Plan van aanpak COMF 3
Monique Geurts
Theoretisch kader
Het hebben van goede communicatievaardigheden in de gezondheidszorg is ontzettend belangrijk.
Het plan van aanpak dat ik hieronder heb gemaakt kun je gebruiken in een consulent, waarbij een
verpleegkundige voorlichting geeft aan een patiënt. Bij een voorlichting informeer en ondersteun ik
de patiënt als verpleegkundige zodat hij/zij met zijn/haar gezondheidsprobleem, onderzoek of
behandeling, en de emoties die daarmee samenhangen om kan gaan. Dit is dus meer dan alleen
maar informatie geven. Door voorlichting te geven ondersteun ik de eigen regie van de patiënt over
hun leven in de zorg. Eigen regie wil zeggen dat de patiënt zelf beslist over zijn/haar leven en de zorg
en ondersteuning daarbij (Vilans, z.d.). ‘Shared decision making’/Het samen maken van keuzes is
hierbij belangrijk. Dit is een uiting van de eigen regie en een voorwaarde voor goede zorgverlening
(Van der Burgt & Mol, 2020).
Het doel van de voorlichting is dat de patiënt begrijpt dat verandering van gedrag nodig is om de
gezondheid te verbeteren. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het eten van meer vezels voor een betere
stoelgang of het stoppen met roken voor minder kortademigheid. Gedragsverandering is makkelijker
gezegd dan gedaan. De patiënt moet verschillende stappen doorlopen totdat gedrag daadwerkelijk
blijvend wordt veranderd. De eerste stap is openstaan, daarna komen de stappen begrijpen, willen,
kunnen, doen en als laatste blijven doen (Van der Burgt & Mol, 2020).
Grofweg worden in het eerste deel van de voorlichting door mij als verpleegkundige bijvoorbeeld de
belangrijkste punten van een behandeling uitgelegd, zoals de bijwerkingen en wat je tegen die
bijwerkingen kunt doen. Hierbij is het belangrijk dat de patiënt openstaat voor de informatie,
waardoor de informatie door kan dringen. Dit doe je onder anderen door te kijken wat de patiënt al
over het onderwerp weet en waar hij/zij nog behoefte aan heeft. Daarna is het belangrijk dat de
patiënt de informatie in zich op kan nemen en kan onthouden, dus alles begrijpt. De 5 B’s (Belangrijk,
Bruikbaar, Betrouwbaar, Bekleven en Begrijpelijk) zijn hier onderdeel van. Deze zie je in mijn plan van
aanpak verder beschreven. (Slingeland Ziekenhuis, 2013; Van der Burgt & Mol, 2020). Ik, als
verpleegkundige, mag in de voorlichting alleen maar informeren en niet adviseren. Wat een patiënt
doet met de informatie die ik hem/haar vertel is zijn/haar eigen keuze.
Structuur aanbrengen en een relatie opbouwen zijn belangrijke punten in het gesprek. Dit kun je
alleen samen doen en niet alleen. Er is sprake van wederzijdse betrokkenheid en dit zorgt op zijn
beurt weer voor goede ontwikkelingen. Er is eigen regie en waardigheid van alle betrokken personen
in het gesprek. Dit is persoonsgerichte praktijkvoering (Fontys, z.d.). Mijn rol als verpleegkundige is
dan ook het zorgen voor een goede structuur in het gesprek waarbij ik de vaardigheden die ik in
theorie heb geleerd in praktijk kan toepassen.
De fases waaruit het gesprek bestaan zijn de voorbereiding, inleiding, kern en afsluiting. In dit plan
van aanpak zal je de vaardigheden die je in de verschillende fases nodig hebt ook onder deze kopjes
onderverdeeld zien.
1
, Kale plan van aanpak
Door het hele gesprek heen
1. Interesse en respect tonen.
2. Taalgebruik aanpassen aan de zorgvrager.
3. Alles in samenspraak met de zorgvrager.
4. Accepteren van de zorgvrager.
5. Open staan (van de zorgvrager).
Voorbereiding
1. Voorbereiden van jezelf.
2. Inhoudelijke voorbereiding.
3. Juiste materiaal is aanwezig
4. Voorbereiding op de casus.
Inleiding
1. Gesprek structureren, o.a. door de tijd te benoemen.
2. Op professionele manier in contact treden.
3. Aanleiding voor het gesprek noemen.
4. Aandachtig luisteren naar de eerste opmerking van de patiënt.
5. Wensen en behoeften peilen.
6. Doel van het gesprek samen bepalen.
7. Agenda van het gesprek samen bepalen.
8. Aansluiten bij de partner of familie.
9. Expliciet ruimte bieden voor emoties.
10. Creëren van gunstige omstandigheden.
11. Creëren van een samenwerkingsrelatie.
Kern
1. Bevorderen van interactie.
2. De eerste 2 B’s : belangrijk en bruikbaar.
3. De derde B : begrijpelijk.
4. Maak gebruik van ondersteuning.
5. De vierde B : informatie beklijft.
6. De vijfde B : betrouwbare informatie geven.
7. Taalgebruik aanpassen aan de zorgvrager.
8. Afstemmen en aansluiten bij de zorgvrager.
9. Vaststellen wat de zorgvrager al weet.
10. Controleren of de zorgvrager de informatie begrepen heeft.
11. Categorisering.
12. Markering.
13. Belangrijkste informatie benadrukken.
14. Samenvatten.
15. Parafraseren.
16. Stiltes.
17. Hardop denken.
18. Actief luisteren.
19. Aanmoedigen.
20. Doorvragen.
21. Gevoelsreflectie.
2
Monique Geurts
Theoretisch kader
Het hebben van goede communicatievaardigheden in de gezondheidszorg is ontzettend belangrijk.
Het plan van aanpak dat ik hieronder heb gemaakt kun je gebruiken in een consulent, waarbij een
verpleegkundige voorlichting geeft aan een patiënt. Bij een voorlichting informeer en ondersteun ik
de patiënt als verpleegkundige zodat hij/zij met zijn/haar gezondheidsprobleem, onderzoek of
behandeling, en de emoties die daarmee samenhangen om kan gaan. Dit is dus meer dan alleen
maar informatie geven. Door voorlichting te geven ondersteun ik de eigen regie van de patiënt over
hun leven in de zorg. Eigen regie wil zeggen dat de patiënt zelf beslist over zijn/haar leven en de zorg
en ondersteuning daarbij (Vilans, z.d.). ‘Shared decision making’/Het samen maken van keuzes is
hierbij belangrijk. Dit is een uiting van de eigen regie en een voorwaarde voor goede zorgverlening
(Van der Burgt & Mol, 2020).
Het doel van de voorlichting is dat de patiënt begrijpt dat verandering van gedrag nodig is om de
gezondheid te verbeteren. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het eten van meer vezels voor een betere
stoelgang of het stoppen met roken voor minder kortademigheid. Gedragsverandering is makkelijker
gezegd dan gedaan. De patiënt moet verschillende stappen doorlopen totdat gedrag daadwerkelijk
blijvend wordt veranderd. De eerste stap is openstaan, daarna komen de stappen begrijpen, willen,
kunnen, doen en als laatste blijven doen (Van der Burgt & Mol, 2020).
Grofweg worden in het eerste deel van de voorlichting door mij als verpleegkundige bijvoorbeeld de
belangrijkste punten van een behandeling uitgelegd, zoals de bijwerkingen en wat je tegen die
bijwerkingen kunt doen. Hierbij is het belangrijk dat de patiënt openstaat voor de informatie,
waardoor de informatie door kan dringen. Dit doe je onder anderen door te kijken wat de patiënt al
over het onderwerp weet en waar hij/zij nog behoefte aan heeft. Daarna is het belangrijk dat de
patiënt de informatie in zich op kan nemen en kan onthouden, dus alles begrijpt. De 5 B’s (Belangrijk,
Bruikbaar, Betrouwbaar, Bekleven en Begrijpelijk) zijn hier onderdeel van. Deze zie je in mijn plan van
aanpak verder beschreven. (Slingeland Ziekenhuis, 2013; Van der Burgt & Mol, 2020). Ik, als
verpleegkundige, mag in de voorlichting alleen maar informeren en niet adviseren. Wat een patiënt
doet met de informatie die ik hem/haar vertel is zijn/haar eigen keuze.
Structuur aanbrengen en een relatie opbouwen zijn belangrijke punten in het gesprek. Dit kun je
alleen samen doen en niet alleen. Er is sprake van wederzijdse betrokkenheid en dit zorgt op zijn
beurt weer voor goede ontwikkelingen. Er is eigen regie en waardigheid van alle betrokken personen
in het gesprek. Dit is persoonsgerichte praktijkvoering (Fontys, z.d.). Mijn rol als verpleegkundige is
dan ook het zorgen voor een goede structuur in het gesprek waarbij ik de vaardigheden die ik in
theorie heb geleerd in praktijk kan toepassen.
De fases waaruit het gesprek bestaan zijn de voorbereiding, inleiding, kern en afsluiting. In dit plan
van aanpak zal je de vaardigheden die je in de verschillende fases nodig hebt ook onder deze kopjes
onderverdeeld zien.
1
, Kale plan van aanpak
Door het hele gesprek heen
1. Interesse en respect tonen.
2. Taalgebruik aanpassen aan de zorgvrager.
3. Alles in samenspraak met de zorgvrager.
4. Accepteren van de zorgvrager.
5. Open staan (van de zorgvrager).
Voorbereiding
1. Voorbereiden van jezelf.
2. Inhoudelijke voorbereiding.
3. Juiste materiaal is aanwezig
4. Voorbereiding op de casus.
Inleiding
1. Gesprek structureren, o.a. door de tijd te benoemen.
2. Op professionele manier in contact treden.
3. Aanleiding voor het gesprek noemen.
4. Aandachtig luisteren naar de eerste opmerking van de patiënt.
5. Wensen en behoeften peilen.
6. Doel van het gesprek samen bepalen.
7. Agenda van het gesprek samen bepalen.
8. Aansluiten bij de partner of familie.
9. Expliciet ruimte bieden voor emoties.
10. Creëren van gunstige omstandigheden.
11. Creëren van een samenwerkingsrelatie.
Kern
1. Bevorderen van interactie.
2. De eerste 2 B’s : belangrijk en bruikbaar.
3. De derde B : begrijpelijk.
4. Maak gebruik van ondersteuning.
5. De vierde B : informatie beklijft.
6. De vijfde B : betrouwbare informatie geven.
7. Taalgebruik aanpassen aan de zorgvrager.
8. Afstemmen en aansluiten bij de zorgvrager.
9. Vaststellen wat de zorgvrager al weet.
10. Controleren of de zorgvrager de informatie begrepen heeft.
11. Categorisering.
12. Markering.
13. Belangrijkste informatie benadrukken.
14. Samenvatten.
15. Parafraseren.
16. Stiltes.
17. Hardop denken.
18. Actief luisteren.
19. Aanmoedigen.
20. Doorvragen.
21. Gevoelsreflectie.
2
