Algemene economie en bedrijfsomgeving
Hoofdstuk 4 Het aanbod
Producenten kopen producten. Dat is nodig om te kunnen produceren. Ondernemingen
maken daardoor constante en variabele kosten. Sommige ondernemingen hebben hoge
constante kosten, andere hebben hoge variabele kosten. In sommige bedrijfstakken zijn er
alleen grote ondernemingen met een eenvormige kostenstructuur. In andere bedrijfstakken
zijn er grote en kleine ondernemingen met heel verschillende kosten.
Prijzen komen tot stand door vraag en aanbod op markten. Niet alle markten hebben
stabiele prijzen. Sommige markten kennen hevige prijsschommelingen.
§1 Kostensoorten
4.1.1 Soorten kosten
Ondernemingen trekken bepaalde productiefactoren voor een lange periode aan. Dat geldt
voor kapitaalgoederen zoals machines en gebouwen, maar ook voor een deel van de
arbeid. Kosten die onafhankelijk zijn van de productieomvang noem je constante of
vaste kosten. Vaste kapitaalgoederen, zoals machines en gebouwen, blijven meestal hun
hele levensduur toebehoren aan dezelfde onderneming. Zij moeten de kosten daarvan
opbrengen, ook als ze veel minder produceren dan mogelijk is.
De meeste ondernemingen trekken ook een deel van de productiefactor arbeid voor een
langere termijn aan. In vrijwel elk bedrijf is er een vaste kern werknemers die over een
lange periode kennis en ervaring hebben opgedaan met een grote waarde voor de
onderneming.
Vooral specialisten die specifieke kennis en ervaring inbrengen zijn vaak onmisbaar voor
een onderneming. Zij onderscheiden zich van hun collega’s door elk een aparte waarde aan
de onderneming toe te voegen. Je spreekt in dit geval van heterogene arbeid. De
onderneming kan niet zonder deze werknemers. In veel productieprocessen (vooral in de
dienstensector) is kennis vrijwel de enige productiefactor van betekenis. Het ontslag van de
werknemers die deze activiteiten uitvoeren kan de continuïteit van de onderneming in
gevaar brengen.
Variabele kosten variëren wel met de hoeveelheid producten die de onderneming maakt.
Het gebruik van grondstoffen en halffabricaten is meestal geheel variabel. Ondernemingen
bestellen deze materialen als ze ze nodig hebben voor het productieproces. Het zijn vaak
afroepcontracten. De kosten ervan variëren dus helemaal met de omvang van de productie.
Ook heeft het aantal werknemers in veel bedrijfstakken een variabel karakter. De meeste
ondernemingen hebben een groot aantal werknemers met arbeidscontracten voor bepaalde
duur. De onderneming kan hen vrij snel ontslaan. Sommige ondernemingen besteden veel
werk uit. Ook dat is een manier om de productiefactor arbeid variabel te maken.
In de meeste ondernemingen geldt voor de korte termijn de wet van de toe- en afnemende
meerproductie. Op de korte termijn heeft een onderneming een bepaalde hoeveelheid
vaste (of constante) kosten. Zij beschikt over een vast aantal machines en gebouwen. Op de
korte termijn kan de onderneming de kapitaalgoederenvoorraad niet uitbreiden, dus blijven
de vaste kosten gelijk. Bij een lage omvang van de productie zullen de vaste kosten per
eenheid product dus hoog zijn. De vaste kosten per eenheid product dalen steeds verder
naargelang de productie toeneemt.
, Als de onderneming weinig produceert, zijn er ook weinig variabele productiefactoren nodig,
zoals arbeid en grondstoffen. Zij kan de variabele productiefactoren bij een lage
productieomvang niet optimaal inzetten. De arbeidsproductiviteit is laag, waardoor de
variabele kosten per eenheid product hoog zijn.
Bij een toename van de productie kan het bedrijf de arbeiders efficiënter inzetten. Daardoor
dalen de kosten per eenheid product. Als de productiecapaciteit uiteindelijk volledig bezet is,
zal extra arbeid minder productief zijn. Dan stijgen de gemiddelde variabele kosten weer.
Arbeid als variabele productiefactor bij lage verkopen is niet efficiënt. Bij toename van de
klandizie moet de leiding meer werknemers inzetten. Het management kan de
productiecapaciteit beter bezetten zodat de productie per werknemer stijgt. Als er zeer veel
klanten zijn, zet de onderneming weer extra arbeiders in die minder efficiënt zijn. De
verkopen per werknemer dalen weer. De gemiddelde variabele kosten hebben hierdoor een
U-vormig verloop.
De constante kosten (CK) en de variabele kosten (VK) zijn bij een bepaalde
productieomvang gegeven. De som van Ck en VK zijn de totale kosten (TK). De totale
kosten nemen voortdurend toe doordat de variabele kosten stijgen als de productie
toeneemt.
De gemiddelde totale kosten (GTK) krijg je door de totale kosten te delen door de
productie: de kosten per eenheid product dus. Ze dalen tot een productie van 6 en stijgen
daarna weer.
De gemiddelde constante kosten (GCK) en de gemiddelde variabele kosten (GVK) zijn te
berekenen door de constante en de variabele kosten te delen door het aantal producten.
De marginale kosten (MK) zijn de extra kosten per eenheid product. De extra kosten voor
het produceren van het eerste product bedragen 200. Het tweede product kost 160 extra,
het derde 90, enz.
Hoofdstuk 4 Het aanbod
Producenten kopen producten. Dat is nodig om te kunnen produceren. Ondernemingen
maken daardoor constante en variabele kosten. Sommige ondernemingen hebben hoge
constante kosten, andere hebben hoge variabele kosten. In sommige bedrijfstakken zijn er
alleen grote ondernemingen met een eenvormige kostenstructuur. In andere bedrijfstakken
zijn er grote en kleine ondernemingen met heel verschillende kosten.
Prijzen komen tot stand door vraag en aanbod op markten. Niet alle markten hebben
stabiele prijzen. Sommige markten kennen hevige prijsschommelingen.
§1 Kostensoorten
4.1.1 Soorten kosten
Ondernemingen trekken bepaalde productiefactoren voor een lange periode aan. Dat geldt
voor kapitaalgoederen zoals machines en gebouwen, maar ook voor een deel van de
arbeid. Kosten die onafhankelijk zijn van de productieomvang noem je constante of
vaste kosten. Vaste kapitaalgoederen, zoals machines en gebouwen, blijven meestal hun
hele levensduur toebehoren aan dezelfde onderneming. Zij moeten de kosten daarvan
opbrengen, ook als ze veel minder produceren dan mogelijk is.
De meeste ondernemingen trekken ook een deel van de productiefactor arbeid voor een
langere termijn aan. In vrijwel elk bedrijf is er een vaste kern werknemers die over een
lange periode kennis en ervaring hebben opgedaan met een grote waarde voor de
onderneming.
Vooral specialisten die specifieke kennis en ervaring inbrengen zijn vaak onmisbaar voor
een onderneming. Zij onderscheiden zich van hun collega’s door elk een aparte waarde aan
de onderneming toe te voegen. Je spreekt in dit geval van heterogene arbeid. De
onderneming kan niet zonder deze werknemers. In veel productieprocessen (vooral in de
dienstensector) is kennis vrijwel de enige productiefactor van betekenis. Het ontslag van de
werknemers die deze activiteiten uitvoeren kan de continuïteit van de onderneming in
gevaar brengen.
Variabele kosten variëren wel met de hoeveelheid producten die de onderneming maakt.
Het gebruik van grondstoffen en halffabricaten is meestal geheel variabel. Ondernemingen
bestellen deze materialen als ze ze nodig hebben voor het productieproces. Het zijn vaak
afroepcontracten. De kosten ervan variëren dus helemaal met de omvang van de productie.
Ook heeft het aantal werknemers in veel bedrijfstakken een variabel karakter. De meeste
ondernemingen hebben een groot aantal werknemers met arbeidscontracten voor bepaalde
duur. De onderneming kan hen vrij snel ontslaan. Sommige ondernemingen besteden veel
werk uit. Ook dat is een manier om de productiefactor arbeid variabel te maken.
In de meeste ondernemingen geldt voor de korte termijn de wet van de toe- en afnemende
meerproductie. Op de korte termijn heeft een onderneming een bepaalde hoeveelheid
vaste (of constante) kosten. Zij beschikt over een vast aantal machines en gebouwen. Op de
korte termijn kan de onderneming de kapitaalgoederenvoorraad niet uitbreiden, dus blijven
de vaste kosten gelijk. Bij een lage omvang van de productie zullen de vaste kosten per
eenheid product dus hoog zijn. De vaste kosten per eenheid product dalen steeds verder
naargelang de productie toeneemt.
, Als de onderneming weinig produceert, zijn er ook weinig variabele productiefactoren nodig,
zoals arbeid en grondstoffen. Zij kan de variabele productiefactoren bij een lage
productieomvang niet optimaal inzetten. De arbeidsproductiviteit is laag, waardoor de
variabele kosten per eenheid product hoog zijn.
Bij een toename van de productie kan het bedrijf de arbeiders efficiënter inzetten. Daardoor
dalen de kosten per eenheid product. Als de productiecapaciteit uiteindelijk volledig bezet is,
zal extra arbeid minder productief zijn. Dan stijgen de gemiddelde variabele kosten weer.
Arbeid als variabele productiefactor bij lage verkopen is niet efficiënt. Bij toename van de
klandizie moet de leiding meer werknemers inzetten. Het management kan de
productiecapaciteit beter bezetten zodat de productie per werknemer stijgt. Als er zeer veel
klanten zijn, zet de onderneming weer extra arbeiders in die minder efficiënt zijn. De
verkopen per werknemer dalen weer. De gemiddelde variabele kosten hebben hierdoor een
U-vormig verloop.
De constante kosten (CK) en de variabele kosten (VK) zijn bij een bepaalde
productieomvang gegeven. De som van Ck en VK zijn de totale kosten (TK). De totale
kosten nemen voortdurend toe doordat de variabele kosten stijgen als de productie
toeneemt.
De gemiddelde totale kosten (GTK) krijg je door de totale kosten te delen door de
productie: de kosten per eenheid product dus. Ze dalen tot een productie van 6 en stijgen
daarna weer.
De gemiddelde constante kosten (GCK) en de gemiddelde variabele kosten (GVK) zijn te
berekenen door de constante en de variabele kosten te delen door het aantal producten.
De marginale kosten (MK) zijn de extra kosten per eenheid product. De extra kosten voor
het produceren van het eerste product bedragen 200. Het tweede product kost 160 extra,
het derde 90, enz.
