Samenvatting Thema's maatschappijleer - H3 Parlementaire democratie (H3.1 - H3.7) (5 havo)

Hoofdstuk 3 – Parlementaire democratie
§3.1 Wat is maatschappijleer?
Algemeen belang
- Politiek = gaat over het maken van keuzes waaraan alle burgers in een staat zijn gebonden.
- De politici gaan over zaken die van algemeen belang zijn. De algemene belangen gaan over
verschillende soorten zaken:
 Welvaart (voldoende banen voor jongeren)
 Volksgezondheid (genoeg ziekenbedden)
 Infrastructuur (aanleg en onderhoud van wegen)
 Onderwijs (voor elk kind onderwijs)
 Buitenlandse betrekkingen (opnemen van vluchtelingen)
 Veiligheid (bestrijding criminaliteit)
 Landbouw en milieu (verminderen van CO 2-uitstoot)
- Om deze belangen te betalen, betalen wij belasting.

Directe en indirecte democratie
- Democratie = een bestuursvorm waarbij de bevolking direct of indirect invloed hebben op de
politieke besluitvorming.
- Directe democratie = het volk mag meebeslissen over de nieuwe wetten. Referendum (een
volksstemming over een bepaalde politieke kwestie).
- Indirecte democratie (parlementaire democratie) = hierin neemt het volk niet zelf de
beslissingen, maar mogen wel stemmen op wie ze in het parlement willen.

Parlementaire democratie
- De rechtsstaat met zijn grondrechten is de basis van onze democratie. Hier zijn wat
kenmerken:
 De rechten van minderheden worden gerespecteerd. Hierdoor kan de grondwet niet
worden afgeschaft, ook al is de meerderheid voor.
 Machtenscheiding. Hierdoor krijgt een kleine groep niet te veel macht.
 De bevolking kiest volksvertegenwoordigers in het parlement.
 De regering en het parlement maken samen de wetten (de meerderheid moet dan
wel voor zijn).
 Er is individuele vrijheid. Je mag je mening uiten.
 Burgers hebben politieke grondrechten:
 Vanaf 18 jaar mag je stemmen en zich verkiesbaar maken.
 Iedereen mag een politieke partij of vereniging oprichten.
 Verkiezingen zijn vrij, eerlijk en geheim.
 Iedereen mag demonstreren.
 Persvrijheid.

Autoritair regime
- Autoritair regime = als alle macht in handen is van één persoon (dictator), een familie, een
kleine groep mensen, een partij of militairen.
- Inwoners hebben weinig vrijheden en rechten. Meest voorkomende autoritair regime is
dictatuur.
- Sommige autoritaire regimes zijn gebaseerd op een ideologie, zoals Noord-Korea. Hier heeft
een communistische partij alle macht in dat land.

, - De belangrijkste kenmerken van een autoritair regime zijn:
 Er is geen machtsverdeling, alle macht bij één persoon of een kleine groep mensen.
 Geen onafhankelijke rechters. De machthebbers stellen zelf de rechters aan.
 Er sprake van verkiezingsfraude, manipulatie en geweld.
 Oppositiepartijen (=partijen die niet in de regering zitten) zijn vaak verboden.
 Geen rechtsstaat en grondrechten:
 Burgers hebben geen recht op vrije meningsuiting, ook niet demonstreren.
 Politieke tegenstanders lopen kans om gemarteld, gevangengezet of zelfs
vermoord te worden.
 Geen persvrijheid. Er geld een censuur (= overheidscontrole van de media).


§3.2 Politieke stromingen
- Ideologieën:
 Bijna alle partijen ontstaan vanuit een ideologie, = een verzameling ideeën over wat
belangrijk is in de maatschappij en hoe mensen het best met elkaar kunnen
samenleven. Daarbij gaat het vooral om twee vragen:
1. Welke normen en waarden staan centraal?
2. Wat is de gewenste rol van de overheid op sociaaleconomisch gebied?
 Links = willen dat de overheid grijpt in om de ongelijkheid tussen mensen te
verminderen.
 Rechts = vinden dat de mensen zelf verantwoordelijk zijn voor een beter bestaan. De
overheid moet zich daar niet te veel mee bemoeien.
 Zit een ideologie tussen links en rechts in, dan spreken we over het politieke
midden.

Er zijn verschillende politieke stromingen:
- Liberalisme (rechts):
 Volgens het liberalisme zijn mensen niet gelijk, maar wel gelijkwaardig.
 Persoonlijke en economische vrijheid, individuele verantwoordelijkheid en
tolerantie zijn belangrijke waarden.
 De overheid moet ingrijpen
- Sociaaldemocratie (links)
 Het socialisme benadrukt dat niet iedereen gelijke kansen en mogelijkheden heeft.
De overheid moet ervoor zorgen dat mensen solidair zijn: de sterkste schouders
dragen de zwaarste laten.
 De socialisten wilden een einde maken aan de armoede en ongelijkheid, maar
verschilden onderling over hoe ze dat konden bereiken:
 Communisten wilden dat arbeiders door een revolutie de macht zouden
overnemen.
 Sociaaldemocraten wilden via verkiezingen in de regering komen.
 Socialisme noemen we tegenwoordig sociaaldemocratie.
- Christendemocratie (midden)
 Het confessionalisme baseert zich op het geloof. In Nederland is dat vooral het
christendom, vandaar de christendemocratie.
 De christendemocraten streven naar een samenleving die gebaseerd is op waarden
uit de Bijbel. Bv. het rentmeesterschap (= mensen hebben de taak goed te zorgen
voor de aarde die god aan ons toevertrouwd).
 Ook streven ze naar een samenleving waarin naastenliefde (=voor je naasten zorgen)
en saamhorigheid (= burgers maken deel uit van een gemeenschap) belangrijke
waarden zijn.