Samenvatting VTO

Inleiding
Inhoudelijke situering
2 grote doelstellingen:

 Orthopedagogiek als handelingswetenschap voortdurende wisselwerking tussen theorie en praktijk centraal
 orthopedagogisch handelen vertrekt vanuit theorie en wordt getoetst aan theorie
 Orthopedagogiek als handelingswetenschap voortdurend in beweging
 als opvoeder/begeleider op hoogte blijven van nieuwe, actuele tendensen

4 paradigma’s/wetenschapsfilosofische kaders (Broekaert):

 Mens als kennis: empirisch-analytisch model
 Mens als verhaal: existentieel-fenomenologisch model
 Mens als gerechtigheid: postmodern-kritisch model
 Mens als totaliteit: holistisch-integratief model

Orthopedagogische denkkaders
Mens als kennis: empirisch-analytisch paradigma
 Nomologisch aspect, kwantitatieve gegevens, statisch onderzoek
 Nadruk op kennis, klaarheid en verklaren
 Professional = expert
 Schalen op ontwikkeling te meten + vergelijken wat ‘normaal’ is = discrepantiemodel
 Toetsen causale verklaringen tussen variabelen
 Doelstelling = objectieve en toetsbare conclusies
 Kennis = proces van reductionisme
 Interventieprogramma’s los van kind en professional
 Remediëring en cognitieve ontwikkeling, spier- en sensoriële programma’s, trainingsprogramma’s, …
 Gebruik van token economy

Mens als verhaal: existentieel-fenomenologisch paradigma
 Ideografisch aspect = unieke van elke mens
 Minder focus op verklaren, wel op begrijpen  levensverhaal van mens begrijpen
 Interpreteren van fenomenen
 Accent op zinvolle actie, zinvol handelen
 Geen universele verklaringen, maar begrijpen vanuit subjectieve verhaal
 Belang van aanraken, zorgen voor, praten, spelen, leren
 Ontmoeten van ‘ander’ centraal

Mens als gerechtigheid: postmodern-kritisch paradigma
 Uitgangspunt = mensenrechten
 Belang van menswaardigheid, gelijkwaardigheid en sociale rechtvaardigheid
 Structurele interventies  bevordert levenskwaliteit
 Streven naar emancipatie en empowerment + inclusie
 Niet kwetsbare van mens benadrukken, maar aandacht voor sterktes en mogelijkheden
 Kritische analyse van maatschappelijk context en omgevingsfactoren die beperkingen opleveren
 Van rehabilitatie en zorg naar support
 Professional = geëngageerde, maatschappelijke bondgenoot

,Mens als totaliteit: holistisch-integratief paradigma
= samenbrengen van vorige 3 paradigma’s

 Probleem vanuit verschillende theoretische invalshoeken/paradigma’s benaderen
 Op zoek naar positieve en bruikbare elementen ifv cliënt en omgeving
 Beeldvorming gedurende hele opvoedingsproces + zo totaal mogelijk
 Handelingsplanning op maat door elementen uit verschillende visies te selecteren en integreren in handelen
 vertrekken vanuit individuele noden en hulpvraag cliënt

, Empirisch analytisch paradigma/mens als kennis
Doelen
 Wetenschapstheoretische paradigma en zijn ‘afgeleiden’ kunnen benoemen, verduidelijken, illustreren en
toepassen
 Meer specifiek:
o Onderzoeksmethode eigen aan paradigma, en voornaamste kritieken erop, kunnen aanduiden en
toepassen op casus
o Gedragstherapeutisch kader en zijn toepassingen in orthopedagogische praktijk kunnen duiden,
genuanceerd bespreken en toepassen
o Kunnen duiden op welke vlakken denken van Feuertein past binnen EAP
o Belangrijkste begrippen en principes van Feuerstein kunnen duiden, linken aan beroep van begeleider (en
illustreren met voorbeelden) en toepassen op casus
o Begrippen van Feuerstein kunnen vergelijken met theorie van Biklen, Delfos, Vygotsky, ook vanuit casus

De empirisch-analytische benadering onder de loep
= op systematische wijze verschillende pedagogische handelingen, methoden, ingrepen, therapieën, … uit en kijkt of
er van verschillend pedagogisch effect sprake is
 dwingt opvoedkundigen om hun ideeën over opvoedingsprocessen voortdurend aan realiteit te toetsen

Empirisch = belangrijke plaats die concrete opvoedingswerkelijkheid van opvoeders en kinderen in pedagogische
wetenschap moet innemen
 toetsen in praktijk

Analytisch = bescheiden pretentie, opvoedingswerkelijkheid telkens bij stukjes te willen beschrijven en
interpreteren, en niet ‘hele’ werkelijkheid willen doen
 stukken van praktijk gaan bekijken (geen totaalvisie)

Mens als kennis = kijken wat werkt = analyseren
 zoveel mogelijk objectieve kennis verwerven over gedrag van mensen, denken van mensen
 handelen daar aan aanpassen, zodat je gedrag van ouders kan veranderen (wenselijke verandering)
 positivistische visie + maakbaarheid

De empirische cyclus
= laat zien hoe empirisch-analytisch onderzoek is gestructureerd en welke stappen moeten worden gezet bij
verzamelen en analyseren van empirische gegevens
= methodologie van gedragswetenschappelijk onderzoek

Stappen:

1. Observatie = verzamelen en groeperen van empirisch
feitenmateriaal

2. Inductie = formulering van hypothesen
 op grond van observaties voorlopig antwoord gegeven
op vraag, uit paar observaties afgeleid = hypothese
 afleiding = inductie (specifiek naar algemeen)

3. Deductie = afleiding van speciale consequenties uit hypothesen, in vorm van toetsbare voorspellingen
 inductie niet genoeg, hypothese toetsen aan realiteit
 uit globale hypothese concrete voorspellingen afleiden = deductie (algemeen naar specifiek)

4. Toetsen = van hypothesen, aan al dan niet uitkomen van voorspellingen in nieuw empirisch materiaal

5. Evaluatie = uitkomst van toetsing wordt naar aanvankelijke hypothese teruggekoppeld
 afvragen als de moeite is om hypothese bij te stellen of nieuwe te formuleren