Bedrijfseconomie
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 2: Vraag en aanbod ....................................................................................................................... 10
De vraag............................................................................................................................................................ 10
Vraagcurve ........................................................................................................................................................ 10
Veranderingen in gevraagde hoeveelheid ........................................................................................................ 11
Verschuivingen in de vraagcurve ...................................................................................................................... 11
Consumenteninkomen (normaal goed) ............................................................................................................ 11
Consumenteninkomen (inferieur goed) ............................................................................................................ 11
Geaggregeerde vraagcurven ............................................................................................................................ 11
Aanbod.............................................................................................................................................................. 11
Aanbodcurve ..................................................................................................................................................... 12
Aanbodsvoorbeeld: koffie ................................................................................................................................. 12
Vraag en aanbod samen: marktevenwicht ....................................................................................................... 12
Marktevenwicht ................................................................................................................................................ 13
Evenwicht .......................................................................................................................................................... 13
Overschot .......................................................................................................................................................... 13
Tekort ................................................................................................................................................................ 14
Verschuivingen in vraag en aanbod .................................................................................................................. 14
Omvang van verandering in evenwicht ............................................................................................................ 14
Elasticiteit ......................................................................................................................................................... 14
De elasticiteit van de vraag .............................................................................................................................. 15
De prijselasticiteit van de vraag berekenen ...................................................................................................... 15
De middelpuntmethode .................................................................................................................................... 15
Berekening van de vraagelasticiteit met behulp van calculus (kleine wijzigingen) .......................................... 16
De verscheidenheid aan vraagcurven ............................................................................................................... 16
De prijselasticiteit van de vraag en de determinanten ervan ........................................................................... 16
De verscheidenheid aan vraagcurven ............................................................................................................... 17
Vergelijking van de prijselasticiteit van de vraag op verschillende vraagcurven .............................................. 18
Totale omzet en de prijselasticiteit van de vraag ............................................................................................. 18
Prijselasticiteit van de vraag langs een lineaire vraagcurve ............................................................................. 18
Kruislingse prijselasticiteit van de vraag ........................................................................................................... 19
De kruiselingse prijselasticiteit van de vraag naar auto's ................................................................................. 19
Inkomenselasticiteit van de vraag .................................................................................................................... 19
Inkomen Elasticiteit .......................................................................................................................................... 19
Inkomenselasticiteit: voorbeelden .................................................................................................................... 20
1
,Bedrijfseconomie
De elasticiteit van het aanbod .......................................................................................................................... 20
Korte termijn en lange termijn leveringscurves voor halfgeleiders .................................................................. 21
Determinanten van elasticiteit van het aanbod ............................................................................................... 21
Vraag, aanbod en elasticiteit ............................................................................................................................ 21
Wereldgebeurtenissen en olieprijzen ................................................................................................................ 22
“Back-of-the-envelope” berekeningen .............................................................................................................. 23
Gevolgen van een omzetbelasting .................................................................................................................... 23
Geleverde hoeveelheid hoeft niet gelijk aan gevraagde hoeveelheid............................................................... 24
Hoofdstuk 3: de beperkte keuze van de consument ....................................................................................... 25
1. Gedragseconomie .................................................................................................................................. 25
Model van consumentengedrag ....................................................................................................................... 25
2. Voorkeuren ............................................................................................................................................ 25
Voorkeuren van de consument ......................................................................................................................... 25
Eigenschappen van consumentenvoorkeuren .................................................................................................. 25
Voorkeurskaarten en indifferentiecurven ......................................................................................................... 26
Indifferentiecurven............................................................................................................................................ 26
3. Nut......................................................................................................................................................... 27
De nutsfunctie ................................................................................................................................................... 27
Relatie tussen nutsfunctie en indifferentiatiecurven ........................................................................................ 27
Marginaal nut ................................................................................................................................................... 27
Nutsfunctie en marginaal nut ........................................................................................................................... 28
Bereidheid om goederen te vervangen: marginaal substitutiepercentage (MRS) ............................................ 28
Berekening van de helling van de indifferentiecurve (IC) .................................................................................. 29
Marginale nutsvoorzieningen en marginale vervangingssnelheid voor vijf nutsfuncties ................................. 29
Toepassing: hedonische prijzen ........................................................................................................................ 29
Afnemende MRS (standaard geval) .................................................................................................................. 30
Convexe voorkeuren en de MRS ........................................................................................................................ 30
Convexiteit ........................................................................................................................................................ 30
Afnemende MRS (in absolute waarde) = IC zijn convex voor de oorsprong ...................................................... 31
Niet-standaard vormen van IC's ....................................................................................................................... 31
Kromming van indifferentiecurven ................................................................................................................... 31
4. Budgetbeperking ................................................................................................................................... 32
De budgetbeperking ......................................................................................................................................... 32
Budgetlijn .......................................................................................................................................................... 32
Budget line: verandering in inkomen ................................................................................................................ 33
2
,Bedrijfseconomie
Budget line: verandering in prijs ....................................................................................................................... 33
Voorbeelden van veranderingen in p en Y ........................................................................................................ 33
Budgetbeperking............................................................................................................................................... 33
Budgetbeperking en MRT ................................................................................................................................. 34
5. Beperkte keuze van de consument ........................................................................................................ 34
Beperkte keuze van de consument ................................................................................................................... 34
Beperkte keuze voor de consument met perfecte aanvullingen ....................................................................... 35
Keuze van de consument met Calculus ............................................................................................................. 36
Beperkte consumentenkeuze met perfecte vervangers .................................................................................... 37
Beperkte consumentenkeuze met toenemende MRS ....................................................................................... 37
Type oplossing voor vijf hulpprogrammafuncties ............................................................................................. 37
Hoofdstuk 4: Vraag......................................................................................................................................... 38
Afleiden van (individuele) vraagcurves ............................................................................................................. 38
Pcc & afleiden van individuele vraagcurves ...................................................................................................... 38
Vraagfunctie: algebraische oplossing ............................................................................................................... 38
Effect van gestegen inkomen ............................................................................................................................ 39
Effect van een prijs die stijgt ............................................................................................................................. 40
Effecten van een budgetverhoging: ICC, verschuiving van de vraagcurve en de Engel-curve .......................... 40
Definities van goederen volgens de inkomenselasticiteit ................................................................................. 40
Revealed preference ......................................................................................................................................... 40
Hoofdstuk 5: Welzijn van de consument en beleidsanalyse ........................................................................... 41
1. Consumentensurplus ................................................................................................................................ 41
Afleiden van aanbodcurves ............................................................................................................................... 43
Hoofdstuk 6: Bedrijven en productie .............................................................................................................. 45
1. Het eigendom en management van bedrjiven ......................................................................................... 45
Productiefuncties en output.............................................................................................................................. 45
Productiefunctie met 1 variabele ingang .......................................................................................................... 45
Productiefunctie met meerdere variabele ingangen ........................................................................................ 46
Totale productie met 2 inputs ........................................................................................................................... 46
Horizontale vlakken .......................................................................................................................................... 46
Het afleiden van de helling van een isoquant ................................................................................................... 47
De productie- en nutsfuncties ........................................................................................................................... 47
Substitueerbaarheid van inputs ........................................................................................................................ 47
Elasticiteit van substitutie ................................................................................................................................. 48
Terug naar schaalopbrengsten (SO) ................................................................................................................. 49
3
, Bedrijfseconomie
Terug naar schaal ............................................................................................................................................. 49
Verhogen (IRS), Constant (CRS) en Descending Returns to Scale (DRS) ............................................................ 49
Wisselend rendement op schaal ....................................................................................................................... 49
Productiviteit en technische veranderingen...................................................................................................... 50
Hoofdstuk 7 Kosten ........................................................................................................................................ 50
Kosten meten .................................................................................................................................................... 50
Economische winst versus boekhoudkundige winst ......................................................................................... 50
2.1 Voorbeeld ............................................................................................................................................... 51
Kosten minimaliseren........................................................................................................................................ 51
Kosten minimaliseren........................................................................................................................................ 51
Van de productiefunctie naar de totale kostencurve ........................................................................................ 52
Vergelijkbare statica ......................................................................................................................................... 53
Prijswijzigingen van factoren ............................................................................................................................ 53
Hoe LR-kosten variëren met de uitvoer............................................................................................................. 53
Totale, gemiddelde en marginale kostenfuncties ............................................................................................. 54
Economieën & diseconomieën van schaal ........................................................................................................ 55
Gemiddelde kosten en schaalvoordelen ........................................................................................................... 55
Terug naar schaal en schaalvoordelen (link met hfdst 6, productiefuncties) ................................................... 55
Kostenminimalisatie op korte termijn ............................................................................................................... 55
Inputvraag op korte termijn versus invoervraag op lange termijn ................................................................... 56
De verschillende maatstaven van kosten op korte termijn ............................................................................... 56
Kosten op korte termijn .................................................................................................................................... 56
Hoofdstuk 7: Kosten ....................................................................................................................................... 58
1. Lange termijn kosten ............................................................................................................................. 58
Relatie tussen lange termijn en korte termijn kostenfuncties .......................................................................... 58
Totale kostenfuncties op korte termijn en een totale kostenfunctie op lange termijn ..................................... 59
2. Lagere kosten op lange termijn .............................................................................................................. 59
3. Kosten van het produceren van meerdere goederen ............................................................................. 59
Economies of scope (NL: diversificatievoordelen) ............................................................................................. 59
Ervaringscurve (leercurve) ................................................................................................................................ 60
Hoofdstuk 8 concurrerende bedrijven en markten ........................................................................................ 61
1. Perfecte competentie ............................................................................................................................ 61
1. Perfect/Zuiver concurrerende markten: kenmerken ................................................................................ 61
2. Winstmaximalisatie .................................................................................................................................... 62
4
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 2: Vraag en aanbod ....................................................................................................................... 10
De vraag............................................................................................................................................................ 10
Vraagcurve ........................................................................................................................................................ 10
Veranderingen in gevraagde hoeveelheid ........................................................................................................ 11
Verschuivingen in de vraagcurve ...................................................................................................................... 11
Consumenteninkomen (normaal goed) ............................................................................................................ 11
Consumenteninkomen (inferieur goed) ............................................................................................................ 11
Geaggregeerde vraagcurven ............................................................................................................................ 11
Aanbod.............................................................................................................................................................. 11
Aanbodcurve ..................................................................................................................................................... 12
Aanbodsvoorbeeld: koffie ................................................................................................................................. 12
Vraag en aanbod samen: marktevenwicht ....................................................................................................... 12
Marktevenwicht ................................................................................................................................................ 13
Evenwicht .......................................................................................................................................................... 13
Overschot .......................................................................................................................................................... 13
Tekort ................................................................................................................................................................ 14
Verschuivingen in vraag en aanbod .................................................................................................................. 14
Omvang van verandering in evenwicht ............................................................................................................ 14
Elasticiteit ......................................................................................................................................................... 14
De elasticiteit van de vraag .............................................................................................................................. 15
De prijselasticiteit van de vraag berekenen ...................................................................................................... 15
De middelpuntmethode .................................................................................................................................... 15
Berekening van de vraagelasticiteit met behulp van calculus (kleine wijzigingen) .......................................... 16
De verscheidenheid aan vraagcurven ............................................................................................................... 16
De prijselasticiteit van de vraag en de determinanten ervan ........................................................................... 16
De verscheidenheid aan vraagcurven ............................................................................................................... 17
Vergelijking van de prijselasticiteit van de vraag op verschillende vraagcurven .............................................. 18
Totale omzet en de prijselasticiteit van de vraag ............................................................................................. 18
Prijselasticiteit van de vraag langs een lineaire vraagcurve ............................................................................. 18
Kruislingse prijselasticiteit van de vraag ........................................................................................................... 19
De kruiselingse prijselasticiteit van de vraag naar auto's ................................................................................. 19
Inkomenselasticiteit van de vraag .................................................................................................................... 19
Inkomen Elasticiteit .......................................................................................................................................... 19
Inkomenselasticiteit: voorbeelden .................................................................................................................... 20
1
,Bedrijfseconomie
De elasticiteit van het aanbod .......................................................................................................................... 20
Korte termijn en lange termijn leveringscurves voor halfgeleiders .................................................................. 21
Determinanten van elasticiteit van het aanbod ............................................................................................... 21
Vraag, aanbod en elasticiteit ............................................................................................................................ 21
Wereldgebeurtenissen en olieprijzen ................................................................................................................ 22
“Back-of-the-envelope” berekeningen .............................................................................................................. 23
Gevolgen van een omzetbelasting .................................................................................................................... 23
Geleverde hoeveelheid hoeft niet gelijk aan gevraagde hoeveelheid............................................................... 24
Hoofdstuk 3: de beperkte keuze van de consument ....................................................................................... 25
1. Gedragseconomie .................................................................................................................................. 25
Model van consumentengedrag ....................................................................................................................... 25
2. Voorkeuren ............................................................................................................................................ 25
Voorkeuren van de consument ......................................................................................................................... 25
Eigenschappen van consumentenvoorkeuren .................................................................................................. 25
Voorkeurskaarten en indifferentiecurven ......................................................................................................... 26
Indifferentiecurven............................................................................................................................................ 26
3. Nut......................................................................................................................................................... 27
De nutsfunctie ................................................................................................................................................... 27
Relatie tussen nutsfunctie en indifferentiatiecurven ........................................................................................ 27
Marginaal nut ................................................................................................................................................... 27
Nutsfunctie en marginaal nut ........................................................................................................................... 28
Bereidheid om goederen te vervangen: marginaal substitutiepercentage (MRS) ............................................ 28
Berekening van de helling van de indifferentiecurve (IC) .................................................................................. 29
Marginale nutsvoorzieningen en marginale vervangingssnelheid voor vijf nutsfuncties ................................. 29
Toepassing: hedonische prijzen ........................................................................................................................ 29
Afnemende MRS (standaard geval) .................................................................................................................. 30
Convexe voorkeuren en de MRS ........................................................................................................................ 30
Convexiteit ........................................................................................................................................................ 30
Afnemende MRS (in absolute waarde) = IC zijn convex voor de oorsprong ...................................................... 31
Niet-standaard vormen van IC's ....................................................................................................................... 31
Kromming van indifferentiecurven ................................................................................................................... 31
4. Budgetbeperking ................................................................................................................................... 32
De budgetbeperking ......................................................................................................................................... 32
Budgetlijn .......................................................................................................................................................... 32
Budget line: verandering in inkomen ................................................................................................................ 33
2
,Bedrijfseconomie
Budget line: verandering in prijs ....................................................................................................................... 33
Voorbeelden van veranderingen in p en Y ........................................................................................................ 33
Budgetbeperking............................................................................................................................................... 33
Budgetbeperking en MRT ................................................................................................................................. 34
5. Beperkte keuze van de consument ........................................................................................................ 34
Beperkte keuze van de consument ................................................................................................................... 34
Beperkte keuze voor de consument met perfecte aanvullingen ....................................................................... 35
Keuze van de consument met Calculus ............................................................................................................. 36
Beperkte consumentenkeuze met perfecte vervangers .................................................................................... 37
Beperkte consumentenkeuze met toenemende MRS ....................................................................................... 37
Type oplossing voor vijf hulpprogrammafuncties ............................................................................................. 37
Hoofdstuk 4: Vraag......................................................................................................................................... 38
Afleiden van (individuele) vraagcurves ............................................................................................................. 38
Pcc & afleiden van individuele vraagcurves ...................................................................................................... 38
Vraagfunctie: algebraische oplossing ............................................................................................................... 38
Effect van gestegen inkomen ............................................................................................................................ 39
Effect van een prijs die stijgt ............................................................................................................................. 40
Effecten van een budgetverhoging: ICC, verschuiving van de vraagcurve en de Engel-curve .......................... 40
Definities van goederen volgens de inkomenselasticiteit ................................................................................. 40
Revealed preference ......................................................................................................................................... 40
Hoofdstuk 5: Welzijn van de consument en beleidsanalyse ........................................................................... 41
1. Consumentensurplus ................................................................................................................................ 41
Afleiden van aanbodcurves ............................................................................................................................... 43
Hoofdstuk 6: Bedrijven en productie .............................................................................................................. 45
1. Het eigendom en management van bedrjiven ......................................................................................... 45
Productiefuncties en output.............................................................................................................................. 45
Productiefunctie met 1 variabele ingang .......................................................................................................... 45
Productiefunctie met meerdere variabele ingangen ........................................................................................ 46
Totale productie met 2 inputs ........................................................................................................................... 46
Horizontale vlakken .......................................................................................................................................... 46
Het afleiden van de helling van een isoquant ................................................................................................... 47
De productie- en nutsfuncties ........................................................................................................................... 47
Substitueerbaarheid van inputs ........................................................................................................................ 47
Elasticiteit van substitutie ................................................................................................................................. 48
Terug naar schaalopbrengsten (SO) ................................................................................................................. 49
3
, Bedrijfseconomie
Terug naar schaal ............................................................................................................................................. 49
Verhogen (IRS), Constant (CRS) en Descending Returns to Scale (DRS) ............................................................ 49
Wisselend rendement op schaal ....................................................................................................................... 49
Productiviteit en technische veranderingen...................................................................................................... 50
Hoofdstuk 7 Kosten ........................................................................................................................................ 50
Kosten meten .................................................................................................................................................... 50
Economische winst versus boekhoudkundige winst ......................................................................................... 50
2.1 Voorbeeld ............................................................................................................................................... 51
Kosten minimaliseren........................................................................................................................................ 51
Kosten minimaliseren........................................................................................................................................ 51
Van de productiefunctie naar de totale kostencurve ........................................................................................ 52
Vergelijkbare statica ......................................................................................................................................... 53
Prijswijzigingen van factoren ............................................................................................................................ 53
Hoe LR-kosten variëren met de uitvoer............................................................................................................. 53
Totale, gemiddelde en marginale kostenfuncties ............................................................................................. 54
Economieën & diseconomieën van schaal ........................................................................................................ 55
Gemiddelde kosten en schaalvoordelen ........................................................................................................... 55
Terug naar schaal en schaalvoordelen (link met hfdst 6, productiefuncties) ................................................... 55
Kostenminimalisatie op korte termijn ............................................................................................................... 55
Inputvraag op korte termijn versus invoervraag op lange termijn ................................................................... 56
De verschillende maatstaven van kosten op korte termijn ............................................................................... 56
Kosten op korte termijn .................................................................................................................................... 56
Hoofdstuk 7: Kosten ....................................................................................................................................... 58
1. Lange termijn kosten ............................................................................................................................. 58
Relatie tussen lange termijn en korte termijn kostenfuncties .......................................................................... 58
Totale kostenfuncties op korte termijn en een totale kostenfunctie op lange termijn ..................................... 59
2. Lagere kosten op lange termijn .............................................................................................................. 59
3. Kosten van het produceren van meerdere goederen ............................................................................. 59
Economies of scope (NL: diversificatievoordelen) ............................................................................................. 59
Ervaringscurve (leercurve) ................................................................................................................................ 60
Hoofdstuk 8 concurrerende bedrijven en markten ........................................................................................ 61
1. Perfecte competentie ............................................................................................................................ 61
1. Perfect/Zuiver concurrerende markten: kenmerken ................................................................................ 61
2. Winstmaximalisatie .................................................................................................................................... 62
4
