Samenvatting: Wetenschappen en techniek
Hoofdstuk 1: De onderzoekende houding in STEM-activiteiten STEM =
Science
1. De onderzoekende houding
Technology
Kenmerken onderzoekende houding: Engineering
Mathematics
• nieuwsgierig zijn;
• een open houding hebben;
• kritisch zijn;
• willen begrijpen;
• bereid zijn tot perspectiefwisseling;
• distantie nemen van routines;
• gerichtheid op bronnen;
• gerichtheid op zeker weten;
• willen delen met anderen.
1.1. Onderzoekend leren
De onderzoekscyclus
• Onderzoeken en leren zijn met elkaar verbonden
o spontaan bij jonge kinderen
• Belangrijk om het onderzoeken actief te stimuleren bij het ouder worden
• Hoe?
o Onderzoeksopdrachten geven waarbij ze nieuwe kennis opdoen, maar ook kritisch
nadenken: is het wel juist die kennis?
o Door zelf een onderzoekende en ontdekkende ‘uitprobeerhouding’ te hebben.
• Onderzoekscyclus =
o model laat toe om steeds opnieuw op elk moment bij te sturen en tussen de stappen
te schakelen
,1.1.1. Verwonderen
• Verwondering → Probeer ervoor te zorgen dat de kinderen iets nieuws willen ontdekken
o Prikkel nieuwsgierigheid
o Wat is de authentieke context?
1.1.2. Onderzoeksvragen
• Denk- en doe-vragen
• Het probleem stellen
• Het vragenmachientje =
o Helpt je onderzoeksvraag te bedenken
o Controleert of het wel een goede onderzoeksvraag is
o Vier criteria
• Een onderzoeksvraag is:
1. Specifiek
2. Enkelvoudig
3. Meetbaar
4. Uitvoerbaar
• Soorten onderzoeksvragen
o Waarnemingsvragen
o Vergelijkingsvragen (kwalitatief en kwantitatief)
o Tel- en meetvragen
o Wat gebeurt er als… -vragen
o Hoe kun je -vragen
o Wat is het verband tussen…
o Is het waar dat?
1.2. Verkennen
• Hands-on → activatie voorkennis
• Minds-on → creatief denken
• Talk it over → communiceren
• De hypothese wordt geformuleerd!
1.3. Onderzoek opzetten
• Werken met een stappenplan?
• Gebruiken we een meetinstrument?
• Verzamelen we bronnen?
1.4. Onderzoek uitvoeren
• Sterk inzetten op de zintuigen
• Resultaten (waarnemingen, berekeningen) verzamelen in tekeningen, tabellen…
• Herhaaldelijk uitvoeren → kennisopbouw!
1.5. Concluderen
• Evaluatie onderzoeksplan → Kritisch
• Verbanden leggen waardoor de resultaten betekenisvol zijn
• Antwoorden en argumenten worden besproken
,2. De ontdekdozen
De ontdekdoos = een doos met concrete materialen uit de leefwereld van de kleuter die de kleuter
in staat stelt om met een enthousiaste, nieuwsgierige en onderzoekende houding veel te ontdekken
over de eigenschappen van deze materialen.
Kinderen worden in deze werkvorm via concrete materialen uitgenodigd tot zelf experimenteren en
handelen. De drijfveer achter dit handelen is hun nieuwsgierige basishouding.
2.1. Doel ontdekdoos
• In de vingers krijgen:
o Emotioneel: vertrouwd raken met, wennen aan
o Cognitief: wat (her)ken ik?
• Daarna komen vragen:
o Wat kan ik er mee doen?
o Wat wil ik nog weten?
2.2. Inhoud en vorm aanpassen aan ontwikkelingsniveau
2.2.1. Vorm
Drie fases:
Fase 1: Experimenteerfase
• 3-jarigen
• Kennismaking en ervaringen opdoen
• EXPLOREREN
Fase 2: Doe-fase
• 4-jarigen
• Gericht en bewust handelen
Fase 3: Ontdekfase
• 5&6-jarigen
• Ontdekkend handelen
• Als…dan-vragen
• Doelgericht werken
2.2.2. Inhoud
• Uitdagende materialen
• Hanteerbare materialen
• Opdrachtenkaarten
• ZELFSTANDIG en probleemoplossend denken en handelen
, 2.3. Wat is ontdekmateriaal?
• Huis- tuin- en keukenspullen
o Uitdagend, uitnodigend materiaal
▪ waar ze graag mee ‘rommelen’
▪ waar ze meer inzicht door krijgen in de eigenschappen, mogelijkheden en
beperkingen
• Moet hanteerbaar en veilig zijn
• Aantal voorwerpen is afhankelijk van
o het aantal kleuters
o de leeftijd van de kleuters
o de duur van de experimenteerperiode
• Twee invalhoeken mogelijk:
o zintuiglijk of motorisch gebruik stimuleren
o Materiaal beter leren kennen (materiaalgevoeligheid ontwikkelen)
• Zelfstandig, individueel of in kleine groepjes
2.3.1. Praktische voordelen van ontdekmateriaal
• Speels en actief eigenschappen/verschijnselen ontdekken
• Creatief denken en handelen wordt gestimuleerd
• Komt tegemoet aan nieuwsgierige en onderzoekende houding
• Op eigen manier en tempo verkennen
• Meer keuzevrijheid en verantwoordelijkheid
• Biedt ruimte om kleuters te observeren
2.4. Mogelijke leerdoelen
• Ontwikkeling van grove en fijne motoriek
• Ontwikkeling van waarnemingsfuncties
• Ontwikkelen van de juiste werkhouding
o Concentratie en nauwgezet observeren
o Doelgericht werken
o Zelfstandig taak kiezen en uitvoeren
o Oplossingen zoeken
• Aanleren van vaardigheden en begrippen
• Bevorderen van de samenwerking
• Verbaal en niet-verbaal weergeven van opgedane indrukken
• Inzichten in eigenschappen, verhoudingen, handelingen,…
2.5. Aandachtspunten rond ontdekdozen
• Introduceer klassikaal het ‘ontdekmateriaal’
• Help hen de nodige vaardigheden kennen
• Maak afspraken zodat ze zelfstandig kunnen werken
• Allerlei doe-activiteiten kunnen uitgetekend worden
• Vul aan met boekjes, prenten,…
• Blik tijdens een kringmoment eens terug op hun
ervaringen
Hoofdstuk 1: De onderzoekende houding in STEM-activiteiten STEM =
Science
1. De onderzoekende houding
Technology
Kenmerken onderzoekende houding: Engineering
Mathematics
• nieuwsgierig zijn;
• een open houding hebben;
• kritisch zijn;
• willen begrijpen;
• bereid zijn tot perspectiefwisseling;
• distantie nemen van routines;
• gerichtheid op bronnen;
• gerichtheid op zeker weten;
• willen delen met anderen.
1.1. Onderzoekend leren
De onderzoekscyclus
• Onderzoeken en leren zijn met elkaar verbonden
o spontaan bij jonge kinderen
• Belangrijk om het onderzoeken actief te stimuleren bij het ouder worden
• Hoe?
o Onderzoeksopdrachten geven waarbij ze nieuwe kennis opdoen, maar ook kritisch
nadenken: is het wel juist die kennis?
o Door zelf een onderzoekende en ontdekkende ‘uitprobeerhouding’ te hebben.
• Onderzoekscyclus =
o model laat toe om steeds opnieuw op elk moment bij te sturen en tussen de stappen
te schakelen
,1.1.1. Verwonderen
• Verwondering → Probeer ervoor te zorgen dat de kinderen iets nieuws willen ontdekken
o Prikkel nieuwsgierigheid
o Wat is de authentieke context?
1.1.2. Onderzoeksvragen
• Denk- en doe-vragen
• Het probleem stellen
• Het vragenmachientje =
o Helpt je onderzoeksvraag te bedenken
o Controleert of het wel een goede onderzoeksvraag is
o Vier criteria
• Een onderzoeksvraag is:
1. Specifiek
2. Enkelvoudig
3. Meetbaar
4. Uitvoerbaar
• Soorten onderzoeksvragen
o Waarnemingsvragen
o Vergelijkingsvragen (kwalitatief en kwantitatief)
o Tel- en meetvragen
o Wat gebeurt er als… -vragen
o Hoe kun je -vragen
o Wat is het verband tussen…
o Is het waar dat?
1.2. Verkennen
• Hands-on → activatie voorkennis
• Minds-on → creatief denken
• Talk it over → communiceren
• De hypothese wordt geformuleerd!
1.3. Onderzoek opzetten
• Werken met een stappenplan?
• Gebruiken we een meetinstrument?
• Verzamelen we bronnen?
1.4. Onderzoek uitvoeren
• Sterk inzetten op de zintuigen
• Resultaten (waarnemingen, berekeningen) verzamelen in tekeningen, tabellen…
• Herhaaldelijk uitvoeren → kennisopbouw!
1.5. Concluderen
• Evaluatie onderzoeksplan → Kritisch
• Verbanden leggen waardoor de resultaten betekenisvol zijn
• Antwoorden en argumenten worden besproken
,2. De ontdekdozen
De ontdekdoos = een doos met concrete materialen uit de leefwereld van de kleuter die de kleuter
in staat stelt om met een enthousiaste, nieuwsgierige en onderzoekende houding veel te ontdekken
over de eigenschappen van deze materialen.
Kinderen worden in deze werkvorm via concrete materialen uitgenodigd tot zelf experimenteren en
handelen. De drijfveer achter dit handelen is hun nieuwsgierige basishouding.
2.1. Doel ontdekdoos
• In de vingers krijgen:
o Emotioneel: vertrouwd raken met, wennen aan
o Cognitief: wat (her)ken ik?
• Daarna komen vragen:
o Wat kan ik er mee doen?
o Wat wil ik nog weten?
2.2. Inhoud en vorm aanpassen aan ontwikkelingsniveau
2.2.1. Vorm
Drie fases:
Fase 1: Experimenteerfase
• 3-jarigen
• Kennismaking en ervaringen opdoen
• EXPLOREREN
Fase 2: Doe-fase
• 4-jarigen
• Gericht en bewust handelen
Fase 3: Ontdekfase
• 5&6-jarigen
• Ontdekkend handelen
• Als…dan-vragen
• Doelgericht werken
2.2.2. Inhoud
• Uitdagende materialen
• Hanteerbare materialen
• Opdrachtenkaarten
• ZELFSTANDIG en probleemoplossend denken en handelen
, 2.3. Wat is ontdekmateriaal?
• Huis- tuin- en keukenspullen
o Uitdagend, uitnodigend materiaal
▪ waar ze graag mee ‘rommelen’
▪ waar ze meer inzicht door krijgen in de eigenschappen, mogelijkheden en
beperkingen
• Moet hanteerbaar en veilig zijn
• Aantal voorwerpen is afhankelijk van
o het aantal kleuters
o de leeftijd van de kleuters
o de duur van de experimenteerperiode
• Twee invalhoeken mogelijk:
o zintuiglijk of motorisch gebruik stimuleren
o Materiaal beter leren kennen (materiaalgevoeligheid ontwikkelen)
• Zelfstandig, individueel of in kleine groepjes
2.3.1. Praktische voordelen van ontdekmateriaal
• Speels en actief eigenschappen/verschijnselen ontdekken
• Creatief denken en handelen wordt gestimuleerd
• Komt tegemoet aan nieuwsgierige en onderzoekende houding
• Op eigen manier en tempo verkennen
• Meer keuzevrijheid en verantwoordelijkheid
• Biedt ruimte om kleuters te observeren
2.4. Mogelijke leerdoelen
• Ontwikkeling van grove en fijne motoriek
• Ontwikkeling van waarnemingsfuncties
• Ontwikkelen van de juiste werkhouding
o Concentratie en nauwgezet observeren
o Doelgericht werken
o Zelfstandig taak kiezen en uitvoeren
o Oplossingen zoeken
• Aanleren van vaardigheden en begrippen
• Bevorderen van de samenwerking
• Verbaal en niet-verbaal weergeven van opgedane indrukken
• Inzichten in eigenschappen, verhoudingen, handelingen,…
2.5. Aandachtspunten rond ontdekdozen
• Introduceer klassikaal het ‘ontdekmateriaal’
• Help hen de nodige vaardigheden kennen
• Maak afspraken zodat ze zelfstandig kunnen werken
• Allerlei doe-activiteiten kunnen uitgetekend worden
• Vul aan met boekjes, prenten,…
• Blik tijdens een kringmoment eens terug op hun
ervaringen
