Samenvatting - Volksunie en zijn erfgenamen (N-VA en Spirit)

De Volksunie en haar erfgenamen
DE AANLOOP TOT DE OPRICHTING VAN DE VOLKSUNIE
VOOR EN TIJDENS WERELDOORLOG II

Voorlopers:
- Frontpartij
- VNV: Vlaams Nationnaal Verbond Vlaams Nationaal Verbond -> toont aan dat de
communautaire breuklijn al aanwezig was
Wereldoorlog II: sprake van collaboratie tussen VNV en Duitsers
 VNV wordt gezien als ‘zwarten’
 Franstaligen wouden Vlaamse beweging uitschakelen, maar lukte niet

NA WERELDOORLOG II

Repressie + vlaamsgezinde partijen worden vergeleken met Duitsers en Italiaans facisme

Heropflakkering van Vlaams bewustzijn door:
- Dynamisering van Ijzertoren:
o Dynamiseren van ‘alles voor Vlaanderen, Vlaandren voor Christus’ -> als aanslag op Vlaanderen
- Talentelling in 1947: men had vermoedens van fraude ten
nadele van Vlaanderen Talentelling -> veranderen van taalstatuut
- Anti-Vlaams karakter repressie: ongelijke repressie van Cijfers bekend in 1954
Vlaanderen ten opzicht van Wallonië
- Vlaamse verworvenheden werden terug geschroefd
Tegen:
 Heroprichting nieuwe Vlaams-nationale partij - Te vroeg want nationalisme was
o Zowel voor- als tegenstanders nog gevoelig
o Recuperatie van oud-VNV-kiezers - CVP: dit ging kiezers kosten


OPRICHTING ‘VOLKSUNIE’ – ‘VLAAMSE CONCENTRATIE’ – ‘CHRISTELIJKE VLAAMSE VOLKSUNIE’

Oprichting in 1949 (kort bestaan)

Parlementsverkiezingen 1949
- Context: eerste verkiezingen met vrouwen
- Resultaat: 2% van de stemmen
- Oprichting ‘Vlaamse Concentratie’ (kort bestaan) -> doel: anti-repressie waarbij we collaboratie niet gaan
vergeten, maar wel vergevensgezinder gaan zijn

Parlementsverkiezingen 1954
- Oprichting ‘Christelijke Vlaamse Volksunie’
- Resultaat: slecht door:
o Schoolstrijd
o Stijgend belang van sociaal democratische en communautaire breuklijn
o Toch was men een volwaardige partij

Koningskwestie: terugkeer van Leopold III op de troon -> socialisten, liberalen en communisten waren tegen,
christendemocraten waren voor -> Christelijke Volkspartij organiseerde referendum (58% is voor terugkeer) maar
Walen zijn toch tegen en houden staking -> uiteindelijk moet Leopold III toch aftreden


VAN HET ONTSTAAN TOT DE EERSTE POLITIEKE DOORBRAAK 1954-1961

,OPRICHTING VOLKSUNIE

December 1954: oprichting
Gunstige voedingsbodem:
- Koningskwestie
- Aarzelende houding van de regering met betrekking tot de repressie
- Gebrekkige toepassing van de taalwetten -> Nederlandstaligen werden achteruitgesteld
- Publicatie van de talentelling 1947 waarbij fraude bekend werd gemaakt

Belangrijke eisen:
- Federalisme (maar was taboe)
- Amnestie omtrent repressie: de sitautie niet meer de verdere beslissingen beïnvloeden

Eerste minister: Achiel Van Acker Achiel Van Acker aan basis van sociale zekerheid in België

Tot 1958: onopgemerkt door:
- Slecht politiek klimaat -> zoals de schoolstrijd De schoolstrijd: 1950-1958: de strijd tussen
- Wordt nog steeds gezien als ‘partij van de zwarten’ -> de katholieke school en het rijksonderwijs
negatieve connotatie dat niet katholiek gericht is
- CVP: negatieve mening over Volksunie: “de Volksunie is een
scheurmakende partij en heeft dus ok de schuld”

HEROPLEVERING VAN DE VOLKSUNIE (1958)

- Men had 1 verkozenen: Frans Van der Elst in het parlement
- Organisatorisch beter uitgebouwd
- Communautaire breuklijn kwam op de voorgrond

VAN ZWEEPPARTIJ NAAR OPPOSITIEPARTIJ 1961-1970

Parlementsverkiezingen 1961
- Resultaat: Volksunie wint, CVP verliest 5 zetel in de Kamer en 2 zetels in de Senaat
 Regering Lefèvre-Spaak :
o Sociaal-economisch en communautaire problemen
o Volksunie had geen rechtstreekse invloed op de besluitvorming

MAAR:
- Andere partijen gingen thema’s van de Volksunie overnemen om ze te onderdrukken
- De Volksunie legde druk op de communautaire breuklijn en kon de partijen in bedwang
houden

Partijcongres van 1963
- Koerswijziging naar levensbeschouwelijk pluralisme
 Ontstaan van wantrouwen
 Ontstaan van interne spanningen: linker vleugel tegenover de rechter vleugel

Parlementsverkiezingen 1965
- Context: gunstig politiek klimaat: belangrijke beslissingen rond de communautaire spanningen werden in
vorige legislatuur gemaakt
- Verruimingsoperatie: PVV wel als grote overwinnaar
o Hugo Schiltz
o Maurits Coppieters 12 parlementsleden, 5 senatoren, 35
o Vic Anciaux provinciale mandaten
- Organisatorische uitbouw

Parlementsverkiezingen 1968
- Context: communautaire onderwerpen -> voordeel voor de Volksunie

, - Resultaat: de Volksunie wordt derde partij in Vlaanderen
- Verruimingsstrategie door Lode Claes 20 zetels in parlement, 14 senatoren

Gemeenteraadsverkiezingen 1970
- Volksunie uit het schepencollege geweerd
- Christenen-partij -> raden af om coalities te maken met Volksunie

Parlementsverkiezingen 1971
- Electoraal plafond: 3de partij in Vlaanderen

Participationisme werd in vraag gesteld:
- = gaat men, indien de kans er is, deelnemen aan de regering?
- Zorgde voor interne spanningen
o Linker: ja, want we willen in de regering
o Rechter: nee, men wil geen compromissen maken
- 1973: partijcongres in Oostende: Hugo Schiltz bevestigt het participationisme

Parlementsverkiezingen 1974
- Context: economische crisis
- Resultaat: verlies van communautaire partijen Voor het eerst in de regering !!
- MAAR: wel betrokken bij eerste regeringsonderhandelingen

Machtsstrijd tussen: Schiltz vs Van der Elst


EGMONTPACT
Parlementsverkiezing 1977 Egmontpact: omvorming van België naar
- Gemeenschapsakkoord -> Egmontpact een federale staat en de regeling van de
o Verdedigt door Schiltz verhouding tussen de taalgemeenschappen
 Regering Tindemans’: 3 partijen de regering
o Voortdurend interne wrijvingen
o Walen haalde meer uit het akkoord dan de Vlamingen Dissidentie = verzetting
 Falen van Volksunie: 2 dissidenties
 1) Vlaamse Volkspartij (Lode Claes)
 2) Vlaams-Nationale Partij (Karel Dillen)

2 dissidenties zorgen voor basis van Vlaams
Blok




Parlementsverkiezing
NA EMGONT 1978

, - Zwarenederlaag voor Volksunie
o Afstraffing voor Egmont-experiment
o Opkomst van Vlaams Blok
- Interne discussie over participationisme:
o Schiltz: wou volwaardig beleidsmatig
o Gabriels: wou herbronning en radicalisering
o MAAR: geen beslissing tegen het participationisme

1979: Schiltz nam ontslag als partijvoorzitter
- Aanstellen van nieuwe partijvoorzitter: Vic Anciaux

Parlementsverkiezingen 1981
- Context:
o Politieke en economische probleem:
 Vb: staking van PS-minister door geen garantie van staal en steenkool nijverheid -> val van
regering-Eyskens
o Communautaire problemen:
 Economische, herstelbemiddeling, Waalse staal, rakettenkwestie en staatshervorming
o Verlaging van kiesleeftijd: 18 jaar
- Uitslag:
o Gunstig voor Volksunie Herstelt zich van verkiezingsklap van in 1978
o Andere:
 Verlies christendemocraten
 Winst liberalen
 Intreden van groene partij en Vlaams Blok

1981: regering Martens V (rooms-blauw)
- Volksunie als oppositiepartij
o Dus mogelijkheid om partijprogramma te actualiseren -> combinatie van sociaal-economische en
communautaire (maar niet duidelijk voor kiezers)
- Gewest- en gemeenschapsexecutieven werden zelfstandig
o Gaston Geens werd voorzitter
o Hugo Schiltz was bevoegd voor gemeenschapsbegroting

Parlementsverkiezingen 1985
- Thema: economische beleid Geen communautaire problematiek of
- Uitslag: rakkettenkwestie
o Nederlaag voor Volksunie
o Winst voor rooms-blauwe regeringscoalitie
- Oorzaken:
o Intern: Samenhang tussen sociaal-economische herstelbeleid en Vlaamse autonomie was onduidelijk
 M.a.w.: “geef vlaanderen meer bevoegdheden zodat we sociaal-economisch sterker worden”
was niet duidelijk genoeg en sloeg niet aan
o Extern: ook andere partijen waren Vlaams gerichter aan het worden

Na verkiezingen:
- 1985: Vic Anciaux: “nood aan verjonging”
- 1986: spanningen tussen linker- en rechtervleugel
o Linkervleugel olv Paul Van Grembergen
o Rechtervleugel olv Jef Valkeniers
- 1986: Vic Anciaux kondigt ontslag aan
- 1986: nieuwe voorzitter: Jaak Gabriels