Inhoudsopgave
Les 1: Inleiding 6
I. Verzorgingsstaat 6
a. Definitie en omschrijving 6
b. Types 7
c. Origines 7
d. Beleid op verschillende bestuursniveaus (tekst 1) 7
II. De Belgische verzorgingsstaat 8
III. De welzijnsoverheden in België 8
a. Federale overheid 8
b. Vlaamse overheid 9
c. Lokale overheid 10
d. Afstemming en samenwerking tussen de bestuursniveaus 11
IV. Welzijnszorg 11
a. Omschrijving 11
b. Evolutie 12
c. Uitdagingen aan de vraagzijde 12
c.1. Stijgende vraag naar zorg: wachtlijsten 12
c.1.1. Demografische evoluties 12
c.1.2. Sociologische evoluties 13
c.1.3. Technologische en wetenschappelijke vooruitgang 13
c.1.4. Evoluties in het aanbod zelf 14
c.2. Vraag naar zorg wordt complexer 14
c.2.1. Inspraak en positie van de cliënt in het welzijnsbeleid 14
c.2.2. Zorg en ondersteuning op maat van de vraag van de cliënt 14
c.2.3. Welzijnsbeleid in een superdiverse samenleving 14
c.3. Hoe omgaan met stijgende vraag? 15
c.3.1. Wie heeft recht op de dienstverlening van het welzijnsbeleid? 15
c.3.2. Een duidelijke beeld op de zorgprognoses 15
c.3.3. Zorg op maat en vraagsturing 16
c.3.4. Versterken van de eerste lijn 16
c.3.5. Integratie van welzijnsbeleid in andere beleidsdomeinen 17
d. Uitdagingen aan de aanbodzijde 17
d.1. Het aanbod aan professionele dienstverlening 17
d.1.1. Verdere professionalisering van de welzijnssector 17
d.1.2. Commercialisering en vermarkting in de welzijnssector 18
d.2. De financiering van de professionele dienstverlening 19
d.2.1. Financiering van de infrastructuur 19
d.2.2. Financiering van de dienstverlening 19
d.3. De informele zorg in een zorgzame samenleving 20
d.4. Bestuurlijk-organisatorische uitdagingen 21
V. Welzijn in Vlaanderen: quo vadis? (waarheen?) 22
1
,Les 2: Armoede 23
I. Armoede 23
a. In woord 23
b. In beeld 23
c. In cijfers 24
c.1. 14,1% van de Belgische bevolking loopt risico op armoede 24
c.2. 159,125 mensen leven maandelijks van een leefloon 24
d. Hoe kijken we ernaar? 25
e. Definitie 25
f. Het armoedeweb 26
g. Artikel: ‘70% meer doden bij kansarmen door corona’ 27
h. Grote kloven tussen mensen in armoede en de maatschappij 27
II. Armoedebeleid 27
a. Evolutie 27
b. Acties 28
b.1. Federale overheid 28
b.2. Lokale overheid 29
b.3. Vlaamse overheid 29
g. Institutioneel-bestuurlijke cartografie 30
g. Uitdagingen 32
g.1. De nieuwe sociale kwestie 32
g.2. Gekleurde armoede 34
g.3. Beleid gesteund op participatie 34
g.4. Het niet-gebruik van rechten terugdringen 35
g.5. Leefloon of overleefloon? 35
g.6. Mogelijkheden van integraal beleid? 35
h. Armoede ongelijkheid en onderwijs 36
III. Armoede en criminaliteit 37
a. Armoede en detentie 38
a.1. Profiel v/d gedetineerdenpopulatie als veruitwendiging v/d relatie tss. armoede en
vrijheidsberoving 39
b. Armoede leidt tot detentie 39
c. Detentie leidt tot armoede 39
c.1. Gevolgen van detentie op sociaalrechtelijk vlak 40
c.2. Penitentiaire tewerkstelling 41
c.3. Discriminerend aanwervingsbeleid na invrijheidstelling 41
d. Armoede en detentie: conclusie 42
Les 3: Sociale kaart: werkvelden OCMW & CAW 42
I. De sociale kaart 42
a. De sociale kaart als constructie 42
II. Indeling interventies 43
a. Horizontaal 43
b. Verticaal 44
c. Concrete voorbeelden 44
III. Algemeen welzijnswerk 45
2
, a. Het OCMW 45
b. Het CAW 46
b.1. Onthaalfunctie 47
b.2. Psychosociale begeleiding 47
b.3. Algemene preventie 47
c. Institutioneel-bestuurlijke cartografie 48
d. Uitdagingen 48
IV. Bedenkingen bij onwelzijn 49
Les 4: Observeren, interpreteren, diagnosticeren, rapporteren, begrijpen en ingrijpen 50
I. Observeren 50
a. Observeren is kiezen 50
b. Observaties ‘vertalen’ is interpreteren 50
II. Observeren / interpreteren 50
a. Taal hanteren is macht 50
b. Foutenbronnen 51
III. Diagnose 51
IV. Rapportage 51
a. Rapportage is constructie van verhaal 52
b. Rapportage is storytelling 52
c. Rapportage is een lezen van de sociale werkelijkheid 52
d. Deontologie 53
e. Methodologie 53
f. Oefening 53
f.1. Oefening 1 53
f.2. Oefening 2 54
V. Casus 55
a. Bespreking casus 56
VI. Begrijpen en ingrijpen 56
a. Begrijpen of ingrijpen 56
b. Begrijpen is ingrijpen 56
c. Luisteren is vaak al heel effectief 57
Les 5: Basiscommunicatie 57
I. Actief luisteren (of geïnteresseerd luisteren) 57
a. Waarom is actief luisteren zo belangrijk? 58
b. Basis 58
b.1. Empathie 58
b.2. Echtheid 58
b.3. Aanvaarding 59
c. Concrete vaardigheden voor actief luisteren 59
c.1. Aandacht in het hier-en-nu 59
c.2. Non-verbaal luisteren 59
c.3. Parafraseren 60
c.4. Krachtige vragen stellen 61
d. Actief luisteren is moeilijk 61
II. Communicatie axioma’s 62
3
, a. Vijf axioma’s 62
Les 6: Hulp- / hoopverlening 66
I. Trajecten van hoopverlening: 3 documentaires 66
a. Relatie is beweging 67
a.1. Intro 67
a.2. Inhoud 67
a.3. Opdracht 68
b. Samen mens zijn 68
b.1. Intro 68
b.2. Inhoud 68
b.3. Opdracht 69
c. Het is wat het nodig heeft 70
c.1. Intro 70
c.2. Inhoud 70
c.3. Opdracht 71
Les 7: Beroepsgeheim 71
I. Beroepsgeheim 71
a. Casussen 71
b. Wat is beroepsgeheim? 71
c. Belang van beroepsgeheim 72
d. Terminologie 72
e. Voor wie? 72
f. Beroepsgeheim vs. ambtsgeheim 73
g. Discretieplicht 74
h. Geheim 74
i. Toevertrouwen 75
i.1. Bekendmaken 75
i.2. Overlijden van de cliënt 76
j. Schending 76
k. Uitzonderingen op beroepsgeheim 76
k.1. Artikel 458bis 77
k.2. Artikel 458ter 77
k.3. Rechtvaardiging / schulduitsluiting (wanneer wordt je uitgesloten van een straf?) 78
k.4. Artikel 422bis SWB ‘schuldig verzuim’ 79
k.5. Gedeeld en gezamenlijk beroepsgeheim (figuren uit de rechtsleer!) 79
l. Private en ambtelijke aangifteplicht 80
m. Gegevensuitwisseling binnen Integrale Jeugdhulp 80
n. Besluit 81
n.1. De kern van beroepsgeheim is vertrouwen 81
n.2. Uitdagingen praktijk 81
Les 8: Omgaan met specifieke situaties: dader- en slachtofferhulp 81
I. Wat is de forensische setting? 81
a. Triade 82
II. Vrijwilligheid en dwang 82
4
Les 1: Inleiding 6
I. Verzorgingsstaat 6
a. Definitie en omschrijving 6
b. Types 7
c. Origines 7
d. Beleid op verschillende bestuursniveaus (tekst 1) 7
II. De Belgische verzorgingsstaat 8
III. De welzijnsoverheden in België 8
a. Federale overheid 8
b. Vlaamse overheid 9
c. Lokale overheid 10
d. Afstemming en samenwerking tussen de bestuursniveaus 11
IV. Welzijnszorg 11
a. Omschrijving 11
b. Evolutie 12
c. Uitdagingen aan de vraagzijde 12
c.1. Stijgende vraag naar zorg: wachtlijsten 12
c.1.1. Demografische evoluties 12
c.1.2. Sociologische evoluties 13
c.1.3. Technologische en wetenschappelijke vooruitgang 13
c.1.4. Evoluties in het aanbod zelf 14
c.2. Vraag naar zorg wordt complexer 14
c.2.1. Inspraak en positie van de cliënt in het welzijnsbeleid 14
c.2.2. Zorg en ondersteuning op maat van de vraag van de cliënt 14
c.2.3. Welzijnsbeleid in een superdiverse samenleving 14
c.3. Hoe omgaan met stijgende vraag? 15
c.3.1. Wie heeft recht op de dienstverlening van het welzijnsbeleid? 15
c.3.2. Een duidelijke beeld op de zorgprognoses 15
c.3.3. Zorg op maat en vraagsturing 16
c.3.4. Versterken van de eerste lijn 16
c.3.5. Integratie van welzijnsbeleid in andere beleidsdomeinen 17
d. Uitdagingen aan de aanbodzijde 17
d.1. Het aanbod aan professionele dienstverlening 17
d.1.1. Verdere professionalisering van de welzijnssector 17
d.1.2. Commercialisering en vermarkting in de welzijnssector 18
d.2. De financiering van de professionele dienstverlening 19
d.2.1. Financiering van de infrastructuur 19
d.2.2. Financiering van de dienstverlening 19
d.3. De informele zorg in een zorgzame samenleving 20
d.4. Bestuurlijk-organisatorische uitdagingen 21
V. Welzijn in Vlaanderen: quo vadis? (waarheen?) 22
1
,Les 2: Armoede 23
I. Armoede 23
a. In woord 23
b. In beeld 23
c. In cijfers 24
c.1. 14,1% van de Belgische bevolking loopt risico op armoede 24
c.2. 159,125 mensen leven maandelijks van een leefloon 24
d. Hoe kijken we ernaar? 25
e. Definitie 25
f. Het armoedeweb 26
g. Artikel: ‘70% meer doden bij kansarmen door corona’ 27
h. Grote kloven tussen mensen in armoede en de maatschappij 27
II. Armoedebeleid 27
a. Evolutie 27
b. Acties 28
b.1. Federale overheid 28
b.2. Lokale overheid 29
b.3. Vlaamse overheid 29
g. Institutioneel-bestuurlijke cartografie 30
g. Uitdagingen 32
g.1. De nieuwe sociale kwestie 32
g.2. Gekleurde armoede 34
g.3. Beleid gesteund op participatie 34
g.4. Het niet-gebruik van rechten terugdringen 35
g.5. Leefloon of overleefloon? 35
g.6. Mogelijkheden van integraal beleid? 35
h. Armoede ongelijkheid en onderwijs 36
III. Armoede en criminaliteit 37
a. Armoede en detentie 38
a.1. Profiel v/d gedetineerdenpopulatie als veruitwendiging v/d relatie tss. armoede en
vrijheidsberoving 39
b. Armoede leidt tot detentie 39
c. Detentie leidt tot armoede 39
c.1. Gevolgen van detentie op sociaalrechtelijk vlak 40
c.2. Penitentiaire tewerkstelling 41
c.3. Discriminerend aanwervingsbeleid na invrijheidstelling 41
d. Armoede en detentie: conclusie 42
Les 3: Sociale kaart: werkvelden OCMW & CAW 42
I. De sociale kaart 42
a. De sociale kaart als constructie 42
II. Indeling interventies 43
a. Horizontaal 43
b. Verticaal 44
c. Concrete voorbeelden 44
III. Algemeen welzijnswerk 45
2
, a. Het OCMW 45
b. Het CAW 46
b.1. Onthaalfunctie 47
b.2. Psychosociale begeleiding 47
b.3. Algemene preventie 47
c. Institutioneel-bestuurlijke cartografie 48
d. Uitdagingen 48
IV. Bedenkingen bij onwelzijn 49
Les 4: Observeren, interpreteren, diagnosticeren, rapporteren, begrijpen en ingrijpen 50
I. Observeren 50
a. Observeren is kiezen 50
b. Observaties ‘vertalen’ is interpreteren 50
II. Observeren / interpreteren 50
a. Taal hanteren is macht 50
b. Foutenbronnen 51
III. Diagnose 51
IV. Rapportage 51
a. Rapportage is constructie van verhaal 52
b. Rapportage is storytelling 52
c. Rapportage is een lezen van de sociale werkelijkheid 52
d. Deontologie 53
e. Methodologie 53
f. Oefening 53
f.1. Oefening 1 53
f.2. Oefening 2 54
V. Casus 55
a. Bespreking casus 56
VI. Begrijpen en ingrijpen 56
a. Begrijpen of ingrijpen 56
b. Begrijpen is ingrijpen 56
c. Luisteren is vaak al heel effectief 57
Les 5: Basiscommunicatie 57
I. Actief luisteren (of geïnteresseerd luisteren) 57
a. Waarom is actief luisteren zo belangrijk? 58
b. Basis 58
b.1. Empathie 58
b.2. Echtheid 58
b.3. Aanvaarding 59
c. Concrete vaardigheden voor actief luisteren 59
c.1. Aandacht in het hier-en-nu 59
c.2. Non-verbaal luisteren 59
c.3. Parafraseren 60
c.4. Krachtige vragen stellen 61
d. Actief luisteren is moeilijk 61
II. Communicatie axioma’s 62
3
, a. Vijf axioma’s 62
Les 6: Hulp- / hoopverlening 66
I. Trajecten van hoopverlening: 3 documentaires 66
a. Relatie is beweging 67
a.1. Intro 67
a.2. Inhoud 67
a.3. Opdracht 68
b. Samen mens zijn 68
b.1. Intro 68
b.2. Inhoud 68
b.3. Opdracht 69
c. Het is wat het nodig heeft 70
c.1. Intro 70
c.2. Inhoud 70
c.3. Opdracht 71
Les 7: Beroepsgeheim 71
I. Beroepsgeheim 71
a. Casussen 71
b. Wat is beroepsgeheim? 71
c. Belang van beroepsgeheim 72
d. Terminologie 72
e. Voor wie? 72
f. Beroepsgeheim vs. ambtsgeheim 73
g. Discretieplicht 74
h. Geheim 74
i. Toevertrouwen 75
i.1. Bekendmaken 75
i.2. Overlijden van de cliënt 76
j. Schending 76
k. Uitzonderingen op beroepsgeheim 76
k.1. Artikel 458bis 77
k.2. Artikel 458ter 77
k.3. Rechtvaardiging / schulduitsluiting (wanneer wordt je uitgesloten van een straf?) 78
k.4. Artikel 422bis SWB ‘schuldig verzuim’ 79
k.5. Gedeeld en gezamenlijk beroepsgeheim (figuren uit de rechtsleer!) 79
l. Private en ambtelijke aangifteplicht 80
m. Gegevensuitwisseling binnen Integrale Jeugdhulp 80
n. Besluit 81
n.1. De kern van beroepsgeheim is vertrouwen 81
n.2. Uitdagingen praktijk 81
Les 8: Omgaan met specifieke situaties: dader- en slachtofferhulp 81
I. Wat is de forensische setting? 81
a. Triade 82
II. Vrijwilligheid en dwang 82
4
