O&M hoofdstuk 7 besluitvorming
> Besluitvormingsproces
• Het besluitvormingsproces is een keuzeproces en een menselijke activiteit
Het nemen van beslissingen vindt in een steeds complexere context plaats. Deze stijgende
complexiteit wordt veroorzaakt door de volgende factoren:
1. veelsoortigheid van criteria: verschillende betrokken partijen bij een besluitvorming hebben
vaak conflicterende belangen bij hetzelfde vraagstuk
2. interdisciplinaire input: bij het nemen van beslissingen speelt steeds meer mee dat specifieke
deskundigheid vanuit verschillende vakdisciplines wordt gevraagd
3. Gezamenlijke besluitvorming
4. Risico en onzekerheid: de mate van voorspelbaarheid van toekomstige gebeurtenissen en
ontwikkelingen is gering
5. Langetermijngevolgen: beslissingen worden vaak in een kortetermijnhorizon genomen, maar
hebben indirect langetermijngevolgen
6. Waardeoordelen: beslissingen worden genomen door mensen met verschillende
achtergronden, percepties, aspiraties en normen en waarden
7. Ontastbare zaken: vaak worden beslissingen genomen in een context waarbij alles in geld
wordt uitgedrukt, maar er wordt van organisaties in toenemende mate verwacht dat ze
rekening houden met zaken die te maken hebben met de maatschappelijke
verantwoordelijkheid van de organisatie, zoals milieu en consumentenmoraal
> Besluitvorming in organisaties
• Kenmerken van problemen:
– routinematig versus specifiek
– urgent versus niet urgent
– individuen versus groep
• Besluitvormingssituaties en voorspelbaarheid
– volkomen zekerheid: doelstellingen en uitkomsten van alle alternatieven exact bekend
– beperkte zekerheid: doelstellingen zijn duidelijk, maar de exacte uitkomst van de
alternatieven is niet bekend
– beperkte onzekerheid: doelstellingen zijn duidelijk, maar de uitkomsten van de
alternatieven zijn nauwelijks te voorspellen
– volkomen onzekerheid: onvoorspelbaarheid van de uitkomsten en onduidelijke
doelstellingen
• Goed gestructureerde problemen: eenvoudig, bekend en vastomlijnd
– worden opgelost door de lagere niveaus in de organisatie door middel van procedures,
regels en/of beleid
• Voorbeeld: ziekmeldingsprocedure
• Slecht gestructureerde problemen: complex, nieuw en niet vastomlijnd
– worden opgelost door de hogere niveaus in de organisatie
• Voorbeeld: ontwikkelen van een nieuw product
, > Rationeel besluitvormingsproces
Wil informatie een bijdrage hebben in het besluitvormingsproces, dan dient deze aan een aantal
eisen te voldoen:
- De informatie moet voor de beslissing relevant zijn
- De informatie moet betrouwbaar zijn
- Men moet tijdig over de informatie kunnen beschikken
- er moet een afweging plaatsvinden tussen de kosten en de waarde van de informatie
- Er moeten eisen worden gesteld aan de manier waarop de informatie gepresenteerd wordt:
zoals aandacht voor de lay-out, omvang, scheiding hoofd- en bijzaken en gedetailleerdheid
> Probleemonderzoek
• Probleemonderzoek bestaat uit twee delen:
1. Probleemidentificatie: probleem opsporen en vaststellen
• Er is sprake van een probleem als er een afwijking is tussen de gewenste en
werkelijke situatie
2. Probleemanalyse: vaststellen oorzaak-en-gevolgrelaties van het probleem
• Mogelijke vragen:
– Is het probleem incidenteel of structureel?
– Hoe urgent is het probleem?
– Wat is de reikwijdte van het probleem?
– Wat is de relatie van het probleem met andere afdelingen?
– Is het probleem relationeel of organisatorisch van aard?
• Goede diagnose (probleemonderzoek) is van essentieel belang!
> Ontwikkelen en evalueren van alternatieven
• Ontwikkelen van alternatieven: onderscheid tussen bekende en nieuwe problemen
> Besluitvormingsproces
• Het besluitvormingsproces is een keuzeproces en een menselijke activiteit
Het nemen van beslissingen vindt in een steeds complexere context plaats. Deze stijgende
complexiteit wordt veroorzaakt door de volgende factoren:
1. veelsoortigheid van criteria: verschillende betrokken partijen bij een besluitvorming hebben
vaak conflicterende belangen bij hetzelfde vraagstuk
2. interdisciplinaire input: bij het nemen van beslissingen speelt steeds meer mee dat specifieke
deskundigheid vanuit verschillende vakdisciplines wordt gevraagd
3. Gezamenlijke besluitvorming
4. Risico en onzekerheid: de mate van voorspelbaarheid van toekomstige gebeurtenissen en
ontwikkelingen is gering
5. Langetermijngevolgen: beslissingen worden vaak in een kortetermijnhorizon genomen, maar
hebben indirect langetermijngevolgen
6. Waardeoordelen: beslissingen worden genomen door mensen met verschillende
achtergronden, percepties, aspiraties en normen en waarden
7. Ontastbare zaken: vaak worden beslissingen genomen in een context waarbij alles in geld
wordt uitgedrukt, maar er wordt van organisaties in toenemende mate verwacht dat ze
rekening houden met zaken die te maken hebben met de maatschappelijke
verantwoordelijkheid van de organisatie, zoals milieu en consumentenmoraal
> Besluitvorming in organisaties
• Kenmerken van problemen:
– routinematig versus specifiek
– urgent versus niet urgent
– individuen versus groep
• Besluitvormingssituaties en voorspelbaarheid
– volkomen zekerheid: doelstellingen en uitkomsten van alle alternatieven exact bekend
– beperkte zekerheid: doelstellingen zijn duidelijk, maar de exacte uitkomst van de
alternatieven is niet bekend
– beperkte onzekerheid: doelstellingen zijn duidelijk, maar de uitkomsten van de
alternatieven zijn nauwelijks te voorspellen
– volkomen onzekerheid: onvoorspelbaarheid van de uitkomsten en onduidelijke
doelstellingen
• Goed gestructureerde problemen: eenvoudig, bekend en vastomlijnd
– worden opgelost door de lagere niveaus in de organisatie door middel van procedures,
regels en/of beleid
• Voorbeeld: ziekmeldingsprocedure
• Slecht gestructureerde problemen: complex, nieuw en niet vastomlijnd
– worden opgelost door de hogere niveaus in de organisatie
• Voorbeeld: ontwikkelen van een nieuw product
, > Rationeel besluitvormingsproces
Wil informatie een bijdrage hebben in het besluitvormingsproces, dan dient deze aan een aantal
eisen te voldoen:
- De informatie moet voor de beslissing relevant zijn
- De informatie moet betrouwbaar zijn
- Men moet tijdig over de informatie kunnen beschikken
- er moet een afweging plaatsvinden tussen de kosten en de waarde van de informatie
- Er moeten eisen worden gesteld aan de manier waarop de informatie gepresenteerd wordt:
zoals aandacht voor de lay-out, omvang, scheiding hoofd- en bijzaken en gedetailleerdheid
> Probleemonderzoek
• Probleemonderzoek bestaat uit twee delen:
1. Probleemidentificatie: probleem opsporen en vaststellen
• Er is sprake van een probleem als er een afwijking is tussen de gewenste en
werkelijke situatie
2. Probleemanalyse: vaststellen oorzaak-en-gevolgrelaties van het probleem
• Mogelijke vragen:
– Is het probleem incidenteel of structureel?
– Hoe urgent is het probleem?
– Wat is de reikwijdte van het probleem?
– Wat is de relatie van het probleem met andere afdelingen?
– Is het probleem relationeel of organisatorisch van aard?
• Goede diagnose (probleemonderzoek) is van essentieel belang!
> Ontwikkelen en evalueren van alternatieven
• Ontwikkelen van alternatieven: onderscheid tussen bekende en nieuwe problemen
