HISTORISCHE KRITIEK
SAMENVATTING
0. INLEIDING
Verleden & geschiedschrijving = beide geschiedenis maar niet hetzelfde
We hebben enkel sporen van feiten van het verleden
Bij geschiedschrijving werken we met sporen van het verleden en construeren taal en
tekst
Is selectief, veel verborgen zaken & groepen (bv. minderheidsgroepen worden vaak
vergeten in bronnen)
Kernprobleem = relatie tussen feit en verhaal
1. De bron geeft interpretatie van de feiten
2. De onderzoeker evalueert en interpreteert de
bron opnieuw
3. De onderzoeker vormt een verhaal/rapport
door brede interpretatie
Feiten waarneming van de feiten
uitspraken over de feiten
Empirisme = via directe zintuiglijke waarneming tot waarachtige kennis komen
1
,2
,MAAR: waarneming zelf is hyperindividueel!
Geen directe relatie tussen feiten & hoe die geïnterpreteerd worden
Verschillende detectie- en identificatieprocessen
Deze worden aangeleerd (opvoeding, leefmilieu…)
Elke mens heeft zijn eigen referentiekader
Voorbeeld: door van Louis XVI werd anders geïnterpreteerd door verschillende
ooggetuigen: royalisten vs revolutionairen vs onbetrokken Jeanette
DUS: getuigenissen geven geen feiten, maar uitspraken over feiten. Elke weergave van de
feiten is dus selectief en subjectief. Vb: the Monkey Business Illusion
Pas op voor de naïeve interpretatie van subjectief – objectief!
Subjectiviteit = bij controversiële aspecten van de feiten
Objectiviteit = algemeen geaccepteerde interpretaties, niet per se “feiten”
Elke waarneming van en uitspraak over feiten impliceert tegelijk een interpretatie, omdat
waarneming en rapportering per definitie selectief is en gemedieerd wordt door bestaande
referentiekaders en preoccupaties van de waarnemer/rapporteur. In dit perspectief is elke
waarneming van of uitspraak over feiten per definitie subjectief. Deze subjectiviteit wordt in
de praktijk meestal pas duidelijk wanneer het om gecontesteerde interpretaties gaat, maar
is in principe altijd aanwezig. Wat we gemeenzaam “objectieve feiten” noemen, zijn daarom
in wezen interpretaties van feiten die niet gecontesteerd worden, dus algemeen
geaccepteerd zijn.
Doel historische kritiek = systematische kritische reflectie bij het verzamelen, evalueren &
verwerken van informatie.
Systematisch: volgens bepaalde regels om blinde vlekken te vermijden
Kritisch: met redelijke twijfel
De dag van vandaag: Age of (dis)information
= problematiek van nieuws dat snel en veel verspreid wordt zonder de oorsprong te kunnen
achterhalen
3
, 1. Typologie van de bronnen
Bron = alles waaruit men bewijzen put voor wat men beweert
Historische bron = soort bronnen die iets kunnen opleveren om beweringen te kunnen doen
over het verleden
Voorbeeld: artefacten, ecofacten, landschap, teksten (ook artefacten), visuele bronnen (ook
artefacten)
Onderscheid overblijfselen en getuigenissen:
Overblijfselen ‘van’ het verleden = materiële voorwerpen, domein van archeologie
Getuigenissen ‘over’ het verleden = geschreven ‘teksten’, domein van geschiedenis.
! Vaak overlapping tussen de 2
! Belang van de onstaanscontext: de bronnen werden niet gemaakt voor toekomstige
geschiedkundigen
! Bewuste (vb. wettekst) vs onbewuste (vb. afval) creatie
Speciaal = unwitting testimony
= het feit dat een bron informatie geeft, zonder dat dit de bedoeling van de maker was.
! is niet per se betrouwbaarder
! kan nog steeds iets fout interpreteren
Onderscheid primaire & secundaire bronnen:
Primaire bron
= rechtstreekse informatie, gelijktijdig met de gebeurtenis
= HISTORISCHE BRON
4
SAMENVATTING
0. INLEIDING
Verleden & geschiedschrijving = beide geschiedenis maar niet hetzelfde
We hebben enkel sporen van feiten van het verleden
Bij geschiedschrijving werken we met sporen van het verleden en construeren taal en
tekst
Is selectief, veel verborgen zaken & groepen (bv. minderheidsgroepen worden vaak
vergeten in bronnen)
Kernprobleem = relatie tussen feit en verhaal
1. De bron geeft interpretatie van de feiten
2. De onderzoeker evalueert en interpreteert de
bron opnieuw
3. De onderzoeker vormt een verhaal/rapport
door brede interpretatie
Feiten waarneming van de feiten
uitspraken over de feiten
Empirisme = via directe zintuiglijke waarneming tot waarachtige kennis komen
1
,2
,MAAR: waarneming zelf is hyperindividueel!
Geen directe relatie tussen feiten & hoe die geïnterpreteerd worden
Verschillende detectie- en identificatieprocessen
Deze worden aangeleerd (opvoeding, leefmilieu…)
Elke mens heeft zijn eigen referentiekader
Voorbeeld: door van Louis XVI werd anders geïnterpreteerd door verschillende
ooggetuigen: royalisten vs revolutionairen vs onbetrokken Jeanette
DUS: getuigenissen geven geen feiten, maar uitspraken over feiten. Elke weergave van de
feiten is dus selectief en subjectief. Vb: the Monkey Business Illusion
Pas op voor de naïeve interpretatie van subjectief – objectief!
Subjectiviteit = bij controversiële aspecten van de feiten
Objectiviteit = algemeen geaccepteerde interpretaties, niet per se “feiten”
Elke waarneming van en uitspraak over feiten impliceert tegelijk een interpretatie, omdat
waarneming en rapportering per definitie selectief is en gemedieerd wordt door bestaande
referentiekaders en preoccupaties van de waarnemer/rapporteur. In dit perspectief is elke
waarneming van of uitspraak over feiten per definitie subjectief. Deze subjectiviteit wordt in
de praktijk meestal pas duidelijk wanneer het om gecontesteerde interpretaties gaat, maar
is in principe altijd aanwezig. Wat we gemeenzaam “objectieve feiten” noemen, zijn daarom
in wezen interpretaties van feiten die niet gecontesteerd worden, dus algemeen
geaccepteerd zijn.
Doel historische kritiek = systematische kritische reflectie bij het verzamelen, evalueren &
verwerken van informatie.
Systematisch: volgens bepaalde regels om blinde vlekken te vermijden
Kritisch: met redelijke twijfel
De dag van vandaag: Age of (dis)information
= problematiek van nieuws dat snel en veel verspreid wordt zonder de oorsprong te kunnen
achterhalen
3
, 1. Typologie van de bronnen
Bron = alles waaruit men bewijzen put voor wat men beweert
Historische bron = soort bronnen die iets kunnen opleveren om beweringen te kunnen doen
over het verleden
Voorbeeld: artefacten, ecofacten, landschap, teksten (ook artefacten), visuele bronnen (ook
artefacten)
Onderscheid overblijfselen en getuigenissen:
Overblijfselen ‘van’ het verleden = materiële voorwerpen, domein van archeologie
Getuigenissen ‘over’ het verleden = geschreven ‘teksten’, domein van geschiedenis.
! Vaak overlapping tussen de 2
! Belang van de onstaanscontext: de bronnen werden niet gemaakt voor toekomstige
geschiedkundigen
! Bewuste (vb. wettekst) vs onbewuste (vb. afval) creatie
Speciaal = unwitting testimony
= het feit dat een bron informatie geeft, zonder dat dit de bedoeling van de maker was.
! is niet per se betrouwbaarder
! kan nog steeds iets fout interpreteren
Onderscheid primaire & secundaire bronnen:
Primaire bron
= rechtstreekse informatie, gelijktijdig met de gebeurtenis
= HISTORISCHE BRON
4
