Psychodiagnostische methoden:
observeren en rapporteren
HOOFDSTUK 6: EEN OBSERVATIE PLANNEN: WWW… EN MEER
Observatieplan opstellen:
Stap 1: welk soort observatievraag
- Verkennende: brede open vraag over een onderwerp, situatie waar je nog geen zicht op hebt
- Beschrijvende: je stelt de vraag naar de belangrijkste kenmerken van het doelgedrag,
persoon of situatie. (dit doe je als je al enige voorkennis hebt van het onderwerp).
- Vergelijkende observatie: je stelt de vraag naar de samenhang of verschillen tussen gedrag
van personen, situaties, over de tijd.
- Toetsende observatie: de observatie die een toetsbare verwachting nagaat over gedrag,
situaties, tijdsverloop en verbanden of verschillen hiertussen. (let op, oorzaak-
gevolgverbanden kunnen eigenlijk niet aangetoond worden via observatie!!)
Causaal verband:
- Niet enkel effect van X op Y, maar X is ook oorzaak van Y.
- 3 voorwaarden:
o Er is een verband tussen beide variabelen geconstateerd.
o De onafhankelijke variabele gaat altijd vooraf in de tijd aan de afhankelijke.
o Er is geen derde variabele (geen schijneffect) die het verband verklaart.
- Om zeker te zijn; alle andere mogelijke beïnvloedende (storende) kenmerken onder controle
houden experiment.
Belang van vakkennis dien je bepaalde inhoud op te frissen?
Bv. ontwikkelingspsychologie:
- Gedrag op een bepaalde leeftijd
- Exploratief gedrag op een bepaalde leeftijd
, - Invloed van de aanwezigheid van de moeder
- Gehechtheidstheorie
- …
Stap 2: wie en wat wil ik observeren?
Wie en wat volgt uit stap 1 wat is de observatievraag? Wat is het doel?
De keuze van wie of wat je observeert is helemaal afhankelijk van je observatiedoel.
Vb. observatievraag: is er een verschil in exploratief gedrag wanneer de mama aanwezig is en
wanneer de mama niet aanwezig is?
- Wie observeren?
- Wat observeren?
Stap 3: hoe ga ik observeren (observatievorm)?
Welke observatievorm kies je? (hoe ga ik observeren?)
- Vrij of systematisch?
- Niet-participerend of participerend?
Keuze op basis van observatiedoel, afweging van voor-en nadelen observatievormen
Hoe meer je participeert, hoe zorgvuldiger je de observatie moet voorbereiden.
Stap 4: wanneer en waar ga ik observeren?
Observeren = een selectie maken uit de continue gedragsstroom
Het observatie- of gedragsuniversum is de continue gedragsstroom die zich in de werkelijkheid
afspeelt.
Een observatiesessie is een gedragssample of steekproef: een selectie van gedragingen uit de
continue gedragsstroom die je observeert.
Een representatieve sample is een observatie van gedrag die het weergeeft hoe het werkelijk
is (validiteit!). = een steekproef van waarnemingen die het doelgedrag weergeeft hoe het
werkelijk is.
Validiteit bewaken = nadenken over waar en wanner.
Observeren meestal in de natuurlijke omgeving van de persoon. Hoe concreter omschrijven, hoe
beter (bv. keuken is concreter dan thuis).
De observatiesetting is de plaats waar je observeert. Schets je observatieruimte ook!
Observatiesessie is de periode uit het observatie-universum wanneer je het doelgedrag gericht
waarneemt.
observeren en rapporteren
HOOFDSTUK 6: EEN OBSERVATIE PLANNEN: WWW… EN MEER
Observatieplan opstellen:
Stap 1: welk soort observatievraag
- Verkennende: brede open vraag over een onderwerp, situatie waar je nog geen zicht op hebt
- Beschrijvende: je stelt de vraag naar de belangrijkste kenmerken van het doelgedrag,
persoon of situatie. (dit doe je als je al enige voorkennis hebt van het onderwerp).
- Vergelijkende observatie: je stelt de vraag naar de samenhang of verschillen tussen gedrag
van personen, situaties, over de tijd.
- Toetsende observatie: de observatie die een toetsbare verwachting nagaat over gedrag,
situaties, tijdsverloop en verbanden of verschillen hiertussen. (let op, oorzaak-
gevolgverbanden kunnen eigenlijk niet aangetoond worden via observatie!!)
Causaal verband:
- Niet enkel effect van X op Y, maar X is ook oorzaak van Y.
- 3 voorwaarden:
o Er is een verband tussen beide variabelen geconstateerd.
o De onafhankelijke variabele gaat altijd vooraf in de tijd aan de afhankelijke.
o Er is geen derde variabele (geen schijneffect) die het verband verklaart.
- Om zeker te zijn; alle andere mogelijke beïnvloedende (storende) kenmerken onder controle
houden experiment.
Belang van vakkennis dien je bepaalde inhoud op te frissen?
Bv. ontwikkelingspsychologie:
- Gedrag op een bepaalde leeftijd
- Exploratief gedrag op een bepaalde leeftijd
, - Invloed van de aanwezigheid van de moeder
- Gehechtheidstheorie
- …
Stap 2: wie en wat wil ik observeren?
Wie en wat volgt uit stap 1 wat is de observatievraag? Wat is het doel?
De keuze van wie of wat je observeert is helemaal afhankelijk van je observatiedoel.
Vb. observatievraag: is er een verschil in exploratief gedrag wanneer de mama aanwezig is en
wanneer de mama niet aanwezig is?
- Wie observeren?
- Wat observeren?
Stap 3: hoe ga ik observeren (observatievorm)?
Welke observatievorm kies je? (hoe ga ik observeren?)
- Vrij of systematisch?
- Niet-participerend of participerend?
Keuze op basis van observatiedoel, afweging van voor-en nadelen observatievormen
Hoe meer je participeert, hoe zorgvuldiger je de observatie moet voorbereiden.
Stap 4: wanneer en waar ga ik observeren?
Observeren = een selectie maken uit de continue gedragsstroom
Het observatie- of gedragsuniversum is de continue gedragsstroom die zich in de werkelijkheid
afspeelt.
Een observatiesessie is een gedragssample of steekproef: een selectie van gedragingen uit de
continue gedragsstroom die je observeert.
Een representatieve sample is een observatie van gedrag die het weergeeft hoe het werkelijk
is (validiteit!). = een steekproef van waarnemingen die het doelgedrag weergeeft hoe het
werkelijk is.
Validiteit bewaken = nadenken over waar en wanner.
Observeren meestal in de natuurlijke omgeving van de persoon. Hoe concreter omschrijven, hoe
beter (bv. keuken is concreter dan thuis).
De observatiesetting is de plaats waar je observeert. Schets je observatieruimte ook!
Observatiesessie is de periode uit het observatie-universum wanneer je het doelgedrag gericht
waarneemt.
