Samenvatting Alles wat je moet herhalen

Hoofdstuk 5: Herhaling Aarde
Paragraaf 5.1: Circulatiesysteem
Stralingsbalans van de aarde  dynamische evenwicht tussen in- en uitstraling
Hoeveelheid straling die aardoppervlak bereikt hangt af van:
1. Dichtheid wolkendek
2. Breedteligging op aarde
3. Lengte dag & zonnestand gedurende de dag

Verschillen in opwarming aardoppervlak zorgen voor atmosferische circulatie
 systeem van luchtstromen op aarde & daarbij behorende lage- en
hogedrukgebieden
Kenmerken:
1. Wind waait van hogedrukgebied (overschot) naar lagedrukgebied (tekort)
 Op NH afwijking naar rechts
Wet van Buys Ballot
 Op ZH afwijking naar links
- Afwijking is een gevolg van draaiing & bolvorm van aarde 
corioliseffect

2. Passaat  stabiele, stevige wind vanaf subtropische hogedrukgebied naar
evenaar

3. Door schuine stand aarde verschuift loodrechte zonnestand van
Kreeftskeerkring (23,5 NB) naar Steenbokskeerkring (23,5 ZB) en terug
 ITCZ (intertropische convergentiezone) beweegt (vooral boven landmassa)
mee
met loodrechte zonnestand

4. Moesson  halfjaarlijks wisselende wind
 ontstaan door verschuiving ITCZ tussen keerkringen
 NH  opschuiving sterkst vanwege invloed van grote landmassa’s
- Land warmt sneller op dan oceaan
- Tussen april en september waait zuidoostpassaat over evenaar naar NH.
Wind krijgt afwijking naar rechts  waait uit zuidwesten
- In Zuid(oost)-Azië zuidwestenwind een zeewind  natte moesson
- In wintermaanden draait wind naar noordoosten: noordoostpassaat is
landwind  droge seizoen

5. Op onze breedten stijgt warme lucht uit subtropen op tegen koude lucht van
polen  lagedrukgebieden

Wind, verschillen in temperatuur & zoutgehalte zeewater leiden tot oceanische
circulatie  alle oceaan- en zeestromen
Kenmerken van circulatie:
1. Koude & warme zeestromen veroorzaakt door wind
 koude zeestroom  afkomstig van hoge breedte
 warme zeestroom  afkomstig van lage breedte

2. Thermohaliene circulatie veroorzaakt door verschillen in temperatuur (thermo)
& zoutgehalte (halien)
 thermohaliene circulatie  stroming van zeewater op enige tot grote diepte
 Diepwaterpomp in noordelijke Atlantische Oceaan speelt belangrijke rol
 proces waarbij koud en zout water zinkt (drijft thermohaliene circulatie
aan)

, Atmosferische &
oceanische circulatie
Paragraaf
zorgen voor5.2: Klimaten
warmte-
Klimaatgebieden  grote gebieden die qua klimaat ongeveer hetzelfde zijn
uitwisseling tussen
Landschapszones
koude & warme  gebieden die overeenkomsten hebben in vegetatie & landschap
gebieden  transport
Klimaatverschillen verklaren kan met klimaatfactoren  oorzaken van
van warmte richting
klimaatverschillen
de polen
Drie factoren:
1. Geografische breedteligging
 hoe verder van de evenaar, hoe schuiner de zonnestralen invallen 
temperatuur
neemt af richting de polen
 koude lucht houdt minder vocht vast  afname neerslag richting polen
 uitzondering: woestijnen rond keerkringen  atmosferische circulatie zorgt
voor
hogedrukgebieden. Door dalende lucht kan hier weinig neerslag vallen
 bepaalt de overheersende windrichting

2. Gebergten & hoogte
 Aan de lijzijde van een gebergte licht vaak een droog gebied  vochtige
lucht uit
overheersende windrichting stijgt op tegen bergen. Lucht koelt af,
waterdamp
condenseert & regen ontstaat  lucht verliest veel vocht, waardoor achter
berg
weinig neerslag meer kan ontstaan

3. Type oppervlak
 Opwarming & afkoeling oceanen langzamer en minder sterk
dan continenten  gebieden aan zee kleiner verschil in temp.
tussen zomer en winter Loef- en lijzijde
 ITCZ ’s zomers boven India veel verder naar het noorden dan in Zuid-
Amerika
 Lucht boven oceaan veel vocht opnemen  gebieden aan zee meer neerslag
 warme zeestroom of oppervlaktestroom versterkt effecten, koude
zeestroom of
opwelling van diepzeewater verzwakt effecten
 Koud water koelt lucht erboven af  aangrenzend land relatief koele
zeewind
 Koude lucht houdt minder vocht vast  droger klimaat

Bijzondere klimaten:
1. Woestijnklimaten in westen van VS  Steppeklimaat
 Gebergten aan de kust houden vochtige lucht van Grote Oceaan tegen &
koude
zeestroom voor kust LA

2. Hokkaido (eiland Japan)  landklimaat
 klimaat gebaseerd op overheersende westenwind, afkomstig uit Siberië

3. Aantal gebieden in Afrika  gematigd klimaat
 lucht vanaf omringende oceanen stijgt op tegen bergen  valt veel regen

,  Vooral veel regenval in zomer  land wordt door intense opwarming zo heet
dat
er lagedrukgebieden ontstaan
 Ethiopië: droog polair klimaat  hoge bergen waar stijgende lucht niet over
de
berg heen gaat




Paragraaf 5.3: landschapszones
Tropische zone
 gekenmerkt door: tropisch regenwoud rond evenaar met daaromheen savanne
 hele jaar warm & vochtig  planten groeien goed & plantenresten snel afgebroken
(dienen voor nieuwe planten)
 onvruchtbare bodem  snelle afbraak van voedingsstoffen & bodemdeeltjes die
voedingsstoffen kunnen vasthouden (door warmte & vochtigheid)
 Akkers tijdelijk gebruikt  oerwoud & bodem konden herstellen
 Door enorme bevolkingsgroep niet meer mogelijk
 rondom gebieden met regenwoud heeft klimaat droge periode (meestal in winter)

oerwoud minder dicht: ontstaat savanne

Aride zone
 Richting noorden & zuiden savanne steeds droger  ontstaat steppe als er geen
bomen
meer zijn. Helemaal geen vegetatie meer  woestijn: aride zone
 weinig leven  voedingsstoffen in bodem nauwelijks afgebroken
 via irrigatiewater (Nijl, Egypte) goed te boeren
 merendeel woestijn rotsen & grind  weinig mogelijk

Subtropische zone
 gebieden met een relatief warm gematigd klimaat
 Middellands Zeegebied  droge, hete zomers & milde, regenachtige winters
 hogedrukgebied van nabijgelegen woestijn schuift ’s zomers over gebied heen
 China & hoogvlakten Oost-Afrika vochtige, warme zomers & droge winters 
gebieden
met een klimaat dat sterk lijkt op savanneklimaat, maar door N of Z-ligging &
hoogteligging net te koud zijn voor tropische zone
 droge zomer  harde, leerachtige bladeren om vochtverlies te beperken
(olijfbomen
& kurkeiken)
 droge winters  planten minder aangepast: koudere winter (minder
vochtverlies)

Gematigde zone
 niet bijzonder warm of koud, droog of nat (voorbeeld: Nederland)
 Veel loofbossen  verliezen in herfst hun bladeren
 Drogere delen gematigde zone: grassteppen & koudere delen: naaldbossen
 Grassteppen zeer vruchtbare bodem  humus & grasresten opgehoopt die
door