Samenvatting De Zesde Kanteling - Cultuur Reader

Readers Cultuur Tentamen

1. Godsdienst, een moderne omschrijving

In Westerse wereld is religieuze panorama veranderd.
 Christendom verliet snel monopolie. Het is teruggedrongen uit publieke domein van
wetenschap, economie en politiek.
 Voor velen niet duidelijk meer wat christen-zijn betekent. Begrip ‘Christendom’ is vloeiend
geworden.
 Veel religieuze alternatieven. Diffusere vormen. Deze alternatieven verschijnen als
geestelijke stromingen.
 Ook begripsverruiming hangt samen verzwakte positie van christendom.

Vraag die in 18e eeuw binnen godsdienstwetenschap werd gesteld, namelijk wat eronder ‘religie’
moest worden verstaan heeft groter draagvlak gekregen met meerdere antwoorden.
 Mensen die woord reserveren voor de kerkelijk georganiseerde christelijke religie.
 Wat te maken heeft met wijze waarop mensen zin geven aan bestaan.

Aan de orde komen;
a. Begrip ‘religie’
b. Religieuze panorama in hoofdlijnen
c. Maatschappelijke achtergrond
d. Toekomstkansen religie

BEGRIP RELIGIE -> Latijnse woord ‘religare’= vastbinden -> verplichting & toewijding
 Duidt op verschijnselen waarin mensen hun relatie tot een god of goden tot uitdrukking
brengen
 Door enorme klassenvariatie bestaat er geen eenstemmigheid. In veelheid van
beschouwingen tekent zich echter wel convergentie af. Deze heeft betrekking op de
institutionele vormen en functies van de religieuze fenomenen.
 Ook ontstaan er naast sociale vormen ook cultische vormen.
 Tenslottie zijn er de ‘dragers’ van een religie. (=sociaal verband) Niet verzameling van
individuen.

Het huidige religieuze panorama
 Er is een historische, sociaal-wetenschappelijke en een fenomenologisch/hermeneutische
invalshoek.
 Deze benaderingen hebben verheldering en geloofsovertuigingen tot taak.
 Geloofsleer is gefragmenteerd
 Ook voor gedragsregels: Normen voor persoonlijke levenssfeer en Opvattingen ten aanzien
van maatschappelijke vragen.
 Naar zogenaamde rites de passage (doop,huwelijk en begrafenis) wordt weinig gevraagd.
 In 1963 publiceerde Luckmann ‘The Invisible Religion’. Strekking: traditionele religieuze
instituties zijn naar de marge van de samenleving gedrongen. Het valt echter niet samen met
die institutionele vormen. Religie moet dan ook primair worden gezocht in concrete
leefwereld van de afzonderlijke individuen.

NIEUWE RELIGIEUZE BEWEGINGEN
 Cults(= resultaat van vernieuwing of van import) en sekten(= groeperingen die zich van
bestaande, christelijke denominaties hebben afgescheiden.

,  Audience cult is niet georganiseerd; mensen verzamelen zich rond voordrachten en
cursussen of behoren tot kopers van ‘gedachtegoed’(tv, radio, boeken)
 Client cult is er een relatie tussen therapeut en cliënt
 Cult movements bieden volledige levensoriëntatie, niet van religieuze aard. Zwakke
organisatie.
 Cults kunnen worden beschouwt als criticasters voor onzichtbare religie.
 Kosmos en wereld worden gezien als geheel(holisme) waarbinnen sprake is van diepe
harmonie.

2. Cultuurdragers
 Woord ‘cultuur’ stamt af van latijnse ‘colere’(=bewerken van het land)
 Naast ‘cultuur’ nestelden zich ook woorden ‘beschaving’ en ‘civilisatie’.
 18e eeuw gebruikten mensen ‘cultuur’ om eigen leefwijze van specifieke groep
mensen aan te duiden.
 Definitie van Taylor luidt:
“Cultuur of beschaving… is dat ingewikkelde geheel dat kennis, geloof, kunst, wetten,
moraal, gebruiken en alle andere vermogens en gewoonten insluit, die de mens als lid
van een samenleving heeft verworven.
 Definitie van Huizinga luidt:
“Elke cultuur, daaronder begrepen de subculturen van deelgroepen uit de huidige
samenleving, geeft zich op haar eigen wijze rekenschap van haar verleden. Elke
cultuur schrijft haar eigen geschiedenis vanuit eigen perspectief. Geschiedenis is
daardoor altijd pluriform en meerduidig.”
 Bouman houdt het korter:
“Cultuur is een levensstijl van een samenleving”
 Preciezer omschreven door De Jager:
“cultuur is min of meer samenhangende geheel van voorstellingen, opvattingen,
waarden en normen, die mensen zich als lid van hun maatschappij dmv
leerprocessen hebben verworven”

Aangeleerd gedrag
 Algemeen wordt aangenomen dat cultuur op menselijk gedrag slaat
 Gaat niet zomaar menselijk gedrag als leden van groep, maar om een reeks
algemeen aanvaarde gedragspatronen.
 Wordt voor groot deel geleerd van voorafgaande generaties.(als leefregel)
 Cultuur is groot pakhuis waarin ontdekkingen en ervaringen van vele generaties
liggen opgeslagen. (systeem van betekenissen)
 Nederland kent geen ‘gesloten’ cultuur. Ingrediënten komen overal vandaan:
Rechtspraak/ cultuurvormen – Romeinen
Wijsgering – Grieken
Religieus denken – Joden
 Westerse cultuur is christelijk

Religie als cultuurdrager
 Rousseau achtte religie voor een staat nodig omdat de politieke orde niet zichzelf te
funderen valt. Hij hanteerde 2 termen:
1. Religion Civile = publieke religie, samenbindende factor van maatschappij
2. Religion de l’homme = persoonlijk geloof, individueel en in een gemeenschap
beleefd en beleden wordt.

, 3. Jezus van Nazareth
Er zijn heel veel verschillende verhalen over Jezus. Over iemand is meer geschreven en gesproken.

FLAVIUS JOSEPHUS
CORNELIUS TACITUS oudste citaten over Jezus.
THALLUS

Beeldvorming
 Kerkgeschiedenis: Pantocrator= regerende Jezus
 Verderop in geschiedenis: lijdende, hevig bloedende Christus aan het kruis
 Afrika: zwarte Christus
 Europa: Arische Jezus, met blond haar en blauwe ogen.

WIE IS HET?
 Werd in joodse omgeving ‘Jeshoea’ genoemd.
 Moeder werd niet Maria maar Mirjam genoemd.
 Christus is vertaling van Aramese woord ‘Mesjicha’ = messias = gezalfde
 1 gedachte keert vaak terug in prediking Jezus: “horen alleen is niet voldoende. Je moet het
ook doen.”
 Meest voorkomend woord: GERECHTIGHEID

CHRISTUS’ DOOD EN OPSTANDING
 Jezus werd geboren om te sterven
 Volgens Paulus gevolg dat God zijn toorn opgaf en zich met mensen verzoende.
 Over opstanding wordt verschillend gedacht.
 Merendeel christenen hebben door loop eeuwen vastgehouden aan een feitelijke,
historische opstanding. Christendom is een historische godsdienst. =(heilsfeiten)
 Betekenis opstanding is theologische zaak, maar het feit van opstanding is een
geschiedkundige aangelegenheid.

4.GEBEURTENISSEN
1. DE APOSTOLISCHE TIJD (35-90 AD)
-> Petrus, Johannes en Jacobus(discipelen)
2. DE NA-APOSTOLISCHE TIJD (90-300
-> Kerk riep irritatie op bij joden en Romeinen.
Staatgevaarlijk geacht Ceasar <-> Curios
Verkeerde beeldvorming (kinderoffers e.d.)
POLYCARPUS (Marturia == getuigen/ martelaar)
3. DE STAATSKERK
-> Constantijn de Grote (280-337 AD)
Relatie kerk en staat: Christus is de keizer
Keizer is DEFENSOR FIDEI = Verdediger van geloof\
4. MIDDELEEUWEN
-> kloosters: kennis en bewaken(*mens wordt doel en maat der dingen)
2 vormen kloosterleven:
A> BENEDICTUS
B> IERSE
Tegenbewegingen:
- ARMOEDE IDEAAL
- SCHOLASTIEK
- GEESTELIJKE VERNIEUWING