Samenvatting Vlaamse Gebarentaal Theorie

Vlaamse Gebarentaal


HC1: Introductie en basisbegrippen
Cursus H1: Status Vlaamse Gebarentaal: van ondergronds bestaan tot culturele erkenning.
Doof – doof
 Doof – met hoofdletter, verwijst naar een actief lid van de dovengemeenschap en
gebarentalige persoon. Dove personen identificeren zichzelf als leden van de
Dovengemeenschap en zien zichzelf als cultureel Doof.
 doof – met kleine letter, wordt gebruikt als een medisch gegeven – m.a.w. een
gehoorverlies van meer dan 90 dB HL.

Congres van Milaan 1880, als scharniermoment in het dovenonderwijs – orale methode
Doorbreken van isolement door het gebruik van Nederlands met Gebaren = NmG.
NmG = gebarensysteem
 een communicatievorm waarbij de gesproken taal gecombineerd wordt met gebaren
 strikt gebarensysteem, voor elk woord ook één gebaar + 14 morfologische
markeerders bv. verkleinwoorden = gebaar ‘j’
 ontwikkeling door hulpverleners en dove volwassenen: gebaren ontlenen uit de
Vlaamse Gebarentaal, maar ook zelf gebaren vastleggen
 spontane conversatie bijna onmogelijk
 Doel = NmG is de communicatievorm voor zowel dove als horende personen.
 Algemeen aanvaard systeem dat verstaan en gebruikt kan worden, dus NmG = brug
tussen horend en Doof.
 Promoten bij horende personen.
 Bruikbaar voor horende lesgevers in het bijzonder onderwijs (type 7).
 Opstarten van cursussen ‘vrije gebarentaal’ + oprichten van een tolkopleiding in het
volwassenenonderwijs + publiceren van gebarenboeken.

26 april 2006 stemde Vlaamse Parlement unaniem voor de culturele erkenning van de VGT
+ officiële datum van het decreet = 5 mei 2006.

Onderwijs
Mogelijkheden:
 Regulier onderwijs
 Bijzonder onderwijs – type 7, in elke provincie
 Scholen Type 7: voor kinderen met een auditieve beperking of een spraak- of
taalstoornis
 Kleuter en lager onderwijs (soms ook andere types uit noodzaak)
 Secundair onderwijs - is ingedeeld in types en opleidingsvormen (1 tot 4)

Evolutie in populatie
 Impact van neonatale screening en hoogtechnologische evolutie + CI

1

,  M-decreet – vernieuwd systeem - cf. recente beleidsnota
 Buitengewoon middelbaar onderwijs – beperkte studiekeuzes (beroepsonderwijs) en
geen evenwaardige studieattestering
 Algemeen stigma t.o.v. buitengewoon onderwijs
 Inclusief onderwijs wordt breed maatschappelijk gedragen
 Ondersteuning in regulier onderwijs vanuit buitengewoon onderwijs +
gebarentolk/schrijftolk
 Buitengewoon onderwijs vaak enkel nog voor kinderen met meervoudige
problematieken

Inclusie
Inclusief onderwijs, afkorting IOn, is een alternatief voor het buitengewoon
onderwijs waarbij de nadruk ligt op het aanvaarden van de
verscheidenheid en gelijkwaardigheid middels inclusie.

Onderwijs handelingsvisies
Differentiërende handelingsvisie
 Gericht op de horende wereld
 Keuze voor een mono-linguale aanpak
 Inclusie in de horende maatschappij wordt gestimuleerd
 Modaliteiten worden gekozen op basis van de potentiële leerkansen van het kind
 Differentieel diagnostisch testbatterij vormt vertrekpunt om de auraal-verbale
mogelijkheden in kaart te brengen, nadien keuze
‐ Oraal-auraal mono-linguaal, unimodaal + gesproken taal – eventuele
ondersteuning met vingerspellen en schriftbeeld in onderwijs
‐ Manueel: mono-linguaal, bi- of multimodaal – gebruik van NmG

Totale communicatievisie
 Alle mogelijke middelen kunnen bijdragen
 Praktijk: Nederlands en NmG
 Didactisch strikte volgorde van het Nederlands
 Buiten educatie – communicatie staat centraal, welke modaliteit maakt niet uit!

Knelpunten
 Zeer kleine populatie en verspreid over heel Vlaanderen
 Veel kinderen met comorbiditeit
 Meer kinderen uit anderstalig gezinnen
 Gebrek aan een specifieke lerarenopleiding
 Weinig dove leerkrachten, klasmedewerkers, opvoeders
 Onvoldoende onderzoek naar VGT
 Weinig tot geen dialoog tussen Dovengemeenschap en dovenonderwijs
 Eenzijdige visie van de thuisbegeleidingsdiensten
 Beperkte mogelijkheden voor horende ouders om VGT te leren
 VGT-vaardigheid bij personeelsleden

2

,  Onvoldoende leerlijnen, methodes en leermiddelen
 Vastleggen van VGT – signwritting

Statusplanning
= Iets trachten veranderen aan het aanzien en de status van een taal.
Vb: taal bepaalde functies toekennen, waardoor ze belangrijker wordt in de mpij. Zoals het
gebruiken van een taal in het (hoger) onderwijs (als onderwijsmedium).

Corpusplanning
= ingrijpen in een taal zelf.
Vb: iets veranderen aan de woordenschat: nieuwe woorden toevoegen, activiteiten als het
schrijven van een boek over de grammatica van een taal of het maken van een
woordenboek.

Verwervingsplanning
= creëren van de beste omstandigheden waarin mensen een bepaalde taal kunnen leren.
Ovv onderwijs aan dove kinderen en jongeren: integratie van dove lln in het regulier
onderwijs met behulp van tolken Vlaamse Gebarentaal.

HC2 De Dovengemeenschap
Cursus H3: De Vlaamse Dovengemeenschap
 1 op 10 is slechthorend of doof. VL: 600000
 Hoorapparaat of implantaat (of geen van beide)
 Familiale achtergrond
 Gebarentaal of niet
 Cognitieve mogelijkheden, bijkomende beperkingen
 Aanvaardingsproces / identiteit
 ZEER DIVERSE GROEP/ACHTERGRONDEN

Relevante concepten
 Het belang van TIJDSGEEST en IDEOLOGIE
 Kijk ook naar je eigen opleiding! Wat nu correct is, was dat 10 of 30j geleden
misschien niet, en over 10 of 30j misschien evenmin…
 FRAMING bij ouders over mogelijkheden/moeilijkheden
 Framing als “gekleurde bril” waarmee je naar de werkelijkheid kijkt. Impact op
kijker en op bekekene!
 Status van WETENSCHAP? Rol van “persoonlijke ervaringen”?
 ”experts”  theoretische kennis!
 LABELING van mijzelf als “kind/leerling/puber/persoon met een probleem”, als…

Concepten worden soms helemaal door elkaar gerammeld
 Handicap?
 arbitraire grens

3