Ondersteunen van mensen met een verstandelijke beperking
Ontwikkelingsprofiel
Belangrijk is dat mensen met een verstandelijke handicap zich, ondanks de
ontwikkelingsachterstand, net zo ontwikkelen als anderen. De processen en beïnvloedende
factoren zijn gelijk. Ook de volgorde van de fasen en de volgorde van de aspecten in een fase
is hetzelfde. Alleen het uiteindelijke niveau van ontwikkelen zal lager liggen.
De onderlinge verschillen tussen verstandelijke gehandicapten kunnen groot zijn. Er zijn
belangrijke verschillen in de opbouw van het ‘’ontwikkelingsprofiel’’. Er zijn veel
verstandelijk gehandicapten met een tamelijk harmonisch profiel. (Achterstand op gebieden
is gelijk), maar ook disharmonische profielen komen voor. Ontwikkelingsprofiel: een
weergave van de ontwikkeling van al de te onderscheiden gebieden (cognitief, lichamelijk,
sociaal). Veel kinderen met downsyndroom hebben een harmonisch ontwikkelingsprofiel.
Als er sprake is van een sterk disharmonisch ontwikkelingsprofiel dan is de benodigde
ondersteuning meestal intensiever en ingewikkelder.
Een zeer ernstige en ernstige verstandelijke beperking
De mens met een (zeer) ernstige verstandelijke beperking bestaat niet. Het is een grove
typering: een verzameling mensen die weliswaar iets met elkaar gemeen hebben, maar zich
in veel aspecten onderscheiden van elkaar.
Bij een ernstige verstandelijke handicap is het gemiddeld ontwikkelingsniveau niet hoger dan
dat van een kind van 1 jaar. Het kan zijn dat er sprake is van een motorische ontwikkeling die
hoort bij een leeftijd van meer dan 1 jaar, terwijl de persoon niet in staat is tot interacties
met anderen en dat er alleen contact is te krijgen als hij/zij op schoot wordt genomen en
wordt geaaid over zijn wang of hand zoals bij een baby. Er is in alle gevallen sprake van grote
verstandelijke en vaak ook lichamelijke beperkingen.
Het gedragspatroon is uiterst primitief en beperkt. In sommige gevallen is er zelfs sprake van
een plantachtige situatie. Mensen met een ernstige verstandelijke handicap neemt meestal
wel waar (horen, zien, voelen, ruiken). Ze hebben echter vooral problemen met het leggen
van verbanden tussen deze waarnemingen en gelijktijdige of vroegere ervaringen. Vaak is er
sprake van een meervoudige gehandicapt. Er zijn vaak neurologische problemen (epilepsie,
spasticiteit) en een groot aantal van hen is bedlegerig of aangewezen op hulp om zich te
kunnen bewegen. In het contact is er weinig wederkerigheid. Er is sprake van eenzelvigheid
waardoor wordt gereageerd met frustratie, passiviteit of overvloedige activiteit.
Het denken is te vergelijken met dat van een baby, soms geeft het zelfs een prenatale
indruk. Onderscheid tussen zichzelf en omgeving wordt lang niet altijd gemaakt. Moeilijk
(hanteerbaar) gedrag komt vaan voor. Zelfverwonding, ongeremdheid, rumineren en
onvoorspelbare agressie zijn geen uitzondering. Het beïnvloeden hiervan is moeilijk door de
ernst van de handicap en het (daardoor) niet kunnen ontdekken van de oorzaak.
Op alle levensgebieden is begeleiding en ondersteuning noodzakelijk. De zogeheten
zelfredzaamheid is erg beperkt. Enkele vaardigheden kunnen door herhaling soms worden
geleerd.
Een matige verstandelijke beperking
De maximaal haalbare ontwikkelingsleeftijd is te vergelijken met die van een 3 tot 5-jarige.
Over het algemeen hebben zij betere ontwikkelingsmogelijkheden dan de vorige groep.
Ernstige, zichtbare afwijkingen bij de geboorte komen minder vaak voor waardoor het
Ontwikkelingsprofiel
Belangrijk is dat mensen met een verstandelijke handicap zich, ondanks de
ontwikkelingsachterstand, net zo ontwikkelen als anderen. De processen en beïnvloedende
factoren zijn gelijk. Ook de volgorde van de fasen en de volgorde van de aspecten in een fase
is hetzelfde. Alleen het uiteindelijke niveau van ontwikkelen zal lager liggen.
De onderlinge verschillen tussen verstandelijke gehandicapten kunnen groot zijn. Er zijn
belangrijke verschillen in de opbouw van het ‘’ontwikkelingsprofiel’’. Er zijn veel
verstandelijk gehandicapten met een tamelijk harmonisch profiel. (Achterstand op gebieden
is gelijk), maar ook disharmonische profielen komen voor. Ontwikkelingsprofiel: een
weergave van de ontwikkeling van al de te onderscheiden gebieden (cognitief, lichamelijk,
sociaal). Veel kinderen met downsyndroom hebben een harmonisch ontwikkelingsprofiel.
Als er sprake is van een sterk disharmonisch ontwikkelingsprofiel dan is de benodigde
ondersteuning meestal intensiever en ingewikkelder.
Een zeer ernstige en ernstige verstandelijke beperking
De mens met een (zeer) ernstige verstandelijke beperking bestaat niet. Het is een grove
typering: een verzameling mensen die weliswaar iets met elkaar gemeen hebben, maar zich
in veel aspecten onderscheiden van elkaar.
Bij een ernstige verstandelijke handicap is het gemiddeld ontwikkelingsniveau niet hoger dan
dat van een kind van 1 jaar. Het kan zijn dat er sprake is van een motorische ontwikkeling die
hoort bij een leeftijd van meer dan 1 jaar, terwijl de persoon niet in staat is tot interacties
met anderen en dat er alleen contact is te krijgen als hij/zij op schoot wordt genomen en
wordt geaaid over zijn wang of hand zoals bij een baby. Er is in alle gevallen sprake van grote
verstandelijke en vaak ook lichamelijke beperkingen.
Het gedragspatroon is uiterst primitief en beperkt. In sommige gevallen is er zelfs sprake van
een plantachtige situatie. Mensen met een ernstige verstandelijke handicap neemt meestal
wel waar (horen, zien, voelen, ruiken). Ze hebben echter vooral problemen met het leggen
van verbanden tussen deze waarnemingen en gelijktijdige of vroegere ervaringen. Vaak is er
sprake van een meervoudige gehandicapt. Er zijn vaak neurologische problemen (epilepsie,
spasticiteit) en een groot aantal van hen is bedlegerig of aangewezen op hulp om zich te
kunnen bewegen. In het contact is er weinig wederkerigheid. Er is sprake van eenzelvigheid
waardoor wordt gereageerd met frustratie, passiviteit of overvloedige activiteit.
Het denken is te vergelijken met dat van een baby, soms geeft het zelfs een prenatale
indruk. Onderscheid tussen zichzelf en omgeving wordt lang niet altijd gemaakt. Moeilijk
(hanteerbaar) gedrag komt vaan voor. Zelfverwonding, ongeremdheid, rumineren en
onvoorspelbare agressie zijn geen uitzondering. Het beïnvloeden hiervan is moeilijk door de
ernst van de handicap en het (daardoor) niet kunnen ontdekken van de oorzaak.
Op alle levensgebieden is begeleiding en ondersteuning noodzakelijk. De zogeheten
zelfredzaamheid is erg beperkt. Enkele vaardigheden kunnen door herhaling soms worden
geleerd.
Een matige verstandelijke beperking
De maximaal haalbare ontwikkelingsleeftijd is te vergelijken met die van een 3 tot 5-jarige.
Over het algemeen hebben zij betere ontwikkelingsmogelijkheden dan de vorige groep.
Ernstige, zichtbare afwijkingen bij de geboorte komen minder vaak voor waardoor het
