Samenvatting L-interculturaliteit

Inhoud
1. Historisch conceptueel kader.............................................................................................................3
1.1. Het historische debat (vanuit een Westerse positie)...................................................................3
1.1.1. De ontdekking van Amerika: beschaving vs barbarij.............................................................3
1.1.2. Verlichting: universalisme.....................................................................................................3
1.1.3. Romantiek: particularisme....................................................................................................4
1.1.4. Synthese (Taylor)..................................................................................................................4
1.2. Het multiculturalisme..................................................................................................................5
1.2.1. Wat is multiculturalisme?.....................................................................................................5
1.3. Het interculturalisme...................................................................................................................6
2.1. Het transculturalisme..................................................................................................................8
3. Migratie, een historisch perspectief op de categorisering van nieuwkomers in België....................10
3.1. Migratie in premodern Europa..................................................................................................10
3.2. Migratie in de negentiende eeuw..............................................................................................11
3.3. De Belgische nationaliteit..........................................................................................................11
3.4. Arbeidsmigratie in het interbellum............................................................................................11
3.5. Vluchtelingen in de korte twintigste eeuw................................................................................12
3.6. Arbeidsmigratie na WO II...........................................................................................................12
3.7. Toename migratie na de Koude Oorlog.....................................................................................13
3.8. Migratiebeleid na de Koude Oorlog...........................................................................................13
3.9. De implementatie van het beleid (problemen)..........................................................................13
3.10. De uitholling van het Belgisch kader........................................................................................14
3.11. Besluit......................................................................................................................................14
3.12. Voorbeelden van examenvragen.............................................................................................14
4. Identiteit: debatten over nationalisme, multiculturaliteit en integratie...........................................15
4.1. Politiek.......................................................................................................................................15
4.1.1. Een dralend opvangbeleid..................................................................................................15
4.2. Wetenschap...............................................................................................................................15
4.2.1. Culturalisten vs. Structuralisten..........................................................................................15
4.2.2. Integratie wordt meer en meer in vraag gesteld................................................................16
4.3. Maatschappij.............................................................................................................................16
4.3.1. De uniciteit van hedendaagse migratie?.............................................................................16
4.3.2. De incompatibiliteit van de islam?......................................................................................17
4.4. Conclusie...................................................................................................................................17
5. Beelden van de islam........................................................................................................................18

, 5.1. Het salafisme.............................................................................................................................18
5.2. Islam en politiek.........................................................................................................................19
5.3. Jihad...........................................................................................................................................20
5.4. Sharia en moslim-minderheden in het westen..........................................................................21
6. Literatuur en interculturaliteit..........................................................................................................22
6.1. Inleiding.....................................................................................................................................22
6.1.1. Het belang van fictie...........................................................................................................22
6.1.2. Johann Gottfried Herder (1744-1803).................................................................................23
6.2. Jorge Luis Borges (1899-1986)...................................................................................................23
6.3. Radna Fabias..............................................................................................................................24
7. Beelden van het Belgische koloniale verleden..................................................................................25
7.1. Het Belgische koloniale verleden...............................................................................................25
7.2. Waarom nog verdedigd?...........................................................................................................25
7.3. Evolutie van de herinnering.......................................................................................................26
7.4. De dekolonisering van de geesten.............................................................................................26
8. Zegeningen en schaduwzijden van taaldiversiteit............................................................................27
8.1. Taaldiversiteit op globaal niveau...............................................................................................27
8.2. Geschiedenis van de taal (Indo-Europees).................................................................................28
8.3. Taalcontact................................................................................................................................29
8.4. Taaldiversiteit op lokaal niveau.................................................................................................29
8.5. Oordelen over taaldiversiteit.....................................................................................................30
8.6. Bandbreedte van taaldiversiteit................................................................................................30
8.7. Ruimtelijk referentiekader.........................................................................................................30
8.8. Besluit........................................................................................................................................30
9. Taal in ruimte en grenzen.................................................................................................................31
9.1. Territoriale grenzen...................................................................................................................31
9.2. Wetenschappelijke perspectieven.............................................................................................31
9.3. 1e Visie: begrensde talen...........................................................................................................32
9.4. 2e Visie: talen zonder grenzen....................................................................................................33
9.5. Conclusie...................................................................................................................................35
10. Een genealogie van ‘ras’.................................................................................................................35
10.1. De uitvindingen van het ras.....................................................................................................35
10.2. Het ‘verdwijnen’ van ras in Europa..........................................................................................38
11. Indexicaliteit van taal......................................................................................................................38
11.1. Culturele modellen..................................................................................................................38
11.2. Taalideologie, indexicaliteit en stereotypes.............................................................................39

,11.3. Productie van taal....................................................................................................................40
11.4. Perceptie en attitudes..............................................................................................................40
11.5. Nut van onderzoek naar indexicaliteit.....................................................................................40


L-interculturaliteit
1. Historisch conceptueel kader
 Situeert multiculturalisme
 Correcties op kritiek naar aanleiding van multiculturalisme
o Alle -isme hebben zoeklichttheorie toegepast
 Andere lampen op zelfde problematiek, hebben fluïde scheiding

1.1. Het historische debat (vanuit een Westerse positie)
1.1.1. De ontdekking van Amerika: beschaving vs barbarij
 Todorov schreef over ontdekking van Amerika als ‘ontdekking van de ander’
o Voordien waren er al interculturele contacten met grenscontacten  wisten van
elkaars bestaan
 Echter in 1492 ‘nieuwe’ beschaving ontdekt
 Men werkte met het idee van 1 beschaving = gestoeld op Christendom
o Concept van universalisme: ik (beschaving) = de ander OF moet de ander moet
worden zoals wij
o Christoffel Columbus
 Idee van 1 zelfde gemeenschap overal  1zelfde taal
 Nam de inheemse beschaving compleet over
o Hernan Cortes
 Zag verschillen tussen de bevolkingen maar wilt ze overnemen
o Bartolomé de las Casas: Het dispuut van Valladolid (1550)
 Zag dat het te ver ging en was kritisch dispuut over vraag of men correct
bezig was in de kolonies en of ze effectief barbaars waren
o Michel de Montaigne (iedereen noemt barbarij wat afwijkt van hun eigen gebruiken)
 Nam een relativistisch standpunt
 Groeiend besef van diversiteit en relativiteit maar vonden uiteindelijk Westers superieur

1.1.2. Verlichting: universalisme
 Van (universalistisch) geloof  (universalistische) rede
 Beschaving = kennis, ontwikkeling
o Vandaar symbool: encyclopedie, iets dat ieder kennis doet kunnen vergaren
 Verlichting is ‘cultuurneutraal’
o Culturele verschillen zijn ondergeschikt aan rede & kennis
 Specifieke kenmerken mogen ideaal niet in de weg staan
o Algemeen geldigheid van bepaalde waarde voor iedereen
 Ontstaan van de Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger
o Alle mensen hebben ‘gelijke’ rechten
 Nuance: men was gelijk als men zich aanpaste

, 1.1.3. Romantiek: particularisme
 Opkomst modern begrip van IDENTITEIT als reactie op universalisme (gelijkheidsideaal) en
moderniseringsprocessen (ontworteling)
 Alles wat je doet verschillen met wat wordt beschouwd als algemene kenmerken van de
mens
o Introduceert het particularisme
o Identiteit verbonden aan uniciteit en authenticiteit
 Identiteit wordt in vraag gesteld met idee dat men opzoek moet gaan naar
identiteit  zoektocht wordt iets collectiefs
 Van een uniek “ik”, ook naar een uniek “wij”
o Culturalisme (mensen handelen bepaald door particuliere cultuur)
 Begrip uit invloed van Johann Gottfried Herder’s Volksgeist
 Vanaf romantiek wordt cultuur een bindende en onderscheidende factor
o Verbindt gemeenschap (vroeger: religie)
o Onderscheidt ons wezenlijk van anderen
 Gevolg 1
o Van beschaving naar cultuur
 Tegenover beschaving staat barbarij <-> tegenover cultuur staat ander volk
o Van universalisme naar particularisme (culturen)
o Van wat ik kan verwerven (rede) naar wat mij bepaald vanaf geboorte (cultuur)
 Gevolg 2
o Opkomst van Natie-staat
 “Staat” = gemeenschap van burgers (> verlichting)
 “Natie” = verbondenheid door cultuur (> romantiek)
 Combinatie van burgerschap en cohesie
1.1.4. Synthese (Taylor)
 Zorgt voor een brug naar multiculturalisme
 Verlichting + romantiek = moderniteit
o Blijven samen in een cohesie genaamd moderniteit  omdat we op 2 benen lopen
 Moderniteit impliceert gespletenheid
o Meer bepaald 2 polen die ons wezenlijk spleten  gelijk maar uniek
o ik ben zoals de ander (bv. Westen), maar ik ben ook anders dan de ander
 Moderniteit impliceert nieuwe behoefte aan erkenning van gelijkwaardigheid, identiteit,…
o Erkenning d.m.v. betekenisvolle anderen, politiek waarin men hiervoor strijd
o <-> eer: exclusief, voorbehouden aan 1 iemand
 Implicaties:
o Verlichting
 Cultuur en taal zijn neutraal
 Ik word lid van een groep
o Romantiek
 Cultuur en taal zijn expressies van mijn identiteit
 Ik ben lid van een groep
 Bv. Koningin Elisabethwedstrijd 1983 met Japanse winnares
o Schande volgens de romantische culturele expressieve blik (verlichting zag geen
probleem, iedereen kon kennis hierover hebben)