BESTUURSRECHT
1
,Inhoudsopgave
0. Handleiding bestuursrecht......................................................................................................................... 5
Belangrijk bericht..................................................................................................................................................5
Te kennen stof......................................................................................................................................................5
Examens................................................................................................................................................................5
I. Het schriftelijk examengedeelte (60%) bestaat uit drie (verdiepende) vragen............................................5
II. Het mondeling examengedeelte (40%) van dezelfde dag wordt georganiseerd omvat twee beknopte
vragen...............................................................................................................................................................6
III. Quotering.....................................................................................................................................................6
I. Wat is bestuursrecht?................................................................................................................................. 7
1) Wat houdt bestuursrecht in?............................................................................................................................7
Bestuursrecht: inhoud......................................................................................................................................7
Aard van het bestuursrecht: is het een ‘uitzonderingsrecht’?.........................................................................8
2) Het begrip en de wezenskenmerken van een “administratieve rechtshandeling”........................................10
3) Het begrip en de wezenskenmerken van een “administratieve overheid”....................................................12
II. Administratieve handhaving via administratieve sancties.........................................................................16
1) De administratieve sanctie is het attribuut van de bestuurlijke functie met het oog op het handhaven van
(bestuurlijke) rechtsregels..................................................................................................................................16
2) Begrip en onderscheid met strafsancties.......................................................................................................16
3) Punitieve administratieve sancties: controle door een rechter met “volle rechtsmacht” en finale
geschillenbeslechting..........................................................................................................................................18
4) Administratieve sancties en finale geschillenbeslechting..........................................................................20
5) Rechtsgevolgen van administratieve sancties................................................................................................20
6) Varianten van administratieve sancties.........................................................................................................21
7) Procedure.......................................................................................................................................................22
III. Het wettigheidsbeginsel in het bestuursrecht, toewijzing en delegatie van bevoegdheid.........................23
1) Betekenis van het wettigheidsbeginsel......................................................................................................23
2) Sancties bij overtreding van het wettigheidsbeginsel (omkering van het vermoeden van wettigheid)...23
3) De sanctie van de vernietiging in het objectief contentieux (omkering van het vermoeden van
wettigheid)......................................................................................................................................................24
“Toewijzing” en “delegatie” van bevoegdheid zijn geen synoniemen...............................................................24
IV. Bronnen van het bestuursrecht............................................................................................................... 26
1) De geschreven (normatieve) bronnen van het bestuursrecht........................................................................26
I. De Grondwet, verdragen, wetten en reglementaire besluiten...................................................................26
II. Enkele bijzondere aandachtspunten wat de reglementaire besluiten betreft..........................................26
2) Rechtspraak en de (ongeschreven) ABBB.......................................................................................................31
I. Inleiding.......................................................................................................................................................31
II. ARB en ABBB – bron van recht...................................................................................................................31
III. Plaats in de normenhiërarchie..................................................................................................................33
IV. Contra legem.............................................................................................................................................33
V. Geschreven en ongeschreven ARB/ ABBB.................................................................................................34
2
, 3) Categorieën van (publiek – rechtelijke) rechtsbeginselen..............................................................................34
I. ABBB: classificatie........................................................................................................................................34
II. Beginselen van behoorlijk burgerschap.....................................................................................................39
4) Uitdrukkelijke of formele motivering van bestuurshandelingen....................................................................40
I. Onderscheid: formele en materiële motiveringsplicht...............................................................................40
5) Openbaarheid van bestuur.............................................................................................................................44
I. Toepassingsgebied ratione personae (art 1 van de Wet van 11 april 1994):.............................................46
II. Toepassingebied ratione materiae (art 1, 2°, wet van 11 april 1994)........................................................46
III. Vlaams Bestuursdecreet............................................................................................................................47
IV. Vervolg openbaarheid van bestuur...........................................................................................................48
V. Beheersvormen van de openbare dienst en bestuurlijk organisatierecht: de organieke openbare dienst. .52
1) Beheersvormen van de openbare dienst (centralisatie, decentralisatie en uitbesteding).............................52
2) Publiekrechtelijke, privaatrechtelijke en hybride rechtspersonen.................................................................52
I. Rechtspersoonlijkheid.................................................................................................................................52
3) De (organieke en functioneel) openbare dienst: belang van het begrip........................................................53
Begrip..............................................................................................................................................................53
4) De beheersvormen van de openbare dienst...................................................................................................55
A. De gedecentraliseerde dienst....................................................................................................................55
B. De gedecentraliseerde dienst of (beter) de gedecentraliseerde instelling...............................................57
C. Bestuurlijk toezicht op de gedecentraliseerde openbare dienst...............................................................58
D. Functionele decentralisatie: soorten van gedecentraliseerde openbare diensten/ instellingen.............67
VI. Beheersvormen openbare dienst: de uitbesteding...................................................................................82
A. Het administratief contract: is de overheid bevoegd om te contracteren?...................................................82
B. De Franse leer van de administratieve contracten.........................................................................................84
C. Administratieve contracten en exclusieve rechten.........................................................................................86
D. Enkele administratieve contracten.................................................................................................................87
I. Contracten voor de aanneming van werken, leveringen en diensten (overheidsopdrachten)..................87
E. De concessies................................................................................................................................................103
I. Algemene situering....................................................................................................................................103
F. De rechtsbescherming bij overheidsopdrachten en concessies....................................................................107
I. Inleiding.....................................................................................................................................................107
II. Preventieve rechtsbescherming: informatie- en transparantieverplichtingen van de aanbesteder.......108
III. Repressieve rechtsbescherming: verhaalprocedures.............................................................................109
VII. Ambtenarenrecht................................................................................................................................. 112
1) Begrip ‘ambtenaar’: drie betekenissen........................................................................................................112
2) Rechtstoestand van de ambtenaar..............................................................................................................112
I. Historische achtergrond............................................................................................................................112
II. Contractueel of statutair..........................................................................................................................112
III. 3 basiskenmerken van het ambtelijk statuut..........................................................................................113
3) Bevoegdheid.................................................................................................................................................113
I. Bevoegdheid om de rechtspositie cq het statuut van de ambtenaar te bepalen.....................................113
II. Belang onderscheid tussen contractueel en statutair dienstverband/ rechtsgevolgen..........................115
4. Het statuut en de openbare vrijheden van de ambtenaar...........................................................................119
I. Probleemstelling........................................................................................................................................119
II. Eerbied voor regelen van de dienst..........................................................................................................120
3
, III. Openbaarheid van bestuur......................................................................................................................120
IV. Stakingsrecht, stakingsverbod en continuiteit van de dienstverlening..................................................121
5. De ambtelijke tuchtregeling.........................................................................................................................122
I. Algemene begrippen.................................................................................................................................122
II. De toepasbaarheid van art 6.1 EVRM..........................................................................................................123
III. Tuchtregeling en strafvordering..................................................................................................................124
1) Probleemstelling.......................................................................................................................................124
IV. Tuchtstraffen en ordemaatregelen.........................................................................................................126
V. Tuchtstraffen en evaluatie.......................................................................................................................127
VI. Een bijzondere rechtsbescherming voor het personeel.........................................................................127
6. De voornaamste juridische krachtlijnen van ambtenarenstatuten..............................................................127
I. Het syndicaal statuut: de wet van 19 december 1974 tot regeling van de betrekking tussen de overheid
en de vakbonden van haar personeel..........................................................................................................127
II. Het toepassingsgebied.............................................................................................................................128
III. De indeling van het personeel.................................................................................................................128
IV. De deontologische rechten en plichten van de statutaire personeelsleden..........................................129
V. Werving en benoeming............................................................................................................................129
VI. De loopbaan van de statutaire personeelsleden van de federale overheid...........................................130
VII. De evaluatie............................................................................................................................................131
VIII. Administratieve standen en verlofregeling...........................................................................................131
IX. De bezoldigingsregeling...........................................................................................................................131
X. De ambtsneerlegging en het ontslag van ambtswege.............................................................................131
XI. De bijzondere rechtspositie van de mandaathouders of managers.......................................................131
XII. Taalkaders en taalregelingen.................................................................................................................132
VII. Administratief goederenrecht.............................................................................................................. 136
1) Openbaar en privaat domein.......................................................................................................................136
I. De bijzondere rechtstoestand van het domein van de overheidslichamen.............................................136
II. De begrippen ‘openbaar domein’ en ‘privaat domein’............................................................................136
III. De rechtsregelen betreffende het openbaar domein.............................................................................140
IV. Temperingen aan het rechtsstatuut van het openbaar domein.............................................................141
V. De collectieve en privatieve ingebruikneming van de goederen van het openbaar domein..................142
VI. De rechtsregelen betreffende het privaat domein.................................................................................144
2) De onteigening.............................................................................................................................................145
I. De publiekrechtelijke beperkingen van het eigendomsrecht...................................................................145
II. Onteigening van eigendomsbeperkingen: een kwestie van gradaties....................................................146
III. Bevoegdheidsrechtelijk kader omtrent de onteigening..........................................................................149
IV. Grondwettelijke waarborgen bij onteigening.........................................................................................149
V. Algemene en bijzondere aspecten van de bestuurlijke en de gerechtelijke fase van de
onteigeningsprocedure volgens het Vlaams Onteigeningsdecreet.............................................................154
3) De opeising...................................................................................................................................................155
I. Begrip.........................................................................................................................................................155
II. Rechtsgrond..............................................................................................................................................156
III. Recht op vergoeding................................................................................................................................156
IV. Soorten....................................................................................................................................................156
4) Erfdienstbaarheden ten algemene nutte (EAN)...........................................................................................158
I. Begrip en rechtsgrond...............................................................................................................................158
II. Recht op vergoeding?...............................................................................................................................158
III. De voornaamste erfdienstbaarheden tot algemeen nut........................................................................160
4
1
,Inhoudsopgave
0. Handleiding bestuursrecht......................................................................................................................... 5
Belangrijk bericht..................................................................................................................................................5
Te kennen stof......................................................................................................................................................5
Examens................................................................................................................................................................5
I. Het schriftelijk examengedeelte (60%) bestaat uit drie (verdiepende) vragen............................................5
II. Het mondeling examengedeelte (40%) van dezelfde dag wordt georganiseerd omvat twee beknopte
vragen...............................................................................................................................................................6
III. Quotering.....................................................................................................................................................6
I. Wat is bestuursrecht?................................................................................................................................. 7
1) Wat houdt bestuursrecht in?............................................................................................................................7
Bestuursrecht: inhoud......................................................................................................................................7
Aard van het bestuursrecht: is het een ‘uitzonderingsrecht’?.........................................................................8
2) Het begrip en de wezenskenmerken van een “administratieve rechtshandeling”........................................10
3) Het begrip en de wezenskenmerken van een “administratieve overheid”....................................................12
II. Administratieve handhaving via administratieve sancties.........................................................................16
1) De administratieve sanctie is het attribuut van de bestuurlijke functie met het oog op het handhaven van
(bestuurlijke) rechtsregels..................................................................................................................................16
2) Begrip en onderscheid met strafsancties.......................................................................................................16
3) Punitieve administratieve sancties: controle door een rechter met “volle rechtsmacht” en finale
geschillenbeslechting..........................................................................................................................................18
4) Administratieve sancties en finale geschillenbeslechting..........................................................................20
5) Rechtsgevolgen van administratieve sancties................................................................................................20
6) Varianten van administratieve sancties.........................................................................................................21
7) Procedure.......................................................................................................................................................22
III. Het wettigheidsbeginsel in het bestuursrecht, toewijzing en delegatie van bevoegdheid.........................23
1) Betekenis van het wettigheidsbeginsel......................................................................................................23
2) Sancties bij overtreding van het wettigheidsbeginsel (omkering van het vermoeden van wettigheid)...23
3) De sanctie van de vernietiging in het objectief contentieux (omkering van het vermoeden van
wettigheid)......................................................................................................................................................24
“Toewijzing” en “delegatie” van bevoegdheid zijn geen synoniemen...............................................................24
IV. Bronnen van het bestuursrecht............................................................................................................... 26
1) De geschreven (normatieve) bronnen van het bestuursrecht........................................................................26
I. De Grondwet, verdragen, wetten en reglementaire besluiten...................................................................26
II. Enkele bijzondere aandachtspunten wat de reglementaire besluiten betreft..........................................26
2) Rechtspraak en de (ongeschreven) ABBB.......................................................................................................31
I. Inleiding.......................................................................................................................................................31
II. ARB en ABBB – bron van recht...................................................................................................................31
III. Plaats in de normenhiërarchie..................................................................................................................33
IV. Contra legem.............................................................................................................................................33
V. Geschreven en ongeschreven ARB/ ABBB.................................................................................................34
2
, 3) Categorieën van (publiek – rechtelijke) rechtsbeginselen..............................................................................34
I. ABBB: classificatie........................................................................................................................................34
II. Beginselen van behoorlijk burgerschap.....................................................................................................39
4) Uitdrukkelijke of formele motivering van bestuurshandelingen....................................................................40
I. Onderscheid: formele en materiële motiveringsplicht...............................................................................40
5) Openbaarheid van bestuur.............................................................................................................................44
I. Toepassingsgebied ratione personae (art 1 van de Wet van 11 april 1994):.............................................46
II. Toepassingebied ratione materiae (art 1, 2°, wet van 11 april 1994)........................................................46
III. Vlaams Bestuursdecreet............................................................................................................................47
IV. Vervolg openbaarheid van bestuur...........................................................................................................48
V. Beheersvormen van de openbare dienst en bestuurlijk organisatierecht: de organieke openbare dienst. .52
1) Beheersvormen van de openbare dienst (centralisatie, decentralisatie en uitbesteding).............................52
2) Publiekrechtelijke, privaatrechtelijke en hybride rechtspersonen.................................................................52
I. Rechtspersoonlijkheid.................................................................................................................................52
3) De (organieke en functioneel) openbare dienst: belang van het begrip........................................................53
Begrip..............................................................................................................................................................53
4) De beheersvormen van de openbare dienst...................................................................................................55
A. De gedecentraliseerde dienst....................................................................................................................55
B. De gedecentraliseerde dienst of (beter) de gedecentraliseerde instelling...............................................57
C. Bestuurlijk toezicht op de gedecentraliseerde openbare dienst...............................................................58
D. Functionele decentralisatie: soorten van gedecentraliseerde openbare diensten/ instellingen.............67
VI. Beheersvormen openbare dienst: de uitbesteding...................................................................................82
A. Het administratief contract: is de overheid bevoegd om te contracteren?...................................................82
B. De Franse leer van de administratieve contracten.........................................................................................84
C. Administratieve contracten en exclusieve rechten.........................................................................................86
D. Enkele administratieve contracten.................................................................................................................87
I. Contracten voor de aanneming van werken, leveringen en diensten (overheidsopdrachten)..................87
E. De concessies................................................................................................................................................103
I. Algemene situering....................................................................................................................................103
F. De rechtsbescherming bij overheidsopdrachten en concessies....................................................................107
I. Inleiding.....................................................................................................................................................107
II. Preventieve rechtsbescherming: informatie- en transparantieverplichtingen van de aanbesteder.......108
III. Repressieve rechtsbescherming: verhaalprocedures.............................................................................109
VII. Ambtenarenrecht................................................................................................................................. 112
1) Begrip ‘ambtenaar’: drie betekenissen........................................................................................................112
2) Rechtstoestand van de ambtenaar..............................................................................................................112
I. Historische achtergrond............................................................................................................................112
II. Contractueel of statutair..........................................................................................................................112
III. 3 basiskenmerken van het ambtelijk statuut..........................................................................................113
3) Bevoegdheid.................................................................................................................................................113
I. Bevoegdheid om de rechtspositie cq het statuut van de ambtenaar te bepalen.....................................113
II. Belang onderscheid tussen contractueel en statutair dienstverband/ rechtsgevolgen..........................115
4. Het statuut en de openbare vrijheden van de ambtenaar...........................................................................119
I. Probleemstelling........................................................................................................................................119
II. Eerbied voor regelen van de dienst..........................................................................................................120
3
, III. Openbaarheid van bestuur......................................................................................................................120
IV. Stakingsrecht, stakingsverbod en continuiteit van de dienstverlening..................................................121
5. De ambtelijke tuchtregeling.........................................................................................................................122
I. Algemene begrippen.................................................................................................................................122
II. De toepasbaarheid van art 6.1 EVRM..........................................................................................................123
III. Tuchtregeling en strafvordering..................................................................................................................124
1) Probleemstelling.......................................................................................................................................124
IV. Tuchtstraffen en ordemaatregelen.........................................................................................................126
V. Tuchtstraffen en evaluatie.......................................................................................................................127
VI. Een bijzondere rechtsbescherming voor het personeel.........................................................................127
6. De voornaamste juridische krachtlijnen van ambtenarenstatuten..............................................................127
I. Het syndicaal statuut: de wet van 19 december 1974 tot regeling van de betrekking tussen de overheid
en de vakbonden van haar personeel..........................................................................................................127
II. Het toepassingsgebied.............................................................................................................................128
III. De indeling van het personeel.................................................................................................................128
IV. De deontologische rechten en plichten van de statutaire personeelsleden..........................................129
V. Werving en benoeming............................................................................................................................129
VI. De loopbaan van de statutaire personeelsleden van de federale overheid...........................................130
VII. De evaluatie............................................................................................................................................131
VIII. Administratieve standen en verlofregeling...........................................................................................131
IX. De bezoldigingsregeling...........................................................................................................................131
X. De ambtsneerlegging en het ontslag van ambtswege.............................................................................131
XI. De bijzondere rechtspositie van de mandaathouders of managers.......................................................131
XII. Taalkaders en taalregelingen.................................................................................................................132
VII. Administratief goederenrecht.............................................................................................................. 136
1) Openbaar en privaat domein.......................................................................................................................136
I. De bijzondere rechtstoestand van het domein van de overheidslichamen.............................................136
II. De begrippen ‘openbaar domein’ en ‘privaat domein’............................................................................136
III. De rechtsregelen betreffende het openbaar domein.............................................................................140
IV. Temperingen aan het rechtsstatuut van het openbaar domein.............................................................141
V. De collectieve en privatieve ingebruikneming van de goederen van het openbaar domein..................142
VI. De rechtsregelen betreffende het privaat domein.................................................................................144
2) De onteigening.............................................................................................................................................145
I. De publiekrechtelijke beperkingen van het eigendomsrecht...................................................................145
II. Onteigening van eigendomsbeperkingen: een kwestie van gradaties....................................................146
III. Bevoegdheidsrechtelijk kader omtrent de onteigening..........................................................................149
IV. Grondwettelijke waarborgen bij onteigening.........................................................................................149
V. Algemene en bijzondere aspecten van de bestuurlijke en de gerechtelijke fase van de
onteigeningsprocedure volgens het Vlaams Onteigeningsdecreet.............................................................154
3) De opeising...................................................................................................................................................155
I. Begrip.........................................................................................................................................................155
II. Rechtsgrond..............................................................................................................................................156
III. Recht op vergoeding................................................................................................................................156
IV. Soorten....................................................................................................................................................156
4) Erfdienstbaarheden ten algemene nutte (EAN)...........................................................................................158
I. Begrip en rechtsgrond...............................................................................................................................158
II. Recht op vergoeding?...............................................................................................................................158
III. De voornaamste erfdienstbaarheden tot algemeen nut........................................................................160
4
