Samenvatting levensbeschouwing & wetenschap

LEVENSBESCHOUWING: RELIGIE, ATHEÏSME &
WETENSCHAP
HOOFDSTUK 1 – GELOOF, REDE & WETENSCHAP
INLEIDING

Wetenschap heeft haar plek verworven op basis van haar methodologie, waarom moet we het dan nog hebben
over 'geloof & wetenschap'?
 Wetenschap geeft ons de 'voorlopig beste' kennis over wereld, mens en samenleving
MAAR kan ons niet op elke soort vraag een antwoord geven
o Religieuze, ethische, morele vragen
o Kan hier wel onderzoek naar doen, maar geen eenduidig antwoord op geven
o Is er evidentie om aan te nemen dat …?

Invloed van religie neemt af in westen (maar is niet representatief voor de rest van de wereld) = secularisering
 Eigen voor democratische rechtstaten

Voorspellingen voor de toekomst (2060):
Ondanks secularisering hoeft religie niet te verdwijnen! Demografische prognoses tonen aan dat in 2060 meer
mensen religieus zullen zijn dan vandaag, ondanks de afname v/h aantal religieuze mensen in het Westen.
 Evangelische kerken zijn snelst groeiende kerken binnen Christendom
 Islam is sterkst groeiende godsdienst & wordt even groot als het Christendom op wereldvlak, omdat:
o Jongere populatie (--> hoger geboortecijfer)
o Unaffiliated: procentuele daling

Science & religion
Sinds 1960 heeft discussie over geloof, rede & wetenschap zich ontpopt tot zelfstandige academische discipline
 1966:
o Eerste uitgave v/ Zygon: Journal of the Religion & Science
o Handboek v/ Ian Barbour: Issues in Science and Religion

 Heeft geleid tot verdere ontwikkeling v/h vakgebied met eigen conferenties, lezingenreeksen enz.
op verschillende universiteiten en netwerken, zoals:
o ISSR = International Society for Science and Religion
o ESSSAT = European Society for the Study of Science and Theology

Zowel gelovigen als ongelovige atheïsten hebben een inbreng (gehad) in deze discussie
 Richard Dawkins: Ongelovige atheïst

"Wetenschap & religie zijn incompatibel en onderhouden een conflictueuze
relatie met elkaar"

 Jurgen Habermans: Religieus onmuzikaal

"De religie hoeft niet waar te zijn om waardevol te kunnen zijn. Ook seculiere burgers
kunnen iets leren v/ religieuze bijdragen"

John templeton foundation:
Invloedrijke Amerikaanse organisatie die mbv onderzoeksgeld en jaarlijkse 'Templeton Prize' het werk
ondersteunt dat wetenschap & religie in harmonie samen wil brengen
 Apologetisch kantje: aantonen dat wetenschap geen bedreiging moet zijn voor religie en het geloof niet
moet ondermijnen

Religie:
 Beschikt over een bepaalde diversiteit
 Is een ambivalent fenomeen
 Is een dynamisch gegeven

,2003: tijdschrift 'Theology and Science’
 Doel = bevordering v/ creatieve wederzijdse interactie tss de theologie & natuurwetenschappen

DRIE TYPOLOGISCHE POSITIES

Ian barbour: vierdeling om verhouding tussen wetenschap/rede/filosofie & geloof/openbaring/theologie te
beschrijven. Deze 4 begrippen zitten vervat in de 3 typologische posities
 Togetherness positie: dialoog & integratie
 Battlefield positie: conflict
 The nothing in common positie: onafhankelijkheid

BATTLEFIELD POSITIE (CONFLICT)
Er is een manifeste tegenstelling tussen geloof & wetenschap ( zowel atheïstische als religieuze varianten)

 Tertullianus: ‘Credo quia absurdum’ (= ik geloof omdat het absurd is)
o Anti-filosofische interpretatie
 Al-Ghazali
o Islamitische theoloog
o Boek: ‘de tegenstrijdigheden v/d filosofen’
o Alles gebeurt door de wil & hand v/ God
o Vandaag de dag nog een standaardopvatting in de orthodoxe islam
o Belangrijkste moslim na Mohammed
 Creationisme:
o Voornamelijk bij oosterse levensbeschouwingen
 New age
o Eclectisch amalgaan v/ ideeën
 Atheïstisch persfectief
o The four hoursemen:
 Richard Dawkins, Daniel Dennelt, Sam Harris & Christopher Hitchens
o ‘Religie is niet alleen gevaarlijk, maar ook inherent compatibel met rede & wetenschap’
o Godsgeloof & religie zijn irrationeel, onwetenschappelijk & achterhaald
o Een gelovige wetenschapper is een contradictio in terminis (wetenschappelijk atheïsme)

NOTHING IN COMMON POSITIE (ONAFHANKELIJKHEID)
Geloof en wetenschap hebben niets met elkaar gemeen
 Geloof: morele & zingevingsvragen beantwoorden
 Wetenschap: wereld begrijpen

Doorheen de geschiedenis terug te vinden bij verschillende theologen en filosofen.
Fideïsme: geloof vergt ‘een sprong’ voorbij de rede

TOGETHERNESS POSITIES (DIALOOG & INTEGRATIE)
Integratie v/ geloof & wetenschap in een globale visie

 Wetenschappelijke kennis is niet in tegenspraak met religie
o Vooral wijd verspreid in moslimwereld
o Maurice Bucaille: Koran anticipeert op heel wat wetenschappelijke bevindingen
o Nur beweging

 Tweewegenleer: geloof/rede & openbaring/wetenschap zijn 2 complementair wegen om tot eenzelfde
waarheid v/d (morele) werkelijkheid door te dringen
o Thomas van Aquino VS. Averroës

,  Wetenschap is vertrekbasis om van daaruit theologisch over de aard van God na te denken

 Vanuit de studie v/d natuur, mens en wereld moet geconcludeerd worden dat God bestaat
o = natuurlijke theologie
o William Paley: Natural Theology
 “De natuur is ontworpen en alles in de natuur is door een ontwerper bedoeld”
= teleologische of ontwerpgodsbewijs
= godsbewijs uit de schepping
o Leeft vandaag nog voort in ID-beweging

KORTE GESCHIEDENIGS VAN EEN AMBIVALENTE RELATIE
VROEGE CHRISTENDOM & MIDDELEEUWEN: FILOSOFIE EN GELOOF VINDEN ELKAAR
Tertullianus:
 Anti-filosofie
 Filosofische interpretaties v/ christendom = ijdele curiositas
o Schadelijk & nutteloos voor geloof
MAAR anti-filosofische houding krijgt niet de bovenhand

Uitgangspunt v/ meeste middeleeuwse theologen: geloof/rede & openbaring/filosofie kunnen hand in hand
gaan met elkaar  ‘christelijke filosofie’ wordt geboren:
 Tot 12e eeuw: voornamelijk gebaseerd op Plato, daarna op Aristoteles (= “de Filosoof”, tot 17e eeuw)
 2 personen spelen belangrijke rol in dit verband: Augustinus & Aquino

Kerkvader Augustinus
 Christelijke gedachtengoed = ‘haven v/d filosofie’
 Geloof voorrang op rede
 “Geloof om te zien en om tot inzicht te komen”
 Curiositas VS studiositas

Canterbury probeert eveneens het christelijke geloof inzichtelijk te maken met redelijke argumenten
 Ontologisch godsbewijs: God is absoluut volmaakt. Bestaan is volmaakter dan niet bestaan, dus God
bestaat

Het feit dat geloof en rede niet tegengesteld zijn aan elkaar, blijkt ook uit de abdijen:
 Gebeden
 Gewerkt
 Verzamelpunten van toenmalige ‘beste’ kennis die er was (= ‘bib’)
o Kennis werd met hand overgeschreven voor reproductie

Middeleeuwse filosofie = didactische filosofie (scholastiek)
Benadrukt belang v/ de eigen kracht v/d rede, MAAR geloof krijgt steeds voorrang op rede.
 Hier waren ook tegenstanders van: Al-Ghazali, Averroës

BREUK EN SYNTHESEMOMENTEN IN DE LATE MIDDELEEUWEN
DE SYNTHESE VAN THOMAS VAN AQUINO (CHRISTENDOM)
Poging tot samenbrengen filosofie v/ Aristoteles met theologie. Zeggen beide dat er maar 1 waarheid is, maar
hebben een verschillend standpunt over hoe daar te komen
 Filosofie: rationaliteit en rede (ratio)
 Theologie: goddelijke openbaring (revelatio)

Thomistische positie: slecht voor bepaalde geloofspunten moet de rede aangevuld worden met kennis uit de
openbaring. Wanneer geloof en rede toch zouden botsen, moet het geloof voorrang krijgen.
 Verdedigd door Rooms-katholieke Kerk
o Mede auteur v/ ‘Fides et ratio’
o “De rede zonder geloof geeft voldoende richting, het geloof zonder rede dreigt te particularistisch en
gevoelsmatig te worden.”