Victimologie: herstelrecht/restorative justice

RESTORATIVE JUSTICE - HERSTELRECHT


Drie gelijkenissen uit verhaal Annemie (broer vermoord) en restorative justice:
 (1) het staat neemt een conflict af
 (2) Staat reageert reactief
 (3) Staat reageert in heel ingewikkelde termen

Overzicht

1. De maatschappelijke context

2. Het concept

3. Programma’s

4. Beperkingen, uitdagingen en onbeantwoorde vragen

Inleiding

https://www.youtube.com/watch?v=loHUQc7vLho

Vraag: wat zouden jullie doen als jullie daar getuige van zijn?
 Ontferm je u over slachtoffer of loop je achter dader aan?
o Minderheid loopt achter dader aan
 Terwijl de staat achter de dader aanloopt!
 Vreemd dat wij ons als samenleving minder ontfermen over de slachtoffers,
terwijl wij dat niet zo denken
 Vanwaar komt dat? Van AR: sociaal contract met verplichtingen

 Als er een duidelijke inbreuk is, dan mag de Staat u straffen = dat is de eerste incentive van
strafrechtsbedeling
o Wij kijken naar daders, niet naar slachtoffers
o Cf. getuigenis Annemie
 (1) Zij was slachtoffer en had geen agency meer
 Ze moest braaf zijn in de rechtbank, wachten, u inhouden etc.
 (2) Annemie ging vrijwillig naar de SURB als slachtoffer
 Slachtoffer wordt niet naar SURB geleid
o Ze moest zelf de rechtbank maar zoeken, aan haar lot
overgelaten
 Toont aan dat staat zich niets aantrekt van slachtoffers
 (3) Als je het volledige assisenproces etc. doorloopt  daarna kan je niet
beginnen helen, niet iedereen heelt na zo’n proces.
 Dat is een heel wereldvreemd proces




173

,  Het is pas als je soms agency geeft aan slachtoffers, dat die kunnen
beginnen helen
o Dor bemiddeling ga je dat wel doen
 MAAR ook familie van de dader zijn slachtoffers!!
o Heel veel stigma etc.
o Ook zij moeten geïnformeerd worden
  dus samenleving kijkt naar de dader en gaat conflict uit handen van slachtoffer nemen
o Maar vanaf jaren 60 werkt dat niet meer
o We zien de crime raise: increase
 Heel sterke curve in geweld etc.
o Hoewel we welvarender werden, bleef de criminaliteit toch stijgen
o De staat slaagde er niet in om recidivisme tegen te gaan
o Men begon meer en meer in te zien dat gevangenissen scholen werden voor criminelen
en dat dat criminaliteit in gvsmeer werd
 In jaren 60: hippiebeweging tegen Vietnamoorlog
o Studenten die protesteren
o De politie reageert averechts, met geweld
o Heel het strafrechtelijk systeem komt onder druk te staan
 Ook oliecrisis in 70
o Staat maakt enorm veel schulden
o Interesten beginnen te stijgen
o Staat verarmt, men moet beginnen privatiseren
 In die context: als strafrechtsbedeling er niet in slaagt om criminaliteit in te tomen, begint men
zich vragen te stellen

1. De maatschappelijke context

Reacties op het nieuw sociaal verweer

Oud sociaal verweer:
 Maatschappij moet preventief beschermd worden tegen criminele mensen die niet in staat zijn
zich aan het sociaal contract te houden
 Maar gevaarlijk
o Cf. eugenetica, joden etc.: die mensen preventief uit maatschappij halen
 Ook eerste keer nadenken over internering
o Mensen die geestesziek zijn moeten we uit maatsch halen

Nieuw sociaal verweer:
 We moeten ons inderdaad beschermen tegen bepaalde mensen, maar het nieuwe aan het
sociaal verweer is dat we dat nu doen met respect voor de mensenrechten (vb. advocaat etc.)
o Maar ook dat is een illusie
o Nog altijd veel mensenrechtenschendingen
 Vb. overbevolking in gevangenissen




174

, Periode vanaf eind jaren 1960:

 Groeiend verzet tegen overgereglementeerde voorbeeldmaatschappij .
o Vb. tegen politie etc.
 Ideaal van welvaarstaat weinig realistisch door economisch minder gunstig klimaat.

Beginselen klassieke strafrecht in gedrang:

 Geloof in maakbaarheid van de samenleving (en resocialisatie) in vraag gesteld
o Als criminaliteit stijgt en recidive hoog is, waar zijn we dan mee bezig?
 Vb. mensen komen slechter uit gevangenis
 We geloven er niet meer in dat mensen kunnen verbeteren, dat ze maakbaar zijn
o Individualisering ~ grote beleidsvrijheid autoriteiten ~
legaliteitsbeginsel/proportionaliteitsbeginsel
 Individualiseren van de straf
o Enorme toename strafbepalingen ~ SR primum remedium ~ subsidiariteitsbeginsel
 Vroeger was SR ultimum remedium
 Na WOII heeel veel strafbepalingen bijgekomen
 Het strafrecht wordt geïnstrumentaliseerd
o Alternatieve vormen van bestraffing: net-widening (ook samengang justitie-HV)
 Vb. ET, werkstraf etc.
 Men gaat groter net over samenleving plaatsen en meer mensen
straffen dan ervoor
 Vb. Garland – culture of control
 We gaan naar punitieve samenleving
 Jaren 60 en 70 problemen

Verschillende stromingen die zeggen dat het niet meer klopt: zie hieronder:




175