Overzicht jurisprudentie Europees Recht – Sietske Marije Dijkstra
Ontbrekende arresten: Bayerische HNL, Cowan, Star Fruit Company, Wachauf, Leifer, Coster,
Schnitzer, Franse Visserij, Pupino, Placanica, Unbet, Morgan en Bucher, Danske Slagterier, Pontin,
Oostenrijkse Luchtkwaliteit, DEB en Franz Mücksch
Inhoudsopgave
Week 1: Instellingen; institutioneel evenwicht; bevoegdheden en hun inkadering 5
Instellingen/institutioneel evenwicht 5
Van Gend & Loos (p. 10 bundel) 5
Costa/ENEL (p. 18 bundel) 5
Les Verts (p.78 bundel) 5
Köster (p. 33 bundel) 5
Molkerei Zentrale (p. 27 bundel) 6
Bevoegdheden 6
Kadi (p. 290 bundel) 6
Loyaliteitsbeginsel 6
Zwartveld (p. 99 bundel) 6
Spaanse Aardbeien (niet in de bundel) 6
CIF (niet in de bundel) 6
Attributiebeginsel 7
Tabaksreclamerichtlijn (p. 191 bundel) 7
Bosbeschermingsverordening (p.183 bundel) 7
Titaandioxide-Richtlijn (p. 105 bundel) 7
Evenredigheidsbeginsel 8
Fedesa (niet in de bundel). 8
Deense Flessen (p. 91 bundel ) 8
Week 2: Rechtsbescherming: via het HvJ en via de nationale rechters 9
Rechtsbescherming algemeen 9
Melkpoederarrest (p. 14 bundel ) 9
Verdragsschendingsprocedure (art. 258-260 VWEU) 9
Holtz en Willemsen (p. 40 bundel). 9
Lütticke I (p. 23 bundel) 9
Köbler (p. 212 bundel) 9
Belgische Houtzaak (p. 29 bundel) 10
Beroep tot nietigverklaring (art. 263 VWEU) 10
Töpfer (p. 16 bundel) 10
Kadi (p. 290 bundel) 10
Plaumann (p.9 bundel) 10
Codorníu (p. 107 bundel) 11
Inuit ( niet in de bundel) 11
Niet-contractuele aansprakelijkheid van de Unie (art. 340 VWEU) 11
Kampffmeyer (p. 25 bundel) 11
Prejudiciële procedure (art. 267 VWEU) 11
Dorsch ( staat niet in de bundel) 11
Costa/ENEL (p. 18 bundel) 11
Cilfit (p. 77 bundel) 11
Köbler (p. 212 bundel) 12
1
, Foto Frost (p. 86 bundel) 12
Krizan (p. 417 bundel) 12
Week 3 en 4: Algemene beginselen van EU-recht: Rechtstreekse werking + objectieve
rechtmatigheidstoets + conforme interpretatie + staatsaansprakelijkheid 13
Algemene beginselen m.b.t. plaats EU-recht in nationale rechtsorde 13
Zie Costa/ENEL en Van Gend & Loos uit week 1 en Melkpoederarrest uit week 2! 13
Internationale Handelsgesellschaft (p. 32 bundel). 13
Simmenthal II (p. 66 bundel) 13
Factortame (p.103 bundel) 13
Rechtstreekse werking - algemeen 13
Van Gend & Loos (p. 10 bundel) 13
Van Duyn (p. 46 bundel ) 14
Dior (p. 190 bundel ) 14
Rechtstreekse werking – Primair Unierecht 14
Walrave en Koch (p. 42 bundel) 14
Rechtstreekse werking –Algemene rechtsbeginselen 14
Mangold (p. 253 bundel ) 14
Hoechst (p. 94 bundel ) 14
Rechtstreekse werking – Secundair recht: Verordeningen 15
Leonesio (p. 36 bundel ) 15
Munoz (p. 207 bundel ) 15
Rechtstreekse werking – Secundair recht: Besluiten 15
Grad (p. 30 bundel) 15
Rechtstreekse werking – Secundair recht: Richtlijnen 15
Becker (niet in de bundel) 15
Marshall (p. 82 bundel ) 15
Kolpinghuis (p. 88 bundel ) 16
Faccini Dori (p. 122 bundel) 16
Wells (p. 229 bundel ) 16
Francovich (p. 112 bundel) 16
Zoskupenie/Slovaakse Beren (p. 399 bundel) 17
Defrenne (p. 53 bundel ) 17
Objectieve rechtmatigheidstoets 17
Salzburger Flughafen (niet in de bundel ) 17
Kraaijeveld (p. 166 bundel ) 17
Janecek (p. 356 bundel ) 17
Richtlijnconform interpreteren 18
Marleasing (p. 102 bundel) 18
Adeneler (p. 257 bundel ) 18
Pfeiffer (p. 220 bundel ) 18
Staatsaansprakelijkheid 18
Francovich (p. 112 bundel ) 18
Transportes Urbanos (p. 377 bundel ) 18
Leth (Niet in de bundel ) 19
Brasserie du Pêcheur (p. 128 bundel ) 19
British Telecommunications (p. 138 bundel ) 19
Dillenkofer (p. 158 bundel ) 19
2
, Köbler (p. 212 bundel ) 19
Procedurele Autonomie 20
Emmott (p. 118 bundel) 20
Kempter (p. 332 bundel ) 20
Mostanza Claro (p. 286 bundel ) 20
Week 5: Harmonisatie en vrij verkeer van goederen 21
Harmonisatie 21
Tabaksreclamerichtlijn (p. 191 bundel) 21
Vrij verkeer van goederen 21
Outokumpu (p. 179 bundel ) 21
Dassonville (p. 41 bundel ) 21
Keck (p. 121 bundel ) 22
Familiapress (p. 173 bundel) 22
Gourmet (p. 197 bundel ) 22
Italiaanse Brommeraanhangwagens (p. 278 bundel ) 22
Mickelsson en Roos (p. 282 bundel) 22
Cassis de Dijon (p. 69 bundel) 22
Deense Flessen (p. 91 bundel). 23
Fedesa (niet in de bundel). 23
Week 6: Vrij verkeer van vestiging, diensten, kapitaal en personen 24
Vrij verkeer van vestiging 24
Gebhard (p. 152 bundel 24
Vrij verkeer van diensten 24
Laval un Partneri (p. 310 bundel) 24
Säger (p. 116 bundel) 24
Webb (p.72 bundel ) 25
Vrij verkeer van kapitaal 25
Golden Shares (p. 261 bundel ) 25
Sint Servatius (p. 358 bundel) 25
Vrij verkeer van werknemers 25
Raulin (p. 109 bundel) 25
Van Duyn (p. 46 bundel) 26
Walrave en Koch (p. 42 bundel) 26
Bosman (p. 140 bundel ) 26
Cristini (p.51 bundel) 26
O’Flynn (p. 161 bundel) 27
Chen (p. 223 bundel) 27
Vrij verkeer van werknemers 27
Bidar (p. 247 bundel) 27
Baumbast (p. 199 bundel) 28
Adoui en Cornuaille (p. 70 bundel) 28
Bonsignore (p. 49 bundel) 28
Bouchereau (p. 65 bundel) 28
Week 7: Mededingingsrecht 29
Mededingingsrecht algemeen 29
Consten&Grundig (p. 21 bundel) 29
Höfner&Elsner (p. 115 bundel) 29
3
,Diego Calì (p. 171 bundel) 29
Meca-Medina (p. 272 bundel) 29
VCH (p. 38 bundel) 30
United Brands (p. 54 bundel) 30
CIF (niet in de bundel) 30
CNSD ( p. 175 bundel ) 30
Sydhavnens (p. 186 bundel ) 31
Banco Exterior (p. 126 bundel). 31
4
,Week 1: Instellingen; institutioneel evenwicht; bevoegdheden en hun inkadering
Instellingen/institutioneel evenwicht
Van Gend & Loos (p. 10 bundel)
Feiten: Van Gend & Loos wilden goederen exporteren van Duitsland naar Nederland. Bij het
overgaan van de grens moesten invoerrechten betaald waren, die verhoogd waren, nadat het EEG-
verdrag had bepaald dat de invoerrechten niet verhoogd mochten worden. De Tariefcommissie wendt
zich naar het HvJ met twee prejudiciële vragen.
Rechtsregel: In rov. 17 en 18 bepaalt het Hof dat de EU een nieuwe rechtsorde in het leven heeft
geroepen, ten bate waarvan de Staten op bepaalde terreinen hun soevereiniteit hebben begrensd. Het
gemeenschapsrecht schept op zichzelf, onafhankelijk van de wetgeving van de lidstaten, rechten en
plichten voor particulieren. rechtstreekse werking en autonomie
Costa/ENEL (p. 18 bundel)
Feiten: In 1962 komt er een Italiaanse wet waarin wordt bepaald dat elektriciteitsproductie
genationaliseerd wordt. Aandeelhouder van een klein elektricteitsbedrijfje, Costa, meent dat deze
nationalisatiewet in strijd is met het Europese Gemeenschapsrecht. De Italiaanse kantonrecht vraagt
aan het HvJ of het nationale recht in overeenstemming is met het toenmalige art. 177 EG-Verdrag (nu
art. 234 EG).
Rechtsregel: In rov. 11 bepaalt het Hof dat lidstaten door het beperken van hun bevoegdheden en het
overdragen van hun bevoegdheden, hun soevereiniteit op een beperkt terrein hebben begrensd en een
nieuw rechtsstelsel in het leven hebben geroepen, dat bindend is voor henzelf en hun onderdanen.
voorrang van het EU-recht
Arrest Van Gend&Loos gaat dus over de rechtstreekse werking van het Unierecht en arrest
Costa/ENEL gaat over de voorrang van het Unierecht. Samen vormen deze beide rechtsregels wat we
‘de Autonomie van het Unierecht’ noemen.
Les Verts (p.78 bundel)
Feiten: Het Europees Parlement stelde besluiten vast inzake kredieten voor een verkiezingscampagne.
Deze besluiten werden niet gepubliceerd. Daarna stelde het EP een nadere regeling vast, die wel werd
gepubliceerd. Les Verts was het oneens met de besluiten en de regeling en doet een op
nietigverklaring o.g.v. art 230 EG.
Rechtsregel: het Verdrag (inmiddels: de Verdragen) dient te worden gezien als een constitutioneel
handvest waarop de gemeenschap is gegrond. De EEG is een rechtsgemeenschap en noch de lidstaten,
noch de instellingen, kunnen ontkomen aan het toezicht op de verenigbaarheid van hun handelingen
met het constitutioneel handvest, dus de Verdragen (rov 23). De Europese Unie is een rechtsunie.
Köster (p. 33 bundel )
Feiten: De uitvoer van granen is afhankelijk gesteld van een uitvoercertificaat dat aangeeft binnen
welke termijn een bepaalde hoeveelheid graan moet worden geëxporteerd. Wordt niet binnen de
aangegeven tijd geëxporteerd, dan wordt een deel van de waarborgsom verbeurd verklaard. De firma
Köster had een uitvoercertificaat en had niet binnen bepaalde tijd de gries geëxporteerd. Köster ging in
beroep bij het Verwaltungsgericht Frankfurt en die achtte de Verordening niet rechtsgeldig, wegens
strijd met het evenredigheidsbeginsel, en achtte bovendien de Commissie net bevoegd om een
zodanige regeling in te stellen.
Rechtsregel: Ten aanzien van de bevoegdheid van de Commissie oordeelt het HvJ dat de Commissie
gemachtigd kon worden tot het nemen van uitvoeringsmaatregelen, nadat door de Raad een
Verordening is gemaakt (rov 1-8). Het is mogelijk voor de Raad om de Commissie voldoende ruime
5
, uitvoerende bevoegdheden te verlenen (delegatie van bevoegdheden). In rov. 9 en 10: het inschakelen
van een Comité is niet in strijd met het verdrag, nu een comité alleen adviseert en niet zelfstandig
besluiten neemt.
Molkerei Zentrale (p. 27 bundel)
Rechtsregel: Deze zaak gaat over rechtstreekse werking van het gemeenschapsrecht voor particulieren.
Bevoegdheden
Kadi (p. 290 bundel )
Feiten: Kadi wordt verdacht van het steunen van terrorisme en daardoor worden zijn tegoeden en
financiële middelen bevroren. Voor het Gerecht van eerste aanleg heeft zij de rechtmatigheid van de
Verordening op basis waarvan de Raad het bevel tot bevriezing ten uitvoer heeft gelegd, betwist. Daar
krijgt ze niet gelijk. Bij het Hof verzoekt zij op dezelfde gronden vernietiging van het arrest van het
Gerecht. De Raad en Commissie voeren voornamelijk aan dat de verordening noodzakelijk is voor de
tenuitvoerlegging van verbindende resoluties van de Veiligheidsraad en dat het HvJ het niet meer kan
toetsen aan de grondrechten.
Rechtsregel: Het HvJ duidt er op dat het er op lijkt dat de Raad en de Commissie stellen dat er sprake
is van ‘immuniteit van jurisdictie’(rov 280) en da we in de EG een rechtsgemeenschap hebben, met
een rechtsstelsel, waarbij het toezicht op wettigheid van handelingen aan het HvJ is overgelaten. Een
internationale overeenkomst doet geen afbreuk aan die bevoegdheidsregeling (rov. 282). Bovendien
vormen de grondrechten een groot deel van waar het HvJ over beslist.
Uiteindelijk komt het HvJ tot de conclusie dat de gemeenschapsrechter de wettigheid van alle
gemeenschapshandelingen (ook die handelingen die uitvoering geven aan resoluties van de
Veiligheidsraad), in beginsel volledig moet toetsen aan de grondrechten die behoren tot de algemene
beginselen van gemeenschapsrecht.
Loyaliteitsbeginsel
Zwartveld (p. 99 bundel)
Feiten: Een Groninger rechter-commissaris dient in het kader van een fraudeonderzoek naar visquota
in Lauwersoog een verzoek om informatie in bij de Commissie. De Commissie weigert de inzage.
Rechtsregel: Het HvJ wijst er op dat de EU/EEG een rechtsgemeenschap is en dat binnen die
rechtsgemeenschap het beginsel van loyale samenwerking geldt. In rov. 17 wijst het HvJ er op dat dit
ook betekent dat de instellingen en de lidstaten over en weer loyaal samenwerken. Het gaat hier om
het constitutioneel-institutioneel loyaliteitsbeginsel.
Spaanse Aardbeien (niet in de bundel)
Feiten: Franse boeren hielden gewelddadige acties tegen de transporten van Spaanse aardbeien.
Daardoor werd het vrij verkeer van goederen, aardbeien, belemmerd. Franse regering wis van de
acties, maar trad er niet tegen op.
Rechtsregel: Doordat de Franse regering niet optrad tegen de acties, maar wel er van wist en wel had
kunnen optreden, had de Franse regering in strijd met het loyaliteitsbeginsel juncto art. 34 VWEU
gehandeld. Het gaat hier om de toepassing van het materiële loyaliteitsbeginsel.
CIF (niet in de bundel)
Feiten: Het ging om een Italiaanse regel op basis waarvan het consortium van Italiaanse
luciferfabrikanten (CIF) kartelafspraken mochten maken.
Rechtsregel: Het gaat hier om de combinatie van materieel en constitutioneel-institutioneel
loyaliteitsbeginsel. Deze publiek-privaatrechtelijke samenwerking valt volgens het HvJ ook onder het
loyaliteitsbeginsel (materieel). Daarnaast moeten ook de nationale mededingingsautoriteiten moeten
de volle werking van het Unierecht verzekeren in hun beoordelingen (constitutioneel-institutioneel).
6
Ontbrekende arresten: Bayerische HNL, Cowan, Star Fruit Company, Wachauf, Leifer, Coster,
Schnitzer, Franse Visserij, Pupino, Placanica, Unbet, Morgan en Bucher, Danske Slagterier, Pontin,
Oostenrijkse Luchtkwaliteit, DEB en Franz Mücksch
Inhoudsopgave
Week 1: Instellingen; institutioneel evenwicht; bevoegdheden en hun inkadering 5
Instellingen/institutioneel evenwicht 5
Van Gend & Loos (p. 10 bundel) 5
Costa/ENEL (p. 18 bundel) 5
Les Verts (p.78 bundel) 5
Köster (p. 33 bundel) 5
Molkerei Zentrale (p. 27 bundel) 6
Bevoegdheden 6
Kadi (p. 290 bundel) 6
Loyaliteitsbeginsel 6
Zwartveld (p. 99 bundel) 6
Spaanse Aardbeien (niet in de bundel) 6
CIF (niet in de bundel) 6
Attributiebeginsel 7
Tabaksreclamerichtlijn (p. 191 bundel) 7
Bosbeschermingsverordening (p.183 bundel) 7
Titaandioxide-Richtlijn (p. 105 bundel) 7
Evenredigheidsbeginsel 8
Fedesa (niet in de bundel). 8
Deense Flessen (p. 91 bundel ) 8
Week 2: Rechtsbescherming: via het HvJ en via de nationale rechters 9
Rechtsbescherming algemeen 9
Melkpoederarrest (p. 14 bundel ) 9
Verdragsschendingsprocedure (art. 258-260 VWEU) 9
Holtz en Willemsen (p. 40 bundel). 9
Lütticke I (p. 23 bundel) 9
Köbler (p. 212 bundel) 9
Belgische Houtzaak (p. 29 bundel) 10
Beroep tot nietigverklaring (art. 263 VWEU) 10
Töpfer (p. 16 bundel) 10
Kadi (p. 290 bundel) 10
Plaumann (p.9 bundel) 10
Codorníu (p. 107 bundel) 11
Inuit ( niet in de bundel) 11
Niet-contractuele aansprakelijkheid van de Unie (art. 340 VWEU) 11
Kampffmeyer (p. 25 bundel) 11
Prejudiciële procedure (art. 267 VWEU) 11
Dorsch ( staat niet in de bundel) 11
Costa/ENEL (p. 18 bundel) 11
Cilfit (p. 77 bundel) 11
Köbler (p. 212 bundel) 12
1
, Foto Frost (p. 86 bundel) 12
Krizan (p. 417 bundel) 12
Week 3 en 4: Algemene beginselen van EU-recht: Rechtstreekse werking + objectieve
rechtmatigheidstoets + conforme interpretatie + staatsaansprakelijkheid 13
Algemene beginselen m.b.t. plaats EU-recht in nationale rechtsorde 13
Zie Costa/ENEL en Van Gend & Loos uit week 1 en Melkpoederarrest uit week 2! 13
Internationale Handelsgesellschaft (p. 32 bundel). 13
Simmenthal II (p. 66 bundel) 13
Factortame (p.103 bundel) 13
Rechtstreekse werking - algemeen 13
Van Gend & Loos (p. 10 bundel) 13
Van Duyn (p. 46 bundel ) 14
Dior (p. 190 bundel ) 14
Rechtstreekse werking – Primair Unierecht 14
Walrave en Koch (p. 42 bundel) 14
Rechtstreekse werking –Algemene rechtsbeginselen 14
Mangold (p. 253 bundel ) 14
Hoechst (p. 94 bundel ) 14
Rechtstreekse werking – Secundair recht: Verordeningen 15
Leonesio (p. 36 bundel ) 15
Munoz (p. 207 bundel ) 15
Rechtstreekse werking – Secundair recht: Besluiten 15
Grad (p. 30 bundel) 15
Rechtstreekse werking – Secundair recht: Richtlijnen 15
Becker (niet in de bundel) 15
Marshall (p. 82 bundel ) 15
Kolpinghuis (p. 88 bundel ) 16
Faccini Dori (p. 122 bundel) 16
Wells (p. 229 bundel ) 16
Francovich (p. 112 bundel) 16
Zoskupenie/Slovaakse Beren (p. 399 bundel) 17
Defrenne (p. 53 bundel ) 17
Objectieve rechtmatigheidstoets 17
Salzburger Flughafen (niet in de bundel ) 17
Kraaijeveld (p. 166 bundel ) 17
Janecek (p. 356 bundel ) 17
Richtlijnconform interpreteren 18
Marleasing (p. 102 bundel) 18
Adeneler (p. 257 bundel ) 18
Pfeiffer (p. 220 bundel ) 18
Staatsaansprakelijkheid 18
Francovich (p. 112 bundel ) 18
Transportes Urbanos (p. 377 bundel ) 18
Leth (Niet in de bundel ) 19
Brasserie du Pêcheur (p. 128 bundel ) 19
British Telecommunications (p. 138 bundel ) 19
Dillenkofer (p. 158 bundel ) 19
2
, Köbler (p. 212 bundel ) 19
Procedurele Autonomie 20
Emmott (p. 118 bundel) 20
Kempter (p. 332 bundel ) 20
Mostanza Claro (p. 286 bundel ) 20
Week 5: Harmonisatie en vrij verkeer van goederen 21
Harmonisatie 21
Tabaksreclamerichtlijn (p. 191 bundel) 21
Vrij verkeer van goederen 21
Outokumpu (p. 179 bundel ) 21
Dassonville (p. 41 bundel ) 21
Keck (p. 121 bundel ) 22
Familiapress (p. 173 bundel) 22
Gourmet (p. 197 bundel ) 22
Italiaanse Brommeraanhangwagens (p. 278 bundel ) 22
Mickelsson en Roos (p. 282 bundel) 22
Cassis de Dijon (p. 69 bundel) 22
Deense Flessen (p. 91 bundel). 23
Fedesa (niet in de bundel). 23
Week 6: Vrij verkeer van vestiging, diensten, kapitaal en personen 24
Vrij verkeer van vestiging 24
Gebhard (p. 152 bundel 24
Vrij verkeer van diensten 24
Laval un Partneri (p. 310 bundel) 24
Säger (p. 116 bundel) 24
Webb (p.72 bundel ) 25
Vrij verkeer van kapitaal 25
Golden Shares (p. 261 bundel ) 25
Sint Servatius (p. 358 bundel) 25
Vrij verkeer van werknemers 25
Raulin (p. 109 bundel) 25
Van Duyn (p. 46 bundel) 26
Walrave en Koch (p. 42 bundel) 26
Bosman (p. 140 bundel ) 26
Cristini (p.51 bundel) 26
O’Flynn (p. 161 bundel) 27
Chen (p. 223 bundel) 27
Vrij verkeer van werknemers 27
Bidar (p. 247 bundel) 27
Baumbast (p. 199 bundel) 28
Adoui en Cornuaille (p. 70 bundel) 28
Bonsignore (p. 49 bundel) 28
Bouchereau (p. 65 bundel) 28
Week 7: Mededingingsrecht 29
Mededingingsrecht algemeen 29
Consten&Grundig (p. 21 bundel) 29
Höfner&Elsner (p. 115 bundel) 29
3
,Diego Calì (p. 171 bundel) 29
Meca-Medina (p. 272 bundel) 29
VCH (p. 38 bundel) 30
United Brands (p. 54 bundel) 30
CIF (niet in de bundel) 30
CNSD ( p. 175 bundel ) 30
Sydhavnens (p. 186 bundel ) 31
Banco Exterior (p. 126 bundel). 31
4
,Week 1: Instellingen; institutioneel evenwicht; bevoegdheden en hun inkadering
Instellingen/institutioneel evenwicht
Van Gend & Loos (p. 10 bundel)
Feiten: Van Gend & Loos wilden goederen exporteren van Duitsland naar Nederland. Bij het
overgaan van de grens moesten invoerrechten betaald waren, die verhoogd waren, nadat het EEG-
verdrag had bepaald dat de invoerrechten niet verhoogd mochten worden. De Tariefcommissie wendt
zich naar het HvJ met twee prejudiciële vragen.
Rechtsregel: In rov. 17 en 18 bepaalt het Hof dat de EU een nieuwe rechtsorde in het leven heeft
geroepen, ten bate waarvan de Staten op bepaalde terreinen hun soevereiniteit hebben begrensd. Het
gemeenschapsrecht schept op zichzelf, onafhankelijk van de wetgeving van de lidstaten, rechten en
plichten voor particulieren. rechtstreekse werking en autonomie
Costa/ENEL (p. 18 bundel)
Feiten: In 1962 komt er een Italiaanse wet waarin wordt bepaald dat elektriciteitsproductie
genationaliseerd wordt. Aandeelhouder van een klein elektricteitsbedrijfje, Costa, meent dat deze
nationalisatiewet in strijd is met het Europese Gemeenschapsrecht. De Italiaanse kantonrecht vraagt
aan het HvJ of het nationale recht in overeenstemming is met het toenmalige art. 177 EG-Verdrag (nu
art. 234 EG).
Rechtsregel: In rov. 11 bepaalt het Hof dat lidstaten door het beperken van hun bevoegdheden en het
overdragen van hun bevoegdheden, hun soevereiniteit op een beperkt terrein hebben begrensd en een
nieuw rechtsstelsel in het leven hebben geroepen, dat bindend is voor henzelf en hun onderdanen.
voorrang van het EU-recht
Arrest Van Gend&Loos gaat dus over de rechtstreekse werking van het Unierecht en arrest
Costa/ENEL gaat over de voorrang van het Unierecht. Samen vormen deze beide rechtsregels wat we
‘de Autonomie van het Unierecht’ noemen.
Les Verts (p.78 bundel)
Feiten: Het Europees Parlement stelde besluiten vast inzake kredieten voor een verkiezingscampagne.
Deze besluiten werden niet gepubliceerd. Daarna stelde het EP een nadere regeling vast, die wel werd
gepubliceerd. Les Verts was het oneens met de besluiten en de regeling en doet een op
nietigverklaring o.g.v. art 230 EG.
Rechtsregel: het Verdrag (inmiddels: de Verdragen) dient te worden gezien als een constitutioneel
handvest waarop de gemeenschap is gegrond. De EEG is een rechtsgemeenschap en noch de lidstaten,
noch de instellingen, kunnen ontkomen aan het toezicht op de verenigbaarheid van hun handelingen
met het constitutioneel handvest, dus de Verdragen (rov 23). De Europese Unie is een rechtsunie.
Köster (p. 33 bundel )
Feiten: De uitvoer van granen is afhankelijk gesteld van een uitvoercertificaat dat aangeeft binnen
welke termijn een bepaalde hoeveelheid graan moet worden geëxporteerd. Wordt niet binnen de
aangegeven tijd geëxporteerd, dan wordt een deel van de waarborgsom verbeurd verklaard. De firma
Köster had een uitvoercertificaat en had niet binnen bepaalde tijd de gries geëxporteerd. Köster ging in
beroep bij het Verwaltungsgericht Frankfurt en die achtte de Verordening niet rechtsgeldig, wegens
strijd met het evenredigheidsbeginsel, en achtte bovendien de Commissie net bevoegd om een
zodanige regeling in te stellen.
Rechtsregel: Ten aanzien van de bevoegdheid van de Commissie oordeelt het HvJ dat de Commissie
gemachtigd kon worden tot het nemen van uitvoeringsmaatregelen, nadat door de Raad een
Verordening is gemaakt (rov 1-8). Het is mogelijk voor de Raad om de Commissie voldoende ruime
5
, uitvoerende bevoegdheden te verlenen (delegatie van bevoegdheden). In rov. 9 en 10: het inschakelen
van een Comité is niet in strijd met het verdrag, nu een comité alleen adviseert en niet zelfstandig
besluiten neemt.
Molkerei Zentrale (p. 27 bundel)
Rechtsregel: Deze zaak gaat over rechtstreekse werking van het gemeenschapsrecht voor particulieren.
Bevoegdheden
Kadi (p. 290 bundel )
Feiten: Kadi wordt verdacht van het steunen van terrorisme en daardoor worden zijn tegoeden en
financiële middelen bevroren. Voor het Gerecht van eerste aanleg heeft zij de rechtmatigheid van de
Verordening op basis waarvan de Raad het bevel tot bevriezing ten uitvoer heeft gelegd, betwist. Daar
krijgt ze niet gelijk. Bij het Hof verzoekt zij op dezelfde gronden vernietiging van het arrest van het
Gerecht. De Raad en Commissie voeren voornamelijk aan dat de verordening noodzakelijk is voor de
tenuitvoerlegging van verbindende resoluties van de Veiligheidsraad en dat het HvJ het niet meer kan
toetsen aan de grondrechten.
Rechtsregel: Het HvJ duidt er op dat het er op lijkt dat de Raad en de Commissie stellen dat er sprake
is van ‘immuniteit van jurisdictie’(rov 280) en da we in de EG een rechtsgemeenschap hebben, met
een rechtsstelsel, waarbij het toezicht op wettigheid van handelingen aan het HvJ is overgelaten. Een
internationale overeenkomst doet geen afbreuk aan die bevoegdheidsregeling (rov. 282). Bovendien
vormen de grondrechten een groot deel van waar het HvJ over beslist.
Uiteindelijk komt het HvJ tot de conclusie dat de gemeenschapsrechter de wettigheid van alle
gemeenschapshandelingen (ook die handelingen die uitvoering geven aan resoluties van de
Veiligheidsraad), in beginsel volledig moet toetsen aan de grondrechten die behoren tot de algemene
beginselen van gemeenschapsrecht.
Loyaliteitsbeginsel
Zwartveld (p. 99 bundel)
Feiten: Een Groninger rechter-commissaris dient in het kader van een fraudeonderzoek naar visquota
in Lauwersoog een verzoek om informatie in bij de Commissie. De Commissie weigert de inzage.
Rechtsregel: Het HvJ wijst er op dat de EU/EEG een rechtsgemeenschap is en dat binnen die
rechtsgemeenschap het beginsel van loyale samenwerking geldt. In rov. 17 wijst het HvJ er op dat dit
ook betekent dat de instellingen en de lidstaten over en weer loyaal samenwerken. Het gaat hier om
het constitutioneel-institutioneel loyaliteitsbeginsel.
Spaanse Aardbeien (niet in de bundel)
Feiten: Franse boeren hielden gewelddadige acties tegen de transporten van Spaanse aardbeien.
Daardoor werd het vrij verkeer van goederen, aardbeien, belemmerd. Franse regering wis van de
acties, maar trad er niet tegen op.
Rechtsregel: Doordat de Franse regering niet optrad tegen de acties, maar wel er van wist en wel had
kunnen optreden, had de Franse regering in strijd met het loyaliteitsbeginsel juncto art. 34 VWEU
gehandeld. Het gaat hier om de toepassing van het materiële loyaliteitsbeginsel.
CIF (niet in de bundel)
Feiten: Het ging om een Italiaanse regel op basis waarvan het consortium van Italiaanse
luciferfabrikanten (CIF) kartelafspraken mochten maken.
Rechtsregel: Het gaat hier om de combinatie van materieel en constitutioneel-institutioneel
loyaliteitsbeginsel. Deze publiek-privaatrechtelijke samenwerking valt volgens het HvJ ook onder het
loyaliteitsbeginsel (materieel). Daarnaast moeten ook de nationale mededingingsautoriteiten moeten
de volle werking van het Unierecht verzekeren in hun beoordelingen (constitutioneel-institutioneel).
6
