Uitgebreide samenvatting les 3 architectuur in context A

Les 3: Pre-Romaans en Romaans
Religieus imperialisme of de verspreiding van het christendom

- In het Romeinse keizerrijk zal het Christendom stilletjes aan zijn ingang doen.
- Versnippering van het West-Romeinse Rijk (val in 476)
o Het Romeinse Rijk zal opsplitsen maar de cultuur ervan zal niet vergaan
o Het Oost-Romeinse Rijk zal de rechtstreekse opvolger zijn van de architectuur

In 284 komt de eerste splitsing/opdeling van het Romeinse Rijk
- MAAR: ze blijven allebei onder dezelfde noemer bestaan
- In 476 zal het WRR vallen en de Keizer wordt daar afgezet
o Andere volkeren zullen op die gebieden een eenheid vormen
§ Namelijk Visigoten, Ostrogoten, Franken, etc.
• Visigoten: in Spanje
• Ostrogoten: in Italië
• Franken: in Frankrijk, in delen van Duitsland en in onze gebieden
o Frankische Rijk tijdens de Karolinkische Renaissance ook te maken met de Franken
- Byzantijnse rijk zal blijven verder bestaan




1. Inleiding
- Val van het West-Romeinse Rijk = institutioneel
o Want de Laat Romeinse cultuur leeft door:
§ Oost-Romeinse (Byzantijnse Rijk) tot 1453
§ Architectuur
§ Inwoners (merendeel inheems versus minderheid “Germaanse” invallers)
§ Assimilatie (acculturatie)
§ Religie: Christendom, bisschoppen leden van oude Romeinse aristocratische
families

- De Romeinse cultuur zal blijven voortleven
o Macht: De Franken zullen in onze gebieden, in Frankrijk maar ook in het noorden van
Italië de macht naar zich toe trekken
§ Gaan het idee van het Romeinse Rijk gebruiken om hun macht uit te breiden
o Religie: Clovis wordt gedoopt
• Dit toont aan dat het Christendom nog steeds van belang is



71

, • Hij zal alle Frankische stammen verenigen in Frankische Rijke (481-
887)
o Politiek: zegelring van de vader van Clovis
§ Beeld zich af als een Romeinse bevelhebber
§ Zegelring van Childderich, vader van Merovische Koning Clovis




à Het Christelijke Geloof en de herinnering aan de macht van het Romeinse Rijk zijn elementen van
éénheid binnen de geopolitieke versnippering na de val van het West-Romeinse Rijk

Wat is de impact van het Romeinse Rijk op het ontwikkelen van cultuur en architectuur?
- Romanitas
o De herinnering en associatie met de cultuur en macht van het Romeinse Rijk
- Vormentaal, constructiemethodes en spolia
o Wel veel van de technische kennis zal verloren gaan
o Herinterpretatie van de klassieke vormentaal en typologieën
§ Architectuur klassieke oudheid + Germaanse + Byzantijnse invloeden
• Ze gaan kijken naar de voorgaande architectuur en ook hoe de
Romeinse architectuur in Byzantium zal werken en ook de Germaanse
vormentaal
§ Dus niet dezelfde technieken maar wel een aanpassing ervan
- Christendom
o Bindende factor, uitbouwen van een Christelijk imperium
o Continuïteit
Dit zal leiden tot het ontwikkelen van een eigen architectuur
- Van experiment tot standaardisering
- Evolutie van het grondplan (centraalbouw, Grieks Kruis, Basiliek)

1.1 STIJL, VORMENTAAL EN CONSTRUCTIE: ROMANO-BYZANTIJNSE KENMERKEN
- De verderzetting van de architectuur heeft invloeden van Byzantijnse, Germaanse maar ook
Romeinse architectuur
o Stilistisch Germaanse inbreng voornamelijk decoratieve patronen
§ De Germaanse volkeren waren niet sedentair. Ze hadden geen duurzame
bouwvormen of architectuur, maar bouwden in hout en leem.
• Er waren amper stenen bouwwerken, dus ook heel weinig gebouwen
die lang konden meegaan




72

, § Hun inbreng is vooral terug te vinden in de decoratie (bv. Dierenmotieven,
spiralen en zigzag motieven) die we ook op hun wapens en andere
gebruiksvoorwerpen terugvinden.
§ Heel elegante en complexe decoratieve elementen
o Bv. St. Denis in Parijs
§ Decoratieve patronen op de zuilen waren geïnspireerd op de Germaanse
architectuur
§ Afbeeldingen: Frankische sierspeld en detail kapiteel oude St. Denis in Parijs:
• Vergelijkbare decoratieve patronen.
• Zuil/kapiteel is een Grieks-Romeins element
• De decoratie is Christelijk en Germaans




“De term Byzantijns was in de Middeleeuwen van geen betekenis. Byzantium werd algemeen aanvaard
als het laatste bastion van het Romeinse rijk. Zowel de heersers, de inwoners als de cultuur werden
dus als Romeins beschouwd en in één adem genoemd met de kunst en architectuur van het West
Romeinse Rijk. Het waren allemaal componenten (hoewel zeer verschillend) van één en dezelfde
cultuur en traditie.
Zowel Byzantium als de Romeinse traditie en cultuur vormden legitieme inspiratiebronnen en
modellen voor het creëren van Romanitas. We spreken dus best van Romano-Byzantijnse invloeden.”



2. Romano-Byzantijnse Christelijke architectuur
Christendom als staatsgodsdienst in het Romeinse Rijk

à In de 3e eeuw veel politieke instabiliteit, economische malaises en interne conflicten ten gevolge
- Dit is te wijten aan religie (zorgde voor veel problemen)
- Er kwamen veel religies uit het Oosten, onder andere het Christendom
o Bij de Romeinen waren er meerdere Goden terwijl de nieuwe religies maar 1 God
hebben en zal als teken staan van verlossing
o Het Christendom was niet populair en ook niet legaal in het Romeinse Rijk tot 350
§ Daarom gaat Constantijn een triomfboog bouwen

Vroege periode:
- Christelijke ontmoetingscentra (verstopt in huizen)
- Catacomben, ondergrondse massabegraafplaatsen
- Martyria, monumenten voor martelaars

Christendom ontwikkelt zich vanaf ca. 350 onder Keizer Constantijn
- 312 Visioen brandend kruis aan Milvische Brug (verslaat Maxentius)
- 313 Edict van Milaan: erkenning en legalisatie Christendom
o Geen vervolgingen meer
- 326 Erkenning Christendom als staatsgodsdienst
o Vanaf hier volledig geïntegreerd
o Vanaf hier zullen ze geld inzetten om Christelijke gebouwen te laten zetten


73