................................................................................................ 113
Risicofactoren op het krijgen van een kind met aangeboren afwijkingen (1) ................................................. 113
Risicofactoren op het krijgen van een kind met aangeboren afwijkingen : teratogenen ................................ 114
Prenataal genetische onderzoekstechnieken .................................................................................................. 115
11. Neurodegeneratieve aandoeningen: ziekte van Huntington ................................................................... 125
Neurodegeneratieve aandoeningen................................................................................................................ 125
Ziekte van Huntington ..................................................................................................................................... 125
12. Predictieve testing .................................................................................................................................. 135
Prenataal genetisch onderzoek ....................................................................................................................... 135
Postnataal genetisch onderzoek (kinderen en volwassenen) .......................................................................... 136
Predictief genetisch onderzoek (kinderen) volwassenen ................................................................................. 136
Borst- en ovariumkanker ................................................................................................................................. 139
2
,1. Inleiding genetica
Oorzaken verstandelijke beperking
• Verworven oorzaken
• Genetische oorzaken
o Chromosomale afwijkingen (Down syndroom)
o Monogene afwijkingen (Fragiele-X syndroom)
• Afwijkingen van het centraal zenuwstelsel
• Onbekend
Omgevingsfactoren
• Prenataal: infecties
medicatie
alcohol
RX
• Perinataal: geboortetrauma
• Postnataal: infectie
epilepsie
trauma
DEEL 1
A. Familie-anamnese
Belang van familie-anamnese / opmaak van stamboom
• Kijken naar wie in de familie iets heeft en
of daar een bepaald patroon in te
herknennen is
• Bloedverwantschap: gemeenschappelijke
genen
• Draagster: zelf niet de aandoening hebben,
maar wel drager zijn
• Index patient: persoon die op raadpleging
zetten
• Iets kan licht aanwezig zijn bij de oudere
generaties, maar heel grote consequenties
hebben bij de jongere generatie
3
, 1. Hoe ver in de familie teruggaan?
2. Wat is belangrijk / relevant ?
Moeilijk om van te voren uit te maken!
- aangeboren aandoeningen
- leerstoornissen
- (kinder)psychiatrische problemen
→ Soms noodzakelijk om familieleden te onderzoeken
3. Geen problemen in de familie :
Kan toch erfelijk zijn !
- X-gebonden overerving (Bv heel veel vrouwen die drager zijn)
- Autosomaal recessieve overerving
- Chromosomale translocatie (mensen die drager zijn weten dat vaak niet)
4. 4. Familiaal = niet steeds erfelijk!
Bv. lengtegroei
Bv. Feutal Alcohol Syndroom
• Kinderen verstandelijke beperking
• Kleine schedelomtrek
• Specifiek gezicht met dunne bovenlip
→ mama’s overmatig alcohol gedronken
B. Persoonlijke voorgeschiedenis
1. ZWANGERSCHAP EN BEVALLING
- Verloop
- Medische problemen
= Géén oorzaak van leerproblemen:
- verschieten,
- stress omwille van overlijden in familie
- een week antibiotica voor verkoudheid,
- eens gevallen
4
, 2. GEBOORTE
- Tijdstip (hoeveel weken?)
- Geboortegewicht, lengte, hoofdomtrek
- Aanpassing na geboorte
- Voedingsproblemen?
- …
3. ONTWIKKELING VAN DE PERSOON
- wanneer voor het eerst iets opgemerkt?
- tijdstip van lachen, zitten, stappen, eerste
woordjes, twee-woordzinnetjes,
- gedrag (problemen) …
4. MEDISCHE PROBLEMEN?
- Operaties, hospitalisaties?
C. Lichamelijk/klinisch onderzoek
1. INTELLIGENTIE
Definitie
• IQ<70
• Beperkt aanpassingsvermogen
• Vóór de leeftijd van 18 jaar
Voorkomen
• 2-3% van de bevolking
• Méér mannen dan vrouwen
5
erfelijkheidsleer
2022-2023
,Inhoudsopgave
1. Inleiding genetica ......................................................................................................................................... 3
DEEL 1.................................................................................................................................................................. 3
2. Chromosomale afwijkingen ........................................................................................................................ 16
A. Numerieke afwijkingen - autosomen ............................................................................................................ 16
NUMERIEKE GESLACHTSCHROMOSOMALE AFWIJKINGEN ............................................................................... 26
Structurele afwijkingen ..................................................................................................................................... 33
3. Mendeliaanse overerving ........................................................................................................................... 41
Autosomaal-dominant ...................................................................................................................................... 41
Autosomaal recessief ........................................................................................................................................ 49
Geslachtsgebonden overerving ......................................................................................................................... 54
4. Complexe overerving (multifactoriële overerving) ..................................................................................... 62
Polygenische en multifactoriële aandoeningen ................................................................................................ 62
Familiale mentale handicap met normaal fenotype : ....................................................................................... 66
5. Epigenetica + Prader Willi syndroom .......................................................................................................... 69
Epigenetica ........................................................................................................................................................ 69
Prader Willli syndroom ...................................................................................................................................... 71
6. Betekenis van een genetische diagnose voor de ontwikkeling van kinderen en jongeren: 22q11 ............... 75
22q11 deletie (22q11 DS) en 22q11 duplicatie (22q11 dup) en impact op leren en gedrag ............................. 75
22q11 deletie (22q11 DS) .................................................................................................................................. 76
Duplicatie 22q11.2 en de impact op leren en gedrag........................................................................................ 86
Algemeen besluit ............................................................................................................................................... 87
7. Angelmansyndroom ................................................................................................................................... 88
Geschiedenis...................................................................................................................................................... 88
Genetische achtergrond .................................................................................................................................... 88
Klinische kenmerken .......................................................................................................................................... 90
4. Medische aandachtspunten bij personen met het Angelman syndroom ...................................................... 91
8. Williams-Beuren syndroom ........................................................................................................................ 93
Klinische kenmerken .......................................................................................................................................... 93
Genetica ............................................................................................................................................................ 94
Relatie genen en kliniek..................................................................................................................................... 99
1
, Gedragskenmerken ........................................................................................................................................... 99
9. Neurofibromatosis ................................................................................................................................... 101
RASopathie ...................................................................................................................................................... 101
NF1 .................................................................................................................................................................. 101
Andere RASopathieën...................................................................................................................................... 109
10. Prenataal onderzoek .............................................................................................................................. 113
Inleiding: ontwikkeling van embryo en foetus ................................................................................................ 113
Risicofactoren op het krijgen van een kind met aangeboren afwijkingen (1) ................................................. 113
Risicofactoren op het krijgen van een kind met aangeboren afwijkingen : teratogenen ................................ 114
Prenataal genetische onderzoekstechnieken .................................................................................................. 115
11. Neurodegeneratieve aandoeningen: ziekte van Huntington ................................................................... 125
Neurodegeneratieve aandoeningen................................................................................................................ 125
Ziekte van Huntington ..................................................................................................................................... 125
12. Predictieve testing .................................................................................................................................. 135
Prenataal genetisch onderzoek ....................................................................................................................... 135
Postnataal genetisch onderzoek (kinderen en volwassenen) .......................................................................... 136
Predictief genetisch onderzoek (kinderen) volwassenen ................................................................................. 136
Borst- en ovariumkanker ................................................................................................................................. 139
2
,1. Inleiding genetica
Oorzaken verstandelijke beperking
• Verworven oorzaken
• Genetische oorzaken
o Chromosomale afwijkingen (Down syndroom)
o Monogene afwijkingen (Fragiele-X syndroom)
• Afwijkingen van het centraal zenuwstelsel
• Onbekend
Omgevingsfactoren
• Prenataal: infecties
medicatie
alcohol
RX
• Perinataal: geboortetrauma
• Postnataal: infectie
epilepsie
trauma
DEEL 1
A. Familie-anamnese
Belang van familie-anamnese / opmaak van stamboom
• Kijken naar wie in de familie iets heeft en
of daar een bepaald patroon in te
herknennen is
• Bloedverwantschap: gemeenschappelijke
genen
• Draagster: zelf niet de aandoening hebben,
maar wel drager zijn
• Index patient: persoon die op raadpleging
zetten
• Iets kan licht aanwezig zijn bij de oudere
generaties, maar heel grote consequenties
hebben bij de jongere generatie
3
, 1. Hoe ver in de familie teruggaan?
2. Wat is belangrijk / relevant ?
Moeilijk om van te voren uit te maken!
- aangeboren aandoeningen
- leerstoornissen
- (kinder)psychiatrische problemen
→ Soms noodzakelijk om familieleden te onderzoeken
3. Geen problemen in de familie :
Kan toch erfelijk zijn !
- X-gebonden overerving (Bv heel veel vrouwen die drager zijn)
- Autosomaal recessieve overerving
- Chromosomale translocatie (mensen die drager zijn weten dat vaak niet)
4. 4. Familiaal = niet steeds erfelijk!
Bv. lengtegroei
Bv. Feutal Alcohol Syndroom
• Kinderen verstandelijke beperking
• Kleine schedelomtrek
• Specifiek gezicht met dunne bovenlip
→ mama’s overmatig alcohol gedronken
B. Persoonlijke voorgeschiedenis
1. ZWANGERSCHAP EN BEVALLING
- Verloop
- Medische problemen
= Géén oorzaak van leerproblemen:
- verschieten,
- stress omwille van overlijden in familie
- een week antibiotica voor verkoudheid,
- eens gevallen
4
, 2. GEBOORTE
- Tijdstip (hoeveel weken?)
- Geboortegewicht, lengte, hoofdomtrek
- Aanpassing na geboorte
- Voedingsproblemen?
- …
3. ONTWIKKELING VAN DE PERSOON
- wanneer voor het eerst iets opgemerkt?
- tijdstip van lachen, zitten, stappen, eerste
woordjes, twee-woordzinnetjes,
- gedrag (problemen) …
4. MEDISCHE PROBLEMEN?
- Operaties, hospitalisaties?
C. Lichamelijk/klinisch onderzoek
1. INTELLIGENTIE
Definitie
• IQ<70
• Beperkt aanpassingsvermogen
• Vóór de leeftijd van 18 jaar
Voorkomen
• 2-3% van de bevolking
• Méér mannen dan vrouwen
5
