Begrippenlijst neuropsychologie – Developmental Neuropsychology; a clinical approach
(Hoofdstuk 1 t/m 10)
• Hoofdstuk 1 – Child Neuropsychology
Kinderneuropsychologie Studie van de relatie tussen hersenen en gedrag, binnen de dynamische
context van ontwikkelde hersenen
Generaliserende problemen Problemen in het gehele brein
Specifieke aandoeningen Problemen in een deel van het brein
Growing into deficit Herstelperiode na letsel in de kindertijd lijkt gelijk, maar op langere termijn
heeft dit letsel gevolgen door de blijvende ontwikkeling van de hersenen
Double-hazard hypothese Kinderen uit lagere sociale milieus ervaren meer consequenties van
hersenletsel dan kinderen uit een hoger sociaal milieu
Gebied van Broca Locatie in de hersenen voor taal (tegenwoordig ontkracht!)
Kennard principe Hersenletsel op vroege leeftijd heeft een gunstigere uitkomst dan op latere
leeftijd vanwege de plasticiteit (tegenwoordig ontkracht!)
Kritieke periode Tijdvenster waarin externe invloeden een groot effect hebben
Gevoelige periode In deze periode van de hersenontwikkeling moeten bepaalde ervaringen
opgedaan worden, wil de cognitieve ontwikkeling normaal zijn
Theorie voor niet-verbale Geeft een beschrijving van neuropsychologische stoornissen als gevolg van
leeraandoeningen letsel aan het CZS voor de geboorte of in de kindertijd. Moment van letsel,
mate waarin witte stof beschadigd is en aard van letsel zijn belangrijk bij het
bepalen van de ernst van de schade
Witte stof hypothese Moeilijkheden bij het verwerken van informatie bij kinderen met een non-
verbale leerstoornis ontstaan door beschadigde witte stof
Axonen Zenuwvezels
Witte massa Verbindt de grijze stof met andere onderdelen van het CZS
Myeline Een soort tape om de axonen heen, zorgt voor isolatie en goede
transmissie. Vermindert ruis tussen axonen
Commissoriale vezels Verbinden linker- en rechter hersenhelft
Hemisfeer Hersenhelft
Associatie vezels Verbinden corticale gebieden binnen elke hersenhelft
Corticaal gebied Hersenschors; het gebied in de hersenen waar informatie uit de rest van het
lichaam ontvangen, geanalyseerd en geïnterpreteerd wordt. Aan de
buitenkant van de hersenen, vooral grijze stof
Subcorticaal gebied Gebied onder de hersenschors, aan de binnenkant van de hersenen. Vooral
witte stof en verbindingen met myeline
Projectie vezels Koppelen corticale en subcorticale gebieden
Heuristic focus on cognitive Hoe eerder het letsel in de hersenen, hoe minder cognitieve vaardigheden al
development and changes zijn gestabiliseerd, hoe groter de invloed op ontwikkelingsmogelijkheden
with time
Emerging Vaardigheid is zichtbaar, maar nog niet functioneel
Developing Vaardigheid is deels verkregen, maar nog niet volledig functioneel
Established Vaardigheid is volledig functioneel
• Hoofdstuk 2 – cerebral development (hersenontwikkeling)
Myelomeningocele Als de ruggengraat niet helemaal sluit, resulteert dit in spini bifida
Spini bifida Open ruggetje
Anencephaly Als de neural tube niet volledig sluit, resulteert dit in de afwezigheid van een
gewelf voor de schedel en daardoor niet levensvatbaar
Arnold-chiari malformation Een abnormaliteit in de kleinere hersenen en ruithersenen, deze zijn te laag
in het hoofd ontwikkeld. Resulteert in hydrocephalus
Hydrocephalus Waterhoofd
Neuron Basis van het CZS en stuurt impulsen binnen een complex netwerk
, Axon Uitsteeksel waar de impulsen doorheen gaan
Dendrieten Aftakkingen van het cellichaam die impulsen van andere neuronen
ontvangen
Presynaptische spleten Hier worden neurotransmitters opgeslagen en losgelaten
Gliacellen Zorgen voor nieuwe regeneratie van beschadigde neuronen, produceren
littekenweefsel om beschadigde plekken te bezetten en transporteren
voedingsstoffen van zenuwcellen. Hebben geen axonen
Astrocyten Vormen bloed-hersenbarrière, ondersteunen cellulaire structuur van de
hersenen, ruimen migratie van neuronen en plaatsen van letsel op en
stoppen dit
Oligodendrocyten Overdracht van neurale impulsen door het CZS
Microglia Ruimt weefsel op rond verwondingsplaatsen
Neurogenese Geboorte van nieuwe cellen
Profileratie Vermenigvuldiging van cellen
Migratie Het verplaatsen van neuronen naar hun plek van bestemming
Passieve migratie Cellen worden aan de kant gezet door nieuwe cellen
Actieve migratie Jonge cellen nemen migratie van oudere cellen over
Preformistische verklaring Axonen hebben een genetisch bepaalde plek
Empiricistische verklaring Omgevingsfactoren bepalen mede welke connecties wel of niet gemaakt
worden
Synaps Het punt van transmissie tussen neuronen
Experience expected Externe factoren hebben alleen invloed bij het bepalen of genetisch
geprogrammeerde processen normaal verlopen
Experience dependent Postnatale ontwikkeling wordt bepaald door genetische processen in
interactie met omgeving
• Hoofdstuk 3 – Cognitive development (cognitieve ontwikkeling)
Reflexief systeem Getriggerd door de omgeving
Volgehouden aandacht Mogelijkheid om aandacht lange tijd vast te houden
Gefocuste aandacht Mogelijkheid om je op een specifieke taak te kunnen concentreren en
afleidende stimuli uit te filteren
Aandacht verschuiven Het flexibel kunnen verschuiven van aandacht van de ene naar de andere
stimulus
Sensory store (sensorische Informatie komt via zintuigen het systeem binnen en wordt hier tijdelijk
opslag) bewaard
Chunking Het onthouden van brokken informatie
Centrale executieve Belangrijke rol in het sturen van vrijwillige aandacht en het mogelijk maken
van het bewust ophalen en activeren van opgeslagen informatie
Declaratief/expliciet Bewust geheugen; opgeslagen informatie kan bewust teruggehaald worden
geheugen in de vorm van een voorstelling of visueel beeld
Procedureel/impliciet Heeft te maken met een ervaring of vaardigheid waar geen bewuste
geheugen herinnering van is
Metacognitie Kennis van je eigen cognitieve voorkeuren, een belangrijke bron bij
geheugenontwikkeling
Executieve functies Centrale component van het informatieverwerkingssysteem; zorgt voor
aandacht, monitort activiteit, coördineert en integreert informatie
• Hoofdstuk 4 – Recovery from early brain insult
Plasticiteit Mogelijkheid van het hersensysteem om zich aan te passen als reactie op
de omgeving
Crowding Functies die normaliter verspreid zijn over 2 hersenhelften komen nu samen
in 1 hersenhelft
Restitutie Spontaan fysiologisch herstel na hersenschade
(Hoofdstuk 1 t/m 10)
• Hoofdstuk 1 – Child Neuropsychology
Kinderneuropsychologie Studie van de relatie tussen hersenen en gedrag, binnen de dynamische
context van ontwikkelde hersenen
Generaliserende problemen Problemen in het gehele brein
Specifieke aandoeningen Problemen in een deel van het brein
Growing into deficit Herstelperiode na letsel in de kindertijd lijkt gelijk, maar op langere termijn
heeft dit letsel gevolgen door de blijvende ontwikkeling van de hersenen
Double-hazard hypothese Kinderen uit lagere sociale milieus ervaren meer consequenties van
hersenletsel dan kinderen uit een hoger sociaal milieu
Gebied van Broca Locatie in de hersenen voor taal (tegenwoordig ontkracht!)
Kennard principe Hersenletsel op vroege leeftijd heeft een gunstigere uitkomst dan op latere
leeftijd vanwege de plasticiteit (tegenwoordig ontkracht!)
Kritieke periode Tijdvenster waarin externe invloeden een groot effect hebben
Gevoelige periode In deze periode van de hersenontwikkeling moeten bepaalde ervaringen
opgedaan worden, wil de cognitieve ontwikkeling normaal zijn
Theorie voor niet-verbale Geeft een beschrijving van neuropsychologische stoornissen als gevolg van
leeraandoeningen letsel aan het CZS voor de geboorte of in de kindertijd. Moment van letsel,
mate waarin witte stof beschadigd is en aard van letsel zijn belangrijk bij het
bepalen van de ernst van de schade
Witte stof hypothese Moeilijkheden bij het verwerken van informatie bij kinderen met een non-
verbale leerstoornis ontstaan door beschadigde witte stof
Axonen Zenuwvezels
Witte massa Verbindt de grijze stof met andere onderdelen van het CZS
Myeline Een soort tape om de axonen heen, zorgt voor isolatie en goede
transmissie. Vermindert ruis tussen axonen
Commissoriale vezels Verbinden linker- en rechter hersenhelft
Hemisfeer Hersenhelft
Associatie vezels Verbinden corticale gebieden binnen elke hersenhelft
Corticaal gebied Hersenschors; het gebied in de hersenen waar informatie uit de rest van het
lichaam ontvangen, geanalyseerd en geïnterpreteerd wordt. Aan de
buitenkant van de hersenen, vooral grijze stof
Subcorticaal gebied Gebied onder de hersenschors, aan de binnenkant van de hersenen. Vooral
witte stof en verbindingen met myeline
Projectie vezels Koppelen corticale en subcorticale gebieden
Heuristic focus on cognitive Hoe eerder het letsel in de hersenen, hoe minder cognitieve vaardigheden al
development and changes zijn gestabiliseerd, hoe groter de invloed op ontwikkelingsmogelijkheden
with time
Emerging Vaardigheid is zichtbaar, maar nog niet functioneel
Developing Vaardigheid is deels verkregen, maar nog niet volledig functioneel
Established Vaardigheid is volledig functioneel
• Hoofdstuk 2 – cerebral development (hersenontwikkeling)
Myelomeningocele Als de ruggengraat niet helemaal sluit, resulteert dit in spini bifida
Spini bifida Open ruggetje
Anencephaly Als de neural tube niet volledig sluit, resulteert dit in de afwezigheid van een
gewelf voor de schedel en daardoor niet levensvatbaar
Arnold-chiari malformation Een abnormaliteit in de kleinere hersenen en ruithersenen, deze zijn te laag
in het hoofd ontwikkeld. Resulteert in hydrocephalus
Hydrocephalus Waterhoofd
Neuron Basis van het CZS en stuurt impulsen binnen een complex netwerk
, Axon Uitsteeksel waar de impulsen doorheen gaan
Dendrieten Aftakkingen van het cellichaam die impulsen van andere neuronen
ontvangen
Presynaptische spleten Hier worden neurotransmitters opgeslagen en losgelaten
Gliacellen Zorgen voor nieuwe regeneratie van beschadigde neuronen, produceren
littekenweefsel om beschadigde plekken te bezetten en transporteren
voedingsstoffen van zenuwcellen. Hebben geen axonen
Astrocyten Vormen bloed-hersenbarrière, ondersteunen cellulaire structuur van de
hersenen, ruimen migratie van neuronen en plaatsen van letsel op en
stoppen dit
Oligodendrocyten Overdracht van neurale impulsen door het CZS
Microglia Ruimt weefsel op rond verwondingsplaatsen
Neurogenese Geboorte van nieuwe cellen
Profileratie Vermenigvuldiging van cellen
Migratie Het verplaatsen van neuronen naar hun plek van bestemming
Passieve migratie Cellen worden aan de kant gezet door nieuwe cellen
Actieve migratie Jonge cellen nemen migratie van oudere cellen over
Preformistische verklaring Axonen hebben een genetisch bepaalde plek
Empiricistische verklaring Omgevingsfactoren bepalen mede welke connecties wel of niet gemaakt
worden
Synaps Het punt van transmissie tussen neuronen
Experience expected Externe factoren hebben alleen invloed bij het bepalen of genetisch
geprogrammeerde processen normaal verlopen
Experience dependent Postnatale ontwikkeling wordt bepaald door genetische processen in
interactie met omgeving
• Hoofdstuk 3 – Cognitive development (cognitieve ontwikkeling)
Reflexief systeem Getriggerd door de omgeving
Volgehouden aandacht Mogelijkheid om aandacht lange tijd vast te houden
Gefocuste aandacht Mogelijkheid om je op een specifieke taak te kunnen concentreren en
afleidende stimuli uit te filteren
Aandacht verschuiven Het flexibel kunnen verschuiven van aandacht van de ene naar de andere
stimulus
Sensory store (sensorische Informatie komt via zintuigen het systeem binnen en wordt hier tijdelijk
opslag) bewaard
Chunking Het onthouden van brokken informatie
Centrale executieve Belangrijke rol in het sturen van vrijwillige aandacht en het mogelijk maken
van het bewust ophalen en activeren van opgeslagen informatie
Declaratief/expliciet Bewust geheugen; opgeslagen informatie kan bewust teruggehaald worden
geheugen in de vorm van een voorstelling of visueel beeld
Procedureel/impliciet Heeft te maken met een ervaring of vaardigheid waar geen bewuste
geheugen herinnering van is
Metacognitie Kennis van je eigen cognitieve voorkeuren, een belangrijke bron bij
geheugenontwikkeling
Executieve functies Centrale component van het informatieverwerkingssysteem; zorgt voor
aandacht, monitort activiteit, coördineert en integreert informatie
• Hoofdstuk 4 – Recovery from early brain insult
Plasticiteit Mogelijkheid van het hersensysteem om zich aan te passen als reactie op
de omgeving
Crowding Functies die normaliter verspreid zijn over 2 hersenhelften komen nu samen
in 1 hersenhelft
Restitutie Spontaan fysiologisch herstel na hersenschade
