Samenvatting aansprakelijkheidsrecht
Samenvatting Aansprakelijkheidsrecht
1 Hoofdstuk 1: Inleiding..........................................................................................................................6
1.1 Omschrijving begrip aansprakelijkheid.........................................................................................6
1.2 Waarin verschilt aansprakelijkheid van verantwoordelijkheid?...................................................6
2 Hoofdstuk 2: Strafrechtelijke aansprakelijkheid..................................................................................7
2.1 Kenmerken strafrechtelijke aansprakelijkheid..............................................................................7
2.2 Gevolgen van strafrechtelijke aansprakelijkheid..........................................................................7
2.2.1 Soorten misdrijven en bijhorende straffen (art. 1 Sw.)..........................................................7
2.2.2 Strafrechtelijke aansprakelijkheid in verkeerszaken..............................................................8
2.2.2.1 Overzicht van de meest voorkomende verkeersmisdrijven............................................8
2.2.2.1.1 De inbreuken en regels uit de Wegverkeerswet......................................................8
2.2.2.1.2 De inbreuken uit de Wegcode/het Wegverkeersreglement....................................8
2.2.2.1.3 De verkeersmisdrijven in bijzondere verkeerswetgeving.........................................9
2.2.2.1.4 Artikels 418 tot 420 Strafwetboek...........................................................................9
2.2.2.2 Bijzonder herhalingsregime voor bepaalde ernstige verkeersmisdrijven:......................9
2.2.3 Strafrechtelijke aansprakelijkheid – rechtspraak...................................................................9
2.2.3.1 Rechtspraakvoorbeeld....................................................................................................9
3 Hoofdstuk 3: Burgerrechtelijke aansprakelijkheid.............................................................................10
3.1 Kenmerken burgerrechtelijke aansprakelijkheid........................................................................10
3.2 Contractuele aansprakelijkheid..................................................................................................11
3.2.1 Casus 1.................................................................................................................................12
3.2.2 Casus 2.................................................................................................................................13
3.2.3 Casus 3.................................................................................................................................14
3.2.4 Casus 4.................................................................................................................................14
3.2.5 Specifieke vormen...............................................................................................................16
3.3 Buitencontractuele/burgerlijke aansprakelijkheid......................................................................16
3.3.1 Begrip (verdere uitdieping zie hoofdstuk IV).......................................................................16
3.3.2 Voorwaarden.......................................................................................................................16
3.3.3 FOUT kan zijn …...................................................................................................................17
3.3.4 SCHADE impliceert …...........................................................................................................17
3.3.5 VERGOEDING van de schade …............................................................................................17
3.3.6 OORZAKELIJK VERBAND …...................................................................................................18
3.3.7 Soorten (verdere uitdieping zie hoofdstuk IV).....................................................................18
4 Hoofdstuk 4: Burgerlijke aansprakelijkheid (= buitencontractuele aansprakelijkheid)......................20
4.1 Enkelvoudige of persoonlijke aansprakelijkheid.........................................................................20
1
, Samenvatting aansprakelijkheidsrecht
4.1.1 Persoonlijke aansprakelijkheid voor een foutieve daad.......................................................20
4.1.2 Persoonlijke aansprakelijkheid voor foutieve nalatigheid of onvoorzichtigheid..................20
4.1.3 Rechtspraakvoorbeelden.....................................................................................................21
4.1.4 Risicoaanvaarding................................................................................................................22
4.1.5 Besluit art. 1382-1383 Oud BW...........................................................................................22
4.1.6 Persoonlijke aansprakelijkheid van krankzinnigen...............................................................22
4.2 Samengestelde of kwalitatieve aansprakelijkheid......................................................................23
4.2.1 Kenmerken..........................................................................................................................23
4.2.2 Aansprakelijkheid van ouders voor hun minderjarige kinderen..........................................23
4.2.3 Weerleggen vermoeden van aansprakelijkheid (art. 1384, lid 5 Oud BW)..........................26
4.2.4 Aansprakelijkheid van leerkrachten voor hun leerlingen en van ambachtslieden voor hun
leerjongens (art. 1384, lid 4 Oud BW)...........................................................................................27
4.2.5 Aansprakelijkheid van aanstellers voor hun aangestelden en van meesters voor hun
dienstboden (art. 1384, lid 3 Oud BW).........................................................................................29
4.2.6 Aansprakelijkheid voor gebrekkige zaken (art. 1384, lid 1 Oud BW)...................................32
4.2.7 Aansprakelijkheid voor dieren (art. 1385 Oud BW).............................................................35
4.2.8 Aansprakelijkheid voor ingestorte gebouwen (art. 1386 Oud BW)......................................37
4.2.9 Rechtspraakvoorbeeld.........................................................................................................39
5 Hoofdstuk 5: Aansprakelijkheid van aannemers en architecten........................................................39
5.1 Algemeen....................................................................................................................................39
5.1.1 Aansprakelijkheid in de bouwsector....................................................................................39
5.2 Aanvang 10-jarige periode..........................................................................................................40
5.2.1 Rechtspraakvoorbeeld.........................................................................................................40
5.3 Voorlopige en definitieve oplevering..........................................................................................40
5.3.1 Voorlopige oplevering..........................................................................................................40
5.3.2 Definitieve oplevering..........................................................................................................41
5.4 Draagwijdte art. 1792 Oud BW...................................................................................................41
5.4.1 De 10-jarige aansprakelijkheid is van openbare orde..........................................................41
5.4.2 Voor welke personen van toepassing?................................................................................42
5.4.3 Voor welke fouten geldt de 10-jarige aansprakelijkheid?....................................................42
5.5 Aansprakelijkheidscriteria...........................................................................................................42
5.5.1 Opvattingsfouten.................................................................................................................42
5.5.2 Uitvoeringsfouten................................................................................................................43
6 Hoofdstuk 6: Samenloop van aansprakelijkheden.............................................................................44
6.1 Samenloop contractuele en burgerlijke aansprakelijkheid.........................................................44
6.1.1 Rechtspraakvoorbeeld.........................................................................................................45
2
, Samenvatting aansprakelijkheidsrecht
6.1.2 Principe................................................................................................................................45
6.1.3 Twee uitzonderingen...........................................................................................................45
6.1.4 Verschillen tussen contractuele en buitencontractuele aansprakelijkheid..........................45
6.1.5 Samenloop...........................................................................................................................46
6.1.6 Procedureel.........................................................................................................................46
7 Hoofdstuk 7: Productaansprakelijkheid.............................................................................................46
7.1 Praktijkvoorbeeld........................................................................................................................46
7.1.1 Vrijwaring voor verborgen gebreken...................................................................................46
7.2 Art. 1641 tot 1648 Oud BW........................................................................................................47
7.2.1 Vrijwaring voor verborgen gebreken...................................................................................47
7.2.2 Rechtsvordering...................................................................................................................47
7.2.3 Vordering o.b.v. art. 1641 e.v. Oud BW...............................................................................48
7.2.4 Vordering o.b.v. art. 1382 en 1383 Oud BW........................................................................48
7.3 Wet van 20 maart 2022 inzake verkopen aan consumenten......................................................48
7.3.1 Inleiding...............................................................................................................................48
7.3.2 Voorwaarden.......................................................................................................................48
7.3.3 Wet van 20 maart 2022 inzake verkopen aan consumenten versus artikel 1641 e.v. Oud
BW verborgen gebreken...............................................................................................................49
7.4 Wet van 25 februari 1991...........................................................................................................51
7.4.1 Wet van 25 februari 1991 betreffende de aansprakelijkheid voor producten met gebreken
......................................................................................................................................................51
7.4.2 Voorwaarden.......................................................................................................................51
7.4.3 Aansprakelijkheid................................................................................................................51
7.4.4 Verweer producent..............................................................................................................52
7.4.5 Rechtspraakvoorbeeld.........................................................................................................52
8 Hoofdstuk 8: Medische aansprakelijkheid.........................................................................................54
8.1 Inleiding......................................................................................................................................54
8.2 Beroepsaansprakelijkheid – contractueel...................................................................................54
8.2.1 Artsen en andere medische zorgverleners kunnen aansprakelijk gesteld worden wegens
contractuele fouten......................................................................................................................54
8.2.2 Rechtspraakvoorbeeld.........................................................................................................54
8.3 Beroepsaansprakelijkheid – buitencontractueel........................................................................55
8.3.1 Artsen en andere medische zorgverleners kunnen aansprakelijk gesteld worden wegens
buitencontractuele fouten............................................................................................................55
8.3.2 Rechtspraakvoorbeeld.........................................................................................................56
8.4 Strafrechtelijke aansprakelijkheid...............................................................................................56
3
, Samenvatting aansprakelijkheidsrecht
8.4.1 Artsen en andere medische zorgverleners kunnen strafrechtelijk aansprakelijk gesteld
worden.........................................................................................................................................56
8.4.2 Rechtspraakvoorbeeld.........................................................................................................56
8.5 Productaansprakelijkheid...........................................................................................................57
8.5.1 Onveilige producten............................................................................................................57
8.5.2 Rechtspraakvoorbeeld.........................................................................................................57
8.6 Disciplinaire aansprakelijkheid...................................................................................................58
8.6.1 Orde der Artsen...................................................................................................................58
8.7 Wet betreffende de vergoeding van schade als gevolg van gezondheidszorg............................58
8.7.1 Fonds voor Medische ongevallen........................................................................................58
9 Hoofdstuk 9: Exoneratiebedingen.....................................................................................................58
9.1 Omschrijving...............................................................................................................................58
9.1.1 Exoneratiebeding: begrip.....................................................................................................58
9.2 Afwenteling................................................................................................................................59
9.2.1 Wat is de waarde van een exoneratiebeding?.....................................................................59
9.3 Geldigheid...................................................................................................................................59
9.3.1 Geldigheidsvoorwaarden voor elk exoneratiebeding..........................................................59
9.4 Vormvereisten............................................................................................................................59
9.4.1 Het exoneratiebeding moet op een duidelijk zichtbare plaats zijn aangebracht en in
duidelijke bewoordingen zijn opgesteld.......................................................................................59
10 Hoofdstuk 10: Andere vormen van aansprakelijkheid.....................................................................60
10.1 Disciplinaire aansprakelijkheid.................................................................................................60
10.1.1 Aansprakelijkheid van personen die deel uitmaken van een beroepsgroep met een
deontologische code.....................................................................................................................60
10.2 Hoofdelijke aansprakelijkheid...................................................................................................60
10.2.1 Twee soorten: actieve en passieve hoofdelijkheid............................................................60
10.2.2 Afstand van (passieve) hoofdelijkheid...............................................................................60
10.3 Aansprakelijkheid in solidum....................................................................................................61
10.3.1 Ontstaan in de rechtspraak en rechtsleer voor gevallen waarin noch de wet, noch een
overeenkomst in passieve hoofdelijkheid voorziet.......................................................................61
10.3.2 Door de rechtspraak erkend in volgende gevallen.............................................................61
10.4 Gedeelde aansprakelijkheid......................................................................................................62
10.4.1 Meerdere (niet-samenhangende) fouten van verschillende personen leiden tot eenzelfde
schade...........................................................................................................................................62
10.5 Objectieve aansprakelijkheid....................................................................................................62
10.5.1 Foutloze aansprakelijkheid................................................................................................62
11 Hoofdstuk 11: Aansprakelijkheid wegens overmatige burenhinder................................................62
4
Samenvatting Aansprakelijkheidsrecht
1 Hoofdstuk 1: Inleiding..........................................................................................................................6
1.1 Omschrijving begrip aansprakelijkheid.........................................................................................6
1.2 Waarin verschilt aansprakelijkheid van verantwoordelijkheid?...................................................6
2 Hoofdstuk 2: Strafrechtelijke aansprakelijkheid..................................................................................7
2.1 Kenmerken strafrechtelijke aansprakelijkheid..............................................................................7
2.2 Gevolgen van strafrechtelijke aansprakelijkheid..........................................................................7
2.2.1 Soorten misdrijven en bijhorende straffen (art. 1 Sw.)..........................................................7
2.2.2 Strafrechtelijke aansprakelijkheid in verkeerszaken..............................................................8
2.2.2.1 Overzicht van de meest voorkomende verkeersmisdrijven............................................8
2.2.2.1.1 De inbreuken en regels uit de Wegverkeerswet......................................................8
2.2.2.1.2 De inbreuken uit de Wegcode/het Wegverkeersreglement....................................8
2.2.2.1.3 De verkeersmisdrijven in bijzondere verkeerswetgeving.........................................9
2.2.2.1.4 Artikels 418 tot 420 Strafwetboek...........................................................................9
2.2.2.2 Bijzonder herhalingsregime voor bepaalde ernstige verkeersmisdrijven:......................9
2.2.3 Strafrechtelijke aansprakelijkheid – rechtspraak...................................................................9
2.2.3.1 Rechtspraakvoorbeeld....................................................................................................9
3 Hoofdstuk 3: Burgerrechtelijke aansprakelijkheid.............................................................................10
3.1 Kenmerken burgerrechtelijke aansprakelijkheid........................................................................10
3.2 Contractuele aansprakelijkheid..................................................................................................11
3.2.1 Casus 1.................................................................................................................................12
3.2.2 Casus 2.................................................................................................................................13
3.2.3 Casus 3.................................................................................................................................14
3.2.4 Casus 4.................................................................................................................................14
3.2.5 Specifieke vormen...............................................................................................................16
3.3 Buitencontractuele/burgerlijke aansprakelijkheid......................................................................16
3.3.1 Begrip (verdere uitdieping zie hoofdstuk IV).......................................................................16
3.3.2 Voorwaarden.......................................................................................................................16
3.3.3 FOUT kan zijn …...................................................................................................................17
3.3.4 SCHADE impliceert …...........................................................................................................17
3.3.5 VERGOEDING van de schade …............................................................................................17
3.3.6 OORZAKELIJK VERBAND …...................................................................................................18
3.3.7 Soorten (verdere uitdieping zie hoofdstuk IV).....................................................................18
4 Hoofdstuk 4: Burgerlijke aansprakelijkheid (= buitencontractuele aansprakelijkheid)......................20
4.1 Enkelvoudige of persoonlijke aansprakelijkheid.........................................................................20
1
, Samenvatting aansprakelijkheidsrecht
4.1.1 Persoonlijke aansprakelijkheid voor een foutieve daad.......................................................20
4.1.2 Persoonlijke aansprakelijkheid voor foutieve nalatigheid of onvoorzichtigheid..................20
4.1.3 Rechtspraakvoorbeelden.....................................................................................................21
4.1.4 Risicoaanvaarding................................................................................................................22
4.1.5 Besluit art. 1382-1383 Oud BW...........................................................................................22
4.1.6 Persoonlijke aansprakelijkheid van krankzinnigen...............................................................22
4.2 Samengestelde of kwalitatieve aansprakelijkheid......................................................................23
4.2.1 Kenmerken..........................................................................................................................23
4.2.2 Aansprakelijkheid van ouders voor hun minderjarige kinderen..........................................23
4.2.3 Weerleggen vermoeden van aansprakelijkheid (art. 1384, lid 5 Oud BW)..........................26
4.2.4 Aansprakelijkheid van leerkrachten voor hun leerlingen en van ambachtslieden voor hun
leerjongens (art. 1384, lid 4 Oud BW)...........................................................................................27
4.2.5 Aansprakelijkheid van aanstellers voor hun aangestelden en van meesters voor hun
dienstboden (art. 1384, lid 3 Oud BW).........................................................................................29
4.2.6 Aansprakelijkheid voor gebrekkige zaken (art. 1384, lid 1 Oud BW)...................................32
4.2.7 Aansprakelijkheid voor dieren (art. 1385 Oud BW).............................................................35
4.2.8 Aansprakelijkheid voor ingestorte gebouwen (art. 1386 Oud BW)......................................37
4.2.9 Rechtspraakvoorbeeld.........................................................................................................39
5 Hoofdstuk 5: Aansprakelijkheid van aannemers en architecten........................................................39
5.1 Algemeen....................................................................................................................................39
5.1.1 Aansprakelijkheid in de bouwsector....................................................................................39
5.2 Aanvang 10-jarige periode..........................................................................................................40
5.2.1 Rechtspraakvoorbeeld.........................................................................................................40
5.3 Voorlopige en definitieve oplevering..........................................................................................40
5.3.1 Voorlopige oplevering..........................................................................................................40
5.3.2 Definitieve oplevering..........................................................................................................41
5.4 Draagwijdte art. 1792 Oud BW...................................................................................................41
5.4.1 De 10-jarige aansprakelijkheid is van openbare orde..........................................................41
5.4.2 Voor welke personen van toepassing?................................................................................42
5.4.3 Voor welke fouten geldt de 10-jarige aansprakelijkheid?....................................................42
5.5 Aansprakelijkheidscriteria...........................................................................................................42
5.5.1 Opvattingsfouten.................................................................................................................42
5.5.2 Uitvoeringsfouten................................................................................................................43
6 Hoofdstuk 6: Samenloop van aansprakelijkheden.............................................................................44
6.1 Samenloop contractuele en burgerlijke aansprakelijkheid.........................................................44
6.1.1 Rechtspraakvoorbeeld.........................................................................................................45
2
, Samenvatting aansprakelijkheidsrecht
6.1.2 Principe................................................................................................................................45
6.1.3 Twee uitzonderingen...........................................................................................................45
6.1.4 Verschillen tussen contractuele en buitencontractuele aansprakelijkheid..........................45
6.1.5 Samenloop...........................................................................................................................46
6.1.6 Procedureel.........................................................................................................................46
7 Hoofdstuk 7: Productaansprakelijkheid.............................................................................................46
7.1 Praktijkvoorbeeld........................................................................................................................46
7.1.1 Vrijwaring voor verborgen gebreken...................................................................................46
7.2 Art. 1641 tot 1648 Oud BW........................................................................................................47
7.2.1 Vrijwaring voor verborgen gebreken...................................................................................47
7.2.2 Rechtsvordering...................................................................................................................47
7.2.3 Vordering o.b.v. art. 1641 e.v. Oud BW...............................................................................48
7.2.4 Vordering o.b.v. art. 1382 en 1383 Oud BW........................................................................48
7.3 Wet van 20 maart 2022 inzake verkopen aan consumenten......................................................48
7.3.1 Inleiding...............................................................................................................................48
7.3.2 Voorwaarden.......................................................................................................................48
7.3.3 Wet van 20 maart 2022 inzake verkopen aan consumenten versus artikel 1641 e.v. Oud
BW verborgen gebreken...............................................................................................................49
7.4 Wet van 25 februari 1991...........................................................................................................51
7.4.1 Wet van 25 februari 1991 betreffende de aansprakelijkheid voor producten met gebreken
......................................................................................................................................................51
7.4.2 Voorwaarden.......................................................................................................................51
7.4.3 Aansprakelijkheid................................................................................................................51
7.4.4 Verweer producent..............................................................................................................52
7.4.5 Rechtspraakvoorbeeld.........................................................................................................52
8 Hoofdstuk 8: Medische aansprakelijkheid.........................................................................................54
8.1 Inleiding......................................................................................................................................54
8.2 Beroepsaansprakelijkheid – contractueel...................................................................................54
8.2.1 Artsen en andere medische zorgverleners kunnen aansprakelijk gesteld worden wegens
contractuele fouten......................................................................................................................54
8.2.2 Rechtspraakvoorbeeld.........................................................................................................54
8.3 Beroepsaansprakelijkheid – buitencontractueel........................................................................55
8.3.1 Artsen en andere medische zorgverleners kunnen aansprakelijk gesteld worden wegens
buitencontractuele fouten............................................................................................................55
8.3.2 Rechtspraakvoorbeeld.........................................................................................................56
8.4 Strafrechtelijke aansprakelijkheid...............................................................................................56
3
, Samenvatting aansprakelijkheidsrecht
8.4.1 Artsen en andere medische zorgverleners kunnen strafrechtelijk aansprakelijk gesteld
worden.........................................................................................................................................56
8.4.2 Rechtspraakvoorbeeld.........................................................................................................56
8.5 Productaansprakelijkheid...........................................................................................................57
8.5.1 Onveilige producten............................................................................................................57
8.5.2 Rechtspraakvoorbeeld.........................................................................................................57
8.6 Disciplinaire aansprakelijkheid...................................................................................................58
8.6.1 Orde der Artsen...................................................................................................................58
8.7 Wet betreffende de vergoeding van schade als gevolg van gezondheidszorg............................58
8.7.1 Fonds voor Medische ongevallen........................................................................................58
9 Hoofdstuk 9: Exoneratiebedingen.....................................................................................................58
9.1 Omschrijving...............................................................................................................................58
9.1.1 Exoneratiebeding: begrip.....................................................................................................58
9.2 Afwenteling................................................................................................................................59
9.2.1 Wat is de waarde van een exoneratiebeding?.....................................................................59
9.3 Geldigheid...................................................................................................................................59
9.3.1 Geldigheidsvoorwaarden voor elk exoneratiebeding..........................................................59
9.4 Vormvereisten............................................................................................................................59
9.4.1 Het exoneratiebeding moet op een duidelijk zichtbare plaats zijn aangebracht en in
duidelijke bewoordingen zijn opgesteld.......................................................................................59
10 Hoofdstuk 10: Andere vormen van aansprakelijkheid.....................................................................60
10.1 Disciplinaire aansprakelijkheid.................................................................................................60
10.1.1 Aansprakelijkheid van personen die deel uitmaken van een beroepsgroep met een
deontologische code.....................................................................................................................60
10.2 Hoofdelijke aansprakelijkheid...................................................................................................60
10.2.1 Twee soorten: actieve en passieve hoofdelijkheid............................................................60
10.2.2 Afstand van (passieve) hoofdelijkheid...............................................................................60
10.3 Aansprakelijkheid in solidum....................................................................................................61
10.3.1 Ontstaan in de rechtspraak en rechtsleer voor gevallen waarin noch de wet, noch een
overeenkomst in passieve hoofdelijkheid voorziet.......................................................................61
10.3.2 Door de rechtspraak erkend in volgende gevallen.............................................................61
10.4 Gedeelde aansprakelijkheid......................................................................................................62
10.4.1 Meerdere (niet-samenhangende) fouten van verschillende personen leiden tot eenzelfde
schade...........................................................................................................................................62
10.5 Objectieve aansprakelijkheid....................................................................................................62
10.5.1 Foutloze aansprakelijkheid................................................................................................62
11 Hoofdstuk 11: Aansprakelijkheid wegens overmatige burenhinder................................................62
4
