Tijd van Grieken en Romeinen; Oudheid: 3.000 v.Chr – 500 na Chr.
Sommige landbouwsamenlevingen groeiden in het Midden-Oosten vanaf 3.000 V. Chr. Uit tot stadstaten en soms tot grote rijken.
In deze stadstaten werd het schrift gebruikt, waardoor we weten hoe mensen dachten.
De bewoners van de Lage Landen kwamen rond het begin van onze jaartelling in contact met het Romeinse Rijk.
De romeinen brachten vanaf 50 V. Chr. de agrarisch-stedelijke cultuur van het Middellandse Zeegebied naar West-Europa; na
ruim 400 jaar trokken zij zich terug, veel van de Romeinse cultuur verdween, maar er bleef een erfenis over die onder meer uit het
christendom bestond.
2.1 De eerste beschavingen; het ontstaan van stadstaten
In gebieden waar meer dan voldoende voedsel door boeren werd geproduceerd, hoefde niet iedereen op het land te werken; ontstonden
allerlei nieuwe specialismen en beroepen.
Beoefenaars leefde samen in een stadstaat; stadstaten werden een centrum van nieuwe ideeën en ontwikkelingen.
2.1.1 Stadstaten in het Midden-Oosten (ca. 3.000-600 v. Chr.)
De stadstaten van het Midden-Oosten ontstonden in Mesopotamië (het gebied tussen de rivieren Eufraat en Tigris in
het huidige Irak) en langs de Nijl (Egypte).
De landbouw was hier afhankelijk van irrigatie, waarbij men rivierwater over het land liet lopen via
kanaaltjes; samenwerking boeren noodzakelijk.
Uiteindelijk werd zoveel voedsel verbouwd, dat steeds meer mensen vrijgesteld werden van het werken op het land.
Een goede oogst was belangrijk voor het voortbestaan van de nederzetting; goden gunstig gestemd
werden.
Er werden tempels gebouwd, waarin priesters zich bezighielden met de zorg voor de goden.
Het was belangrijk om de vruchtbare grond tegen andere te verdedigen of juist vruchtbare grond te veroveren.
Soldaten nodig; gebruikten wapens die gemaakt werden door ambachtslieden.
Geslaagde verovering zorgde voor vruchtbare grond en slaven; werkten op het land, burgers verovering.
Alles moest goed georganiseerd en geleid worden door ambtenaren en bestuurders; deze werden geleid door een
koning.
Om al deze mensen te kunnen voeden, werden belastingen geheven op de verbouwde producten en het
vee.
Belastingambtenaren gingen hiervoor een administratie bijhouden; ontstaan eerste schrift:
kleitabletten met een tekening van een geit, schaap of graan.
Later spijkerschrift: koningen stelden eerste geschreven wetten op; kennis en gedachten
vastleggen.
De stadstaten beheersten het omliggende gebied; sommige staten werden zo succesvol met het veroveren van
andere gebieden, dat er grote rijken ontstonden: Egyptische Rijk geleid door farao’s.
2.1.2 Griekse stadstaten (ca. 800-300 v. Chr.)
In Griekenland ontstonden vanaf 800 v. Chr. ook stadstaten, zoals Athene, Sparta en Thebe.
Later stichtten deze steden in het Middellandse Zeegebied koloniën, omdat er in Griekenland weinig
vruchtbare grond was.
Oorspronkelijk waren deze stadstaten vooral gericht op landbouw, maar door hun koloniën werd handel
en scheepvaart ook zeer belangrijk.
In de stadstaat Athene werden nieuwe ideeën ontwikkeld, zoals de democratie en filosofie.
Er ontstond een democratische bestuursvorm, waarbij alle ‘vrije’ mannelijke burgers invloed hadden op
het bestuur.
Filosofen als Socrates, en later ook Plato en Aristoteles, ontwikkelden ideeën voor een ideaal bestuur.
Andere geleerde namen geen genoegen met eenvoudige verklaringen voor natuurverschijnselen vanuit hun
godsdienst.
Zij probeerden door het stellen van vragen en onderzoek hiervoor verklaringen te geven en legden zo de
basis voor de natuurwetenschappen.
, Weer anderen beschreven op kritische wijze allerlei ontwikkelingen in het verleden en in hun omgeving,
waardoor de basis van de geschiedschrijving en geografie werd gelegd.
2.2 Het Romeinse Rijk
De stadstaat Rome groeide door veroveringen uit tot een grot Romeins rijk (ca. 270 v. Chr. – 476 na Chr.).
In dit rijk werden veel zaken overgenomen uit de Griekse cultuur, zoals religie, wetenschap en
bouwstijlen; Grieks-Romeinse cultuur.
Het huidige Nederland lag precies op de grens van het Romeinse rijk, omdat de Rijn een grensrivier was
geworden; na ondergang van West-Romeinse Rijk verdween deze beschaving grotendeels.
2.2.1 Rome, het middelpunt van een rijk
Rome was rond 750 v. Chr. uit enkele nederzettingen ontstaan; bewoners Rome veroverden het omringende gebied.
Rond 270 v. Chr. was geheel Italië veroverd; hele Middellandse Zeegebied tot één rijk samengevoegd.
Later trokken de Romeinen verder naar het noordwesten van Europa; kwamen ze rond 50 v. Chr. in de Lage Landen
terecht.
In deze tijd werden de Romeinse legers geleid door de legeraanvoerder en proconsul Julius Caesar;
opvolger werd de eerste keizer van het Romeinse Rijk: Caesar Augustus (27 v. Chr. – 14 na Chr.); Caesar als
eerbetoon aan voorganger.
Vanaf Augustus begon een periode van stabiliteit en welvaart in het rijk, die tot ongeveer 250 na Chr. duurde:
de Pax Romana (de Romeinse vrede).
Het rijk had in die tijd natuurlijke grenzen: Sahara, Kaukasus.
Op plekke waren geen natuurlijke grenzen waren, bouwden de Romeinen muren; grens Engeland en
Schotland en in het gebied tussen de Rijn en de Donau.
2.2.2 De organisatie van het Romeinse Rijk
De Romeinen waren niet alleen succesvolle veroveraars, maar ook uitstekende organisatoren; rijk was op een
efficiënte wijze georganiseerd.
In alle veroverde gebieden of provincies golden dezelfde wetten en hielden rechtbanken toezicht op het
naleven van de wetgeving.
Het leger zorgde voor rust en veiligheid, waardoor handel kon worden gedreven.
Langs de wegen stonden mijlpalen, die als wegwijzers werden gebruikt; wegennet ook belangrijk van
handelaren en bestuurdersambtenaren, bijv. om de belastingen te innen.
Hoewel het rijk door verschillende volkeren werd bewoond, waren er veel overeenkomsten in het rijk.
Overal kon men het Latijn als gemeenschappelijke taal gebruiken, het Romeinse schrift bevorderde de
communicatie en in het hele rijk werd het Romeinse muntstelsel gebruikt.
Men nam ook veel gewoonten van de Romeinen over: romanisering.
Er werd veel gebruikgemaakt van slaven voor het verrichten van arbeid; vormden een kwart van de bevolking.
Slaven deden alle zware arbeid, maar ook in huishouding of bij het opvoeden en onderwijzen van
kinderen.
In het Romeinse Rijk werd op grote schaal handel gedreven. Hierdoor ontstonden veel nieuwe steden.
Romeinse steden werden volgens een vast plan ontworpen; schaakbordpatroon aangelegd met rechte
straten en woonblokken.
De hoofdstraten kruisten elkaar op het forum (marktplein) met één of meer tempels en een
basilica (gemeenschapsruimte).
Om de stad werd een stadsmuur met torens, poorten en een verdedigingsgracht gebouwd.
Veel gebouwen waren voorzien van mozaïekvloeren.
Ter herinnering aan de veroveringstochten van een keizer werden vaak triomfbogen opgericht;
beeldhouwwerken op de bogen toonden de hoogtepunten van de veroveringen.
Sommige landbouwsamenlevingen groeiden in het Midden-Oosten vanaf 3.000 V. Chr. Uit tot stadstaten en soms tot grote rijken.
In deze stadstaten werd het schrift gebruikt, waardoor we weten hoe mensen dachten.
De bewoners van de Lage Landen kwamen rond het begin van onze jaartelling in contact met het Romeinse Rijk.
De romeinen brachten vanaf 50 V. Chr. de agrarisch-stedelijke cultuur van het Middellandse Zeegebied naar West-Europa; na
ruim 400 jaar trokken zij zich terug, veel van de Romeinse cultuur verdween, maar er bleef een erfenis over die onder meer uit het
christendom bestond.
2.1 De eerste beschavingen; het ontstaan van stadstaten
In gebieden waar meer dan voldoende voedsel door boeren werd geproduceerd, hoefde niet iedereen op het land te werken; ontstonden
allerlei nieuwe specialismen en beroepen.
Beoefenaars leefde samen in een stadstaat; stadstaten werden een centrum van nieuwe ideeën en ontwikkelingen.
2.1.1 Stadstaten in het Midden-Oosten (ca. 3.000-600 v. Chr.)
De stadstaten van het Midden-Oosten ontstonden in Mesopotamië (het gebied tussen de rivieren Eufraat en Tigris in
het huidige Irak) en langs de Nijl (Egypte).
De landbouw was hier afhankelijk van irrigatie, waarbij men rivierwater over het land liet lopen via
kanaaltjes; samenwerking boeren noodzakelijk.
Uiteindelijk werd zoveel voedsel verbouwd, dat steeds meer mensen vrijgesteld werden van het werken op het land.
Een goede oogst was belangrijk voor het voortbestaan van de nederzetting; goden gunstig gestemd
werden.
Er werden tempels gebouwd, waarin priesters zich bezighielden met de zorg voor de goden.
Het was belangrijk om de vruchtbare grond tegen andere te verdedigen of juist vruchtbare grond te veroveren.
Soldaten nodig; gebruikten wapens die gemaakt werden door ambachtslieden.
Geslaagde verovering zorgde voor vruchtbare grond en slaven; werkten op het land, burgers verovering.
Alles moest goed georganiseerd en geleid worden door ambtenaren en bestuurders; deze werden geleid door een
koning.
Om al deze mensen te kunnen voeden, werden belastingen geheven op de verbouwde producten en het
vee.
Belastingambtenaren gingen hiervoor een administratie bijhouden; ontstaan eerste schrift:
kleitabletten met een tekening van een geit, schaap of graan.
Later spijkerschrift: koningen stelden eerste geschreven wetten op; kennis en gedachten
vastleggen.
De stadstaten beheersten het omliggende gebied; sommige staten werden zo succesvol met het veroveren van
andere gebieden, dat er grote rijken ontstonden: Egyptische Rijk geleid door farao’s.
2.1.2 Griekse stadstaten (ca. 800-300 v. Chr.)
In Griekenland ontstonden vanaf 800 v. Chr. ook stadstaten, zoals Athene, Sparta en Thebe.
Later stichtten deze steden in het Middellandse Zeegebied koloniën, omdat er in Griekenland weinig
vruchtbare grond was.
Oorspronkelijk waren deze stadstaten vooral gericht op landbouw, maar door hun koloniën werd handel
en scheepvaart ook zeer belangrijk.
In de stadstaat Athene werden nieuwe ideeën ontwikkeld, zoals de democratie en filosofie.
Er ontstond een democratische bestuursvorm, waarbij alle ‘vrije’ mannelijke burgers invloed hadden op
het bestuur.
Filosofen als Socrates, en later ook Plato en Aristoteles, ontwikkelden ideeën voor een ideaal bestuur.
Andere geleerde namen geen genoegen met eenvoudige verklaringen voor natuurverschijnselen vanuit hun
godsdienst.
Zij probeerden door het stellen van vragen en onderzoek hiervoor verklaringen te geven en legden zo de
basis voor de natuurwetenschappen.
, Weer anderen beschreven op kritische wijze allerlei ontwikkelingen in het verleden en in hun omgeving,
waardoor de basis van de geschiedschrijving en geografie werd gelegd.
2.2 Het Romeinse Rijk
De stadstaat Rome groeide door veroveringen uit tot een grot Romeins rijk (ca. 270 v. Chr. – 476 na Chr.).
In dit rijk werden veel zaken overgenomen uit de Griekse cultuur, zoals religie, wetenschap en
bouwstijlen; Grieks-Romeinse cultuur.
Het huidige Nederland lag precies op de grens van het Romeinse rijk, omdat de Rijn een grensrivier was
geworden; na ondergang van West-Romeinse Rijk verdween deze beschaving grotendeels.
2.2.1 Rome, het middelpunt van een rijk
Rome was rond 750 v. Chr. uit enkele nederzettingen ontstaan; bewoners Rome veroverden het omringende gebied.
Rond 270 v. Chr. was geheel Italië veroverd; hele Middellandse Zeegebied tot één rijk samengevoegd.
Later trokken de Romeinen verder naar het noordwesten van Europa; kwamen ze rond 50 v. Chr. in de Lage Landen
terecht.
In deze tijd werden de Romeinse legers geleid door de legeraanvoerder en proconsul Julius Caesar;
opvolger werd de eerste keizer van het Romeinse Rijk: Caesar Augustus (27 v. Chr. – 14 na Chr.); Caesar als
eerbetoon aan voorganger.
Vanaf Augustus begon een periode van stabiliteit en welvaart in het rijk, die tot ongeveer 250 na Chr. duurde:
de Pax Romana (de Romeinse vrede).
Het rijk had in die tijd natuurlijke grenzen: Sahara, Kaukasus.
Op plekke waren geen natuurlijke grenzen waren, bouwden de Romeinen muren; grens Engeland en
Schotland en in het gebied tussen de Rijn en de Donau.
2.2.2 De organisatie van het Romeinse Rijk
De Romeinen waren niet alleen succesvolle veroveraars, maar ook uitstekende organisatoren; rijk was op een
efficiënte wijze georganiseerd.
In alle veroverde gebieden of provincies golden dezelfde wetten en hielden rechtbanken toezicht op het
naleven van de wetgeving.
Het leger zorgde voor rust en veiligheid, waardoor handel kon worden gedreven.
Langs de wegen stonden mijlpalen, die als wegwijzers werden gebruikt; wegennet ook belangrijk van
handelaren en bestuurdersambtenaren, bijv. om de belastingen te innen.
Hoewel het rijk door verschillende volkeren werd bewoond, waren er veel overeenkomsten in het rijk.
Overal kon men het Latijn als gemeenschappelijke taal gebruiken, het Romeinse schrift bevorderde de
communicatie en in het hele rijk werd het Romeinse muntstelsel gebruikt.
Men nam ook veel gewoonten van de Romeinen over: romanisering.
Er werd veel gebruikgemaakt van slaven voor het verrichten van arbeid; vormden een kwart van de bevolking.
Slaven deden alle zware arbeid, maar ook in huishouding of bij het opvoeden en onderwijzen van
kinderen.
In het Romeinse Rijk werd op grote schaal handel gedreven. Hierdoor ontstonden veel nieuwe steden.
Romeinse steden werden volgens een vast plan ontworpen; schaakbordpatroon aangelegd met rechte
straten en woonblokken.
De hoofdstraten kruisten elkaar op het forum (marktplein) met één of meer tempels en een
basilica (gemeenschapsruimte).
Om de stad werd een stadsmuur met torens, poorten en een verdedigingsgracht gebouwd.
Veel gebouwen waren voorzien van mozaïekvloeren.
Ter herinnering aan de veroveringstochten van een keizer werden vaak triomfbogen opgericht;
beeldhouwwerken op de bogen toonden de hoogtepunten van de veroveringen.
