HOOFDSTUK 6 : LIPIDS AND BIOLOGICAL
MEMBRANES
1. Lipids have diverse biological functions
1.1. Fatty Acids are Key Constituents of Lipids
Vetzuren zijn de belangrijke bijdragers van biologische lipiden (carboxylzuren met
hydrocarbon keten van 4-36 koolstofatomen) hydrofiele kop, hydrofobe staart
How does the nomenclature of fatty acids work?
Twee nummers gescheiden door “:” 1e nummer is #koolstofatomen (beginnen vanaf
carboxylgroep) , 2e nummer is #DB positie DB aangeduid door Δ met subscript
Vetzuren zonder DB = gesatureerde vetzuren
Met DB = mono-unsaturated vetzuren, polyunsaturated vetzuren (PUFAs)
DB altijd in cis!!
Voor PUFAs bijkomende nomenclatuur :
- C koolstof van methyl einde is het ω atoom , de positie van de dubbele bindingen zijn
aangeduid relatief aan het ω atoom
De lengte en graad van verzadiging bepalen de fysische eigenschappen (hoe langer hoe
hoger smeltpunt, hoe meer DB hoe lager smeltpunt)
- volledig gesatureerd hebben hogere smeltpunten (vrije rotatie rond elke C-C binding geeft
flexibiliteit, meest stabiel is volledige uitgerekte vorm waarbij sterische hindering minimaal
is)
- niet gesatureerd hebben lagere smeltpunten (dubbele bindingen zorgen voor kniks,
daardoor verpakking minder strak en interacties zwakker, dus minder E nodig voor breken)
Sommige vetzuren kunnen we niet synthetiseren en moeten we opnemen uit de voeding
(optimale ω6: ω3 ratio is tussen 1:1 en 4:1)
, 1.2. Lipids are Used as Storage Products
Triacylglycerols (TAGs) : simpelste lipiden bestaande uit 3 vetzuren gelinkt aan glycerol
molecule door ester bindingen
- TAGs kunnen dezelfde soorten vetzuren bevatten in de 3 posities of KU gemixt zijn
- in meeste dieren zijn TAGs getransporteerd en opgeslagen in adipose tissue
- in sommige dieren worden TAGs gebruikt voor isolatie
Lipiden en vrije vetzuren zijn niet oplosbaar in waterige omgeving speciaal transport :
lipiden getransporteerd in bloed plasma als plasma lipoproteïnen (macromoleculaire
complexen van specifieke carrier proteïnen die apolipoproteins noemen)
- apolipoproteinse brengen lipoproteins naar specifiek weefsel
Biologische wassen zijn esters van lange keten (C14 tot C36) verzadigden onverzadigde
vetzuren met lange keten (C16 tot C30) alcoholen
opslag, waterafstotende eigenschappen, farmaceutische toepassingen
1.3. Structural Lipids are the Fundamental Building Blocks of
Biological Membranes
Fosfolipiden :lipiden waarin een of twee vetacylgroepen zijn bevestigd aan een poolkop die
een fosfaatgroep in een fosfodiësterkoppeling
Glycolipiden : lipiden waarbij een of twee vetacylgroepen zijn bevestigd aan een poolkop die
een koolhydraatgroep in een glycosidische koppeling
Glycerophospholipids (aka phosphoglycerids) : Lipiden waarin twee vetacylgroepen in
esterkoppeling zijn bevestigd naar de eerste en tweede koolstof van glycerol en een polaire
of geladen groep is bevestigd via een fosfodiësterkoppeling met de derde koolstof
Sphingolipids : lipiden bestaande uit sfingosine (een lange keten aminoalcohol), één lange
keten vetzuur en een polaire kopgroep die wordt vergezeld door een glycosidische koppeling
in sommige gevallen (glycosphingolipiden) en een fosfodiëster in andere (fosfosfolipiden)
Galactolipids : lipiden waarbij een of twee galactoseresiduen verbonden zijn door een
glycosidische koppeling naar een C-3 van een 1,2-diacylglycerol
MEMBRANES
1. Lipids have diverse biological functions
1.1. Fatty Acids are Key Constituents of Lipids
Vetzuren zijn de belangrijke bijdragers van biologische lipiden (carboxylzuren met
hydrocarbon keten van 4-36 koolstofatomen) hydrofiele kop, hydrofobe staart
How does the nomenclature of fatty acids work?
Twee nummers gescheiden door “:” 1e nummer is #koolstofatomen (beginnen vanaf
carboxylgroep) , 2e nummer is #DB positie DB aangeduid door Δ met subscript
Vetzuren zonder DB = gesatureerde vetzuren
Met DB = mono-unsaturated vetzuren, polyunsaturated vetzuren (PUFAs)
DB altijd in cis!!
Voor PUFAs bijkomende nomenclatuur :
- C koolstof van methyl einde is het ω atoom , de positie van de dubbele bindingen zijn
aangeduid relatief aan het ω atoom
De lengte en graad van verzadiging bepalen de fysische eigenschappen (hoe langer hoe
hoger smeltpunt, hoe meer DB hoe lager smeltpunt)
- volledig gesatureerd hebben hogere smeltpunten (vrije rotatie rond elke C-C binding geeft
flexibiliteit, meest stabiel is volledige uitgerekte vorm waarbij sterische hindering minimaal
is)
- niet gesatureerd hebben lagere smeltpunten (dubbele bindingen zorgen voor kniks,
daardoor verpakking minder strak en interacties zwakker, dus minder E nodig voor breken)
Sommige vetzuren kunnen we niet synthetiseren en moeten we opnemen uit de voeding
(optimale ω6: ω3 ratio is tussen 1:1 en 4:1)
, 1.2. Lipids are Used as Storage Products
Triacylglycerols (TAGs) : simpelste lipiden bestaande uit 3 vetzuren gelinkt aan glycerol
molecule door ester bindingen
- TAGs kunnen dezelfde soorten vetzuren bevatten in de 3 posities of KU gemixt zijn
- in meeste dieren zijn TAGs getransporteerd en opgeslagen in adipose tissue
- in sommige dieren worden TAGs gebruikt voor isolatie
Lipiden en vrije vetzuren zijn niet oplosbaar in waterige omgeving speciaal transport :
lipiden getransporteerd in bloed plasma als plasma lipoproteïnen (macromoleculaire
complexen van specifieke carrier proteïnen die apolipoproteins noemen)
- apolipoproteinse brengen lipoproteins naar specifiek weefsel
Biologische wassen zijn esters van lange keten (C14 tot C36) verzadigden onverzadigde
vetzuren met lange keten (C16 tot C30) alcoholen
opslag, waterafstotende eigenschappen, farmaceutische toepassingen
1.3. Structural Lipids are the Fundamental Building Blocks of
Biological Membranes
Fosfolipiden :lipiden waarin een of twee vetacylgroepen zijn bevestigd aan een poolkop die
een fosfaatgroep in een fosfodiësterkoppeling
Glycolipiden : lipiden waarbij een of twee vetacylgroepen zijn bevestigd aan een poolkop die
een koolhydraatgroep in een glycosidische koppeling
Glycerophospholipids (aka phosphoglycerids) : Lipiden waarin twee vetacylgroepen in
esterkoppeling zijn bevestigd naar de eerste en tweede koolstof van glycerol en een polaire
of geladen groep is bevestigd via een fosfodiësterkoppeling met de derde koolstof
Sphingolipids : lipiden bestaande uit sfingosine (een lange keten aminoalcohol), één lange
keten vetzuur en een polaire kopgroep die wordt vergezeld door een glycosidische koppeling
in sommige gevallen (glycosphingolipiden) en een fosfodiëster in andere (fosfosfolipiden)
Galactolipids : lipiden waarbij een of twee galactoseresiduen verbonden zijn door een
glycosidische koppeling naar een C-3 van een 1,2-diacylglycerol
