Inleiding tot het recht: samenvatting thema 1-3

Thema 1: essentie en indeling
van het recht
Het begrip recht:
 Subjectief recht: mijn of jouw recht op iets, om iets te doen of niet te doen
het objectief recht toegepast in een concrete situatie en concrete
personen
 Objectief recht: het geheel van rechtsregels die op een bepaald moment en plaats bestaan
Het objectief recht verleent subjectief recht.

Recht word opgelegd door ‘bevoegde politieke autoriteit’
- Door democratisch verkozen regelgevende organen
- Normenhiërarchie
o Voor wanneer regels elkaar tegenspreken


Recht kan worden afgedwongen
- Rechterlijke macht
o Kan ervoor zorgen dat regels toch worden nageleefd want niet alle regels worden
spontaan nageleefd
- Arbitrage
o = een vorm van private rechtspraak op basis van een overeenkomst tussen partijen
o Vb. twee bedrijven hebben een dispuut -> nemen toevlucht tot arbitrage
 Beslissing sneller dan via de rechtbank
 Vertrouwelijk, beslissing niet openbaar
 Je kan technisch onderlegde mensen inschakelen
- GAS-boetes (Gemeentelijke Administratieve Sancties)
o Regels kunnen van gemeente tot gemeente verschillen


Soorten regels
a) Gedragsregels
o Gebodsbepalingen: leggen een bepaald gedrag op
 Vb. je moet een belastingaangifte doen als je werkt
o Verbodsbepalingen: verbieden een bepaald gedrag
 Vb. bij de belastingaangifte mag je niet frauderen
o Verlofbepalingen: bepaald gedrag mag, maar moet niet
 Vb. je mag je werkelijke kosten aangeven, maar dat moet niet (dan valt men
terug op de forfaitaire kostenaftrek)
b) Afdwingingsregels
o regels mbt instellingen en procedures voor toepassing en afdwinging
c) Wijzigingsregels
o regels mbt instellingen en procedures voor wijziging van het recht

, d) Technische regels
o vb. verjaring: als dingen te lang geleden, laten we het zoals het is
 zorgt voor orde en rust in de samenleving
 in sommige gevallen als onrechtvaardig ervaren
Normenstelsels

Recht Ethiek Godsdienst 

Doel Ordening samenleving Geestelijke Eeuwige zaligheid 
vervolmaking individu 

Oorsprong Maatschappij Mens Opperwezen 

Gericht Op het uiterlijke Op het innerlijke Zowel op 
innerlijke als op 
uiterlijke 

Sanctie Vrijheidsberoving, geldboete, Slecht geweten, Bestraffing door 
gedwongen uitvoering, wroeging het opperwezen 
schadevergoeding… 

rechtsregels
 sociale en etiquetteregels
 morele regels = ethiek
 godsdienstige regels



Rechtsregels: brengen een zekere orde in de samenleving en rust in de onderlinge verhoudingen
tussen individuen en groepen
- zijn historisch gedetermineerd
- bepaalde (tijdsgebonden) ideologie
o regels bij een linkse regering zien er anders uit dan bij een rechtse
- politiek, sociaal en economisch systeem
- realisatie van een beleid (onder druk van een lobby)
- kan gebruikt worden om bepaalde morele regels te doen naleven

Rechtsgeschiedenis
 Romeins recht
o aansprakelijkheid gaat terug op de lex aquila
o bepaalde adagia: korte Latijnse spreuken die een bepaald principe vestigen
 Code Napoleon
o Burgerlijk Wetboek

, Kenmerken van het recht
 Nemo censetur ignorare legem
o iedereen wordt geacht de wet te kennen
 Dezelfde regels gelden voor iedereen in dezelfde situatie
 Rechtsbedeling
o Beoordeling in concreto: andere rechters zijn niet verplicht om wat er in een bepaalde
zaak beslist is, toe te passen in een gelijkaardige zaak
 eigen jargon: specifieke normen en begrippen

Indeling van het recht
op basis van territorium:
 internationaal en supranationaal recht
Internationaal Supranationaal
- internationale publiekrechtelijke - regels uitgevaardigd door organen van
rechtspersoon: vb. de NATO, VN, … instellingen die opgericht zijn door
staten en waaraan die staten een deel
- de status van en de rechtsverhoudingen
van hun soevereine macht hebben
tussen staten en internationale
overgedragen
publiekrechtelijke rechtspersonen
- Grensoverschrijdend recht: vb.
- onderdeel van het volkenrecht Europees recht
- Verdragen en verordeningen die een
rechtstreekse werking hebben
- Richtlijnen hebben geen rechtstreekse
werking, MAAR moeten omgezet
worden in nationaal recht


 nationaal recht = regels uitgevaardigd door de bevoegde politieke autoriteit van een land die
enkel van toepassing zijn binnen het grondgebied van een land
o publiek recht
 verhouding tussen burger en overheid
 werking van de overheid
 verhouding tussen overheden
 gaat over de overheid die optreedt als overheid (kan ook privépartner zijn)
o privaat recht
 verhoudingen tussen burgers
 belangrijk: contractvrijheid, eigendomsrecht en testeerbaarheid
o gemengde rechtstakken