Management &
strategische sturing
v/e professionele
organisatie
OOW
------------------------
UANTWERPEN
2022-
2023
1.
,1. Inhoud
Inleiding ................................................................................................................... 9
Hoofdstuk 1: de organisatie als sociaal systeem (pg 1-41)..................................................... 10
1. Inleiding ....................................................................................................... 10
2. Theorie ........................................................................................................ 10
Theorie & wetenschap ................................................................................................... 10
Elementen van theorie ................................................................................................... 11
Theorie & onderzoek ..................................................................................................... 11
Theorie & praktijk ........................................................................................................ 11
3. Systeemperspectief ......................................................................................... 12
1/ Rationeel systeemperspectief: van gesloten naar open ........................................................ 12
Het begin: wetenschappelijk management: een rationeel en gesloten machine model ................... 12
Een hedendaagse kijk: een rationeel en open gestructureerd model ......................................... 13
2/ Het natuurlijke systeem model: van gesloten naar open ....................................................... 14
Het begin: menselijke relaties: een natuurlijk en gesloten organisch model ................................ 14
Een hedendaagse kijk: HR: een natuurlijk en open model ...................................................... 15
Samenvattend overzicht van de scholen in het organisatiedenken ............................................ 15
4. Het open systeem: een integratie ....................................................................... 16
5. Basiseigenschappen van open systemen ................................................................ 16
6. Sociaal systeem model: basisveronderstellingen ..................................................... 17
7. Sleutelelementen van de school als sociaal systeem ................................................ 17
Structuurelementen (= blauwdruk van de organisatie, het ‘formele’) ........................................... 18
Individuele elementen (het ‘persoonlijke’) .......................................................................... 18
Cultuurelementen (het ‘collectieve’) ................................................................................. 19
Politiek ..................................................................................................................... 19
Technische kern: onderwijzen & leren ................................................................................ 20
Omgeving ................................................................................................................... 20
Resultaten (outputs)...................................................................................................... 20
Interne feedback lussen ................................................................................................. 20
Externe feedback lussen ................................................................................................. 20
8. De school als lerende organisatie ........................................................................ 21
9. Enkele praktijkadviezen ................................................................................... 21
Samenvattend: systeemperspectieven............................................................................. 22
Aanvullende notities uit les 1 ........................................................................................ 24
2
, 1. Wat is management? Wat is leidinggeven? ................................................................ 24
2. Wat is strategische sturing? .................................................................................. 25
3. Wat is een professionele organisatie? ..................................................................... 25
Hoofdstuk 8: Omgevingsanalyse, doelbepaling, kwaliteitszorg & strategie (pg 268-287) ............... 26
1. Inleiding ....................................................................................................... 26
2. Omgeving als bron: a resource-dependence perspective .............................................. 26
Beschikbaarheid van bronnen ........................................................................................... 27
Afhankelijkheid ........................................................................................................... 27
Aligneren met de externe omgeving ................................................................................... 28
Interne coping strategieen............................................................................................ 28
Interorganisationele copingstrategieen............................................................................. 29
3. Institutionele theorie ....................................................................................... 29
Conformiteit & institutionele omgevingen ............................................................................ 30
4. Conclusie ...................................................................................................... 31
5. Praktijkadviezen............................................................................................. 31
Aanvullende notities uit les 2 ........................................................................................ 32
1. Strategie: waarom is dit zo belangrijk? .................................................................... 32
2. Strategie: hoe? .................................................................................................. 32
3. Klassieke strategiemodellen (ter illustratie) ............................................................. 32
4. Visie & missie van de organisatie ........................................................................ 34
5. Missie als vertrekspunt voor kwaliteitszorg ............................................................ 34
Kwaliteitscirkel van Deming – PDCA (technisch-rationele aanpak) ................................................ 34
IMWR-cyclus (mensgerichte aanpak) .................................................................................. 35
Kwaliteitszorg: een eenvoudig proces met fundamentele vragen ................................................ 35
Hoofdstuk 5: Organisationele cultuur (pg 178 -207) ............................................................ 36
1. Inleiding ....................................................................................................... 36
2. Organisationele cultuur .................................................................................... 36
Definitie van organisationele cultuur .................................................................................. 36
Niveaus van organisationele cultuur ................................................................................... 36
3. Functie van cultuur ......................................................................................... 38
4. Hoe cultuur meten?............................................................................................ 38
5. Schoolcultuur................................................................................................. 39
Onderzoek naar schoolculturen ...................................................................................... 40
1. Een cultuur van doelmatigheid ............................................................................. 40
2. Een cultuur van vertrouwen ................................................................................. 42
3
, 3. Een cultuur van academisch optimisme ................................................................... 42
4. Een cultuur van controle ..................................................................................... 44
6. Een schoolcultuur veranderen ............................................................................ 45
7. Conclusie ...................................................................................................... 45
8. Praktische adviezen ........................................................................................ 46
9. Voorbeeld examenvraag ................................................................................... 46
Hoofstuk 6: organisationeel klimaat (pg 208-227) .............................................................. 47
1. Inleiding ....................................................................................................... 47
2. Organisationeel klimaat .................................................................................... 47
Definitie van organisationeel klimaat ................................................................................. 48
Een klimaat van openheid ............................................................................................... 48
Wetenschappelijke bevindingen van de OCDQ .................................................................... 49
Een klimaat van organisationele gezondheid ......................................................................... 49
Wetenschappelijke bevindingen van de OHI ....................................................................... 50
Synthese: De organisationele klimaat index .......................................................................... 51
Wetenschappelijke bevindingen van de OCI ....................................................................... 51
Een klimaat van burgerschap ........................................................................................... 51
Wetenschappelijke bevindingen van de OCB ...................................................................... 52
3. Klimaat veranderen ......................................................................................... 52
De klinische strategie .................................................................................................... 52
De groei-gecentreerde strategie ....................................................................................... 53
4. Conclusie ...................................................................................................... 53
5. Praktijkadviezen............................................................................................. 54
Aanvullende notities uit les 3 ........................................................................................ 54
Hoofdstuk 3: structuur in scholen (p95-133) ..................................................................... 57
1. Inleiding ....................................................................................................... 57
2. Kenmerken van de Weberiaanse bureaucratie .......................................................... 58
Arbeidsverdeling en specialisatie (noodzaak aan specialisme → taakverdeling) ............................... 58
Onpersoonlijke oriëntatie ............................................................................................... 58
Hiërarchie in autoriteit (centralisatie) ................................................................................ 58
Regels & regulaties (formalisatie)...................................................................................... 58
Loopbaangeoriënteerd ................................................................................................... 58
Efficiëntie .................................................................................................................. 58
Ideaaltype .................................................................................................................. 59
3. Op zoek naar houvast bij het vormgeven van structuur ............................................... 59
4. Kritieken op de Weberiaanse bureaucratie ............................................................ 60
4
, Kritiek op Weber: te weinig aandacht voor disfunctionele kenmerken .......................................... 60
(Dis)functie van regels: een pleidooi voor/tegen formalisatie? ................................................ 61
Kritiek op het model: te weinig aandacht voor de informele organisatie ....................................... 62
Elementen van de formele en informele organisatie ............................................................. 62
Duale structuur: interne contradicties tussen de verschillende bureaucratische principes .................. 63
Feministische kritiek: bevooroordeeld naar geslacht (genderbias) ............................................... 64
5. Formele structuren in scholen ........................................................................... 64
Bureaucratische structuur volgens Hall ............................................................................... 64
Organisatietypes ....................................................................................................... 65
Schoolstructuren veranderen......................................................................................... 66
Hoy en Sweetland over structuur....................................................................................... 67
Mindful scholen ......................................................................................................... 69
Faciliterende en mindful schoolstructuren ........................................................................ 69
Mintzberg en structuur ................................................................................................... 70
6. Losse koppeling perspectief (loose coupling perspective) ......................................... 72
7. Professioneel-bureaucratisch conflict ..................................................................... 72
Aanvullende notities uit les 4 ........................................................................................ 73
1. De grenzeloze organisatie ................................................................................. 73
Hoofdstuk 7: macht en politieke spelletjes ....................................................................... 74
1. Inleiding ....................................................................................................... 74
2. Bronnen van autoriteit: legitieme macht .................................................................. 75
Autoriteit in scholen...................................................................................................... 75
3. Bronnen van macht: waaraan kan een leider macht/invloed ontlenen? ............................ 77
4. Administratief gebruik van macht ....................................................................... 77
5. Perspectief van Mintzberg op macht .................................................................... 79
6. Synthese en vergelijking van verschillende perspectieven op macht ............................ 80
7. Macht, rationaliteit en rationalisatie ....................................................................... 81
8. Organisationele macht en politieke spelletjes (gebaseerd op Mintzberg) ......................... 81
9. Het machtsspel............................................................................................... 82
Politieke tactieken ....................................................................................................... 82
Overtuigen en beinvloeden: basisprincipes ........................................................................ 83
Politieke spelletjes ....................................................................................................... 83
Conflict management .................................................................................................... 85
10. Praktijkadviezen............................................................................................. 86
11. Sleutelassumpties en principes ........................................................................... 87
Aanvullende notities les 5 ............................................................................................ 87
5
, Hoofdstuk 10: besluitvorming in scholen.......................................................................... 89
1. Inleiding ....................................................................................................... 89
2. Het klassieke model: beoogt optimalisatie ................................................................ 89
3. Het administratieve model: beoogt voldoening (satisficing) .......................................... 90
Enkele basisassumpties van besluitvorming .......................................................................... 90
Algemene kenmerken van het administratieve model .............................................................. 90
Stap 1: Herken en definieer het probleem ........................................................................... 90
Stap 2: Analyseer moeilijkheden ....................................................................................... 91
Stap 3: Bepaal criteria voor een bevredigend resultaat ............................................................ 91
Stap 4: Ontwikkel een actieplan/strategie ........................................................................... 91
Stap 5: implementeer en evalueer ..................................................................................... 94
4. Het incrementeel model: beoogt voldoening (muddling through) ................................. 94
5. Het mixed-scanning model: synthese van administratief en incrementeel – truncated adaptive
satisficing .............................................................................................................. 95
6. Vergelijking klassiek, adminstratief, incrementeel, mixed-scanning model .................... 96
7. Contingency model: aanpak laten aansluiten bij situatie .............................................. 97
8. Snelle en slimme besluitvormingsprocedures ......................................................... 98
9. Janis-mann conflict theorie: stress en irrationaliteit in besluitvorming ........................... 99
10. Praktijkadviezen........................................................................................... 100
11. Sleutelassumpties en principes ......................................................................... 100
Hoofdstuk 11: gedeelde besluitvorming ......................................................................... 101
1. Inleiding ..................................................................................................... 101
2. Besluitvormingscyclus: uitbreiding en suggesties ...................................................... 101
De kracht van perceptie ................................................................................................ 101
De kracht van vereenvoudiging ........................................................................................ 102
De kracht van slagvaardigheid ......................................................................................... 102
De kracht van deadlines ................................................................................................ 102
De kracht van eigenaarschap .......................................................................................... 102
De kracht van emotionele zelfregulatie .............................................................................. 102
Algemene voorstellen voor besluitvorming (samengevat) ......................................................... 103
3. Het Vroom-model ............................................................................................ 103
Kwaliteit en aanvaardiging van beslissingen verhogen ............................................................ 103
Beperkingen bij besluitvorming........................................................................................ 104
Besluitvormingsstijlen ................................................................................................... 104
Beslissingsbomen ......................................................................................................... 105
Nadeel van dit model ................................................................................................... 105
6
strategische sturing
v/e professionele
organisatie
OOW
------------------------
UANTWERPEN
2022-
2023
1.
,1. Inhoud
Inleiding ................................................................................................................... 9
Hoofdstuk 1: de organisatie als sociaal systeem (pg 1-41)..................................................... 10
1. Inleiding ....................................................................................................... 10
2. Theorie ........................................................................................................ 10
Theorie & wetenschap ................................................................................................... 10
Elementen van theorie ................................................................................................... 11
Theorie & onderzoek ..................................................................................................... 11
Theorie & praktijk ........................................................................................................ 11
3. Systeemperspectief ......................................................................................... 12
1/ Rationeel systeemperspectief: van gesloten naar open ........................................................ 12
Het begin: wetenschappelijk management: een rationeel en gesloten machine model ................... 12
Een hedendaagse kijk: een rationeel en open gestructureerd model ......................................... 13
2/ Het natuurlijke systeem model: van gesloten naar open ....................................................... 14
Het begin: menselijke relaties: een natuurlijk en gesloten organisch model ................................ 14
Een hedendaagse kijk: HR: een natuurlijk en open model ...................................................... 15
Samenvattend overzicht van de scholen in het organisatiedenken ............................................ 15
4. Het open systeem: een integratie ....................................................................... 16
5. Basiseigenschappen van open systemen ................................................................ 16
6. Sociaal systeem model: basisveronderstellingen ..................................................... 17
7. Sleutelelementen van de school als sociaal systeem ................................................ 17
Structuurelementen (= blauwdruk van de organisatie, het ‘formele’) ........................................... 18
Individuele elementen (het ‘persoonlijke’) .......................................................................... 18
Cultuurelementen (het ‘collectieve’) ................................................................................. 19
Politiek ..................................................................................................................... 19
Technische kern: onderwijzen & leren ................................................................................ 20
Omgeving ................................................................................................................... 20
Resultaten (outputs)...................................................................................................... 20
Interne feedback lussen ................................................................................................. 20
Externe feedback lussen ................................................................................................. 20
8. De school als lerende organisatie ........................................................................ 21
9. Enkele praktijkadviezen ................................................................................... 21
Samenvattend: systeemperspectieven............................................................................. 22
Aanvullende notities uit les 1 ........................................................................................ 24
2
, 1. Wat is management? Wat is leidinggeven? ................................................................ 24
2. Wat is strategische sturing? .................................................................................. 25
3. Wat is een professionele organisatie? ..................................................................... 25
Hoofdstuk 8: Omgevingsanalyse, doelbepaling, kwaliteitszorg & strategie (pg 268-287) ............... 26
1. Inleiding ....................................................................................................... 26
2. Omgeving als bron: a resource-dependence perspective .............................................. 26
Beschikbaarheid van bronnen ........................................................................................... 27
Afhankelijkheid ........................................................................................................... 27
Aligneren met de externe omgeving ................................................................................... 28
Interne coping strategieen............................................................................................ 28
Interorganisationele copingstrategieen............................................................................. 29
3. Institutionele theorie ....................................................................................... 29
Conformiteit & institutionele omgevingen ............................................................................ 30
4. Conclusie ...................................................................................................... 31
5. Praktijkadviezen............................................................................................. 31
Aanvullende notities uit les 2 ........................................................................................ 32
1. Strategie: waarom is dit zo belangrijk? .................................................................... 32
2. Strategie: hoe? .................................................................................................. 32
3. Klassieke strategiemodellen (ter illustratie) ............................................................. 32
4. Visie & missie van de organisatie ........................................................................ 34
5. Missie als vertrekspunt voor kwaliteitszorg ............................................................ 34
Kwaliteitscirkel van Deming – PDCA (technisch-rationele aanpak) ................................................ 34
IMWR-cyclus (mensgerichte aanpak) .................................................................................. 35
Kwaliteitszorg: een eenvoudig proces met fundamentele vragen ................................................ 35
Hoofdstuk 5: Organisationele cultuur (pg 178 -207) ............................................................ 36
1. Inleiding ....................................................................................................... 36
2. Organisationele cultuur .................................................................................... 36
Definitie van organisationele cultuur .................................................................................. 36
Niveaus van organisationele cultuur ................................................................................... 36
3. Functie van cultuur ......................................................................................... 38
4. Hoe cultuur meten?............................................................................................ 38
5. Schoolcultuur................................................................................................. 39
Onderzoek naar schoolculturen ...................................................................................... 40
1. Een cultuur van doelmatigheid ............................................................................. 40
2. Een cultuur van vertrouwen ................................................................................. 42
3
, 3. Een cultuur van academisch optimisme ................................................................... 42
4. Een cultuur van controle ..................................................................................... 44
6. Een schoolcultuur veranderen ............................................................................ 45
7. Conclusie ...................................................................................................... 45
8. Praktische adviezen ........................................................................................ 46
9. Voorbeeld examenvraag ................................................................................... 46
Hoofstuk 6: organisationeel klimaat (pg 208-227) .............................................................. 47
1. Inleiding ....................................................................................................... 47
2. Organisationeel klimaat .................................................................................... 47
Definitie van organisationeel klimaat ................................................................................. 48
Een klimaat van openheid ............................................................................................... 48
Wetenschappelijke bevindingen van de OCDQ .................................................................... 49
Een klimaat van organisationele gezondheid ......................................................................... 49
Wetenschappelijke bevindingen van de OHI ....................................................................... 50
Synthese: De organisationele klimaat index .......................................................................... 51
Wetenschappelijke bevindingen van de OCI ....................................................................... 51
Een klimaat van burgerschap ........................................................................................... 51
Wetenschappelijke bevindingen van de OCB ...................................................................... 52
3. Klimaat veranderen ......................................................................................... 52
De klinische strategie .................................................................................................... 52
De groei-gecentreerde strategie ....................................................................................... 53
4. Conclusie ...................................................................................................... 53
5. Praktijkadviezen............................................................................................. 54
Aanvullende notities uit les 3 ........................................................................................ 54
Hoofdstuk 3: structuur in scholen (p95-133) ..................................................................... 57
1. Inleiding ....................................................................................................... 57
2. Kenmerken van de Weberiaanse bureaucratie .......................................................... 58
Arbeidsverdeling en specialisatie (noodzaak aan specialisme → taakverdeling) ............................... 58
Onpersoonlijke oriëntatie ............................................................................................... 58
Hiërarchie in autoriteit (centralisatie) ................................................................................ 58
Regels & regulaties (formalisatie)...................................................................................... 58
Loopbaangeoriënteerd ................................................................................................... 58
Efficiëntie .................................................................................................................. 58
Ideaaltype .................................................................................................................. 59
3. Op zoek naar houvast bij het vormgeven van structuur ............................................... 59
4. Kritieken op de Weberiaanse bureaucratie ............................................................ 60
4
, Kritiek op Weber: te weinig aandacht voor disfunctionele kenmerken .......................................... 60
(Dis)functie van regels: een pleidooi voor/tegen formalisatie? ................................................ 61
Kritiek op het model: te weinig aandacht voor de informele organisatie ....................................... 62
Elementen van de formele en informele organisatie ............................................................. 62
Duale structuur: interne contradicties tussen de verschillende bureaucratische principes .................. 63
Feministische kritiek: bevooroordeeld naar geslacht (genderbias) ............................................... 64
5. Formele structuren in scholen ........................................................................... 64
Bureaucratische structuur volgens Hall ............................................................................... 64
Organisatietypes ....................................................................................................... 65
Schoolstructuren veranderen......................................................................................... 66
Hoy en Sweetland over structuur....................................................................................... 67
Mindful scholen ......................................................................................................... 69
Faciliterende en mindful schoolstructuren ........................................................................ 69
Mintzberg en structuur ................................................................................................... 70
6. Losse koppeling perspectief (loose coupling perspective) ......................................... 72
7. Professioneel-bureaucratisch conflict ..................................................................... 72
Aanvullende notities uit les 4 ........................................................................................ 73
1. De grenzeloze organisatie ................................................................................. 73
Hoofdstuk 7: macht en politieke spelletjes ....................................................................... 74
1. Inleiding ....................................................................................................... 74
2. Bronnen van autoriteit: legitieme macht .................................................................. 75
Autoriteit in scholen...................................................................................................... 75
3. Bronnen van macht: waaraan kan een leider macht/invloed ontlenen? ............................ 77
4. Administratief gebruik van macht ....................................................................... 77
5. Perspectief van Mintzberg op macht .................................................................... 79
6. Synthese en vergelijking van verschillende perspectieven op macht ............................ 80
7. Macht, rationaliteit en rationalisatie ....................................................................... 81
8. Organisationele macht en politieke spelletjes (gebaseerd op Mintzberg) ......................... 81
9. Het machtsspel............................................................................................... 82
Politieke tactieken ....................................................................................................... 82
Overtuigen en beinvloeden: basisprincipes ........................................................................ 83
Politieke spelletjes ....................................................................................................... 83
Conflict management .................................................................................................... 85
10. Praktijkadviezen............................................................................................. 86
11. Sleutelassumpties en principes ........................................................................... 87
Aanvullende notities les 5 ............................................................................................ 87
5
, Hoofdstuk 10: besluitvorming in scholen.......................................................................... 89
1. Inleiding ....................................................................................................... 89
2. Het klassieke model: beoogt optimalisatie ................................................................ 89
3. Het administratieve model: beoogt voldoening (satisficing) .......................................... 90
Enkele basisassumpties van besluitvorming .......................................................................... 90
Algemene kenmerken van het administratieve model .............................................................. 90
Stap 1: Herken en definieer het probleem ........................................................................... 90
Stap 2: Analyseer moeilijkheden ....................................................................................... 91
Stap 3: Bepaal criteria voor een bevredigend resultaat ............................................................ 91
Stap 4: Ontwikkel een actieplan/strategie ........................................................................... 91
Stap 5: implementeer en evalueer ..................................................................................... 94
4. Het incrementeel model: beoogt voldoening (muddling through) ................................. 94
5. Het mixed-scanning model: synthese van administratief en incrementeel – truncated adaptive
satisficing .............................................................................................................. 95
6. Vergelijking klassiek, adminstratief, incrementeel, mixed-scanning model .................... 96
7. Contingency model: aanpak laten aansluiten bij situatie .............................................. 97
8. Snelle en slimme besluitvormingsprocedures ......................................................... 98
9. Janis-mann conflict theorie: stress en irrationaliteit in besluitvorming ........................... 99
10. Praktijkadviezen........................................................................................... 100
11. Sleutelassumpties en principes ......................................................................... 100
Hoofdstuk 11: gedeelde besluitvorming ......................................................................... 101
1. Inleiding ..................................................................................................... 101
2. Besluitvormingscyclus: uitbreiding en suggesties ...................................................... 101
De kracht van perceptie ................................................................................................ 101
De kracht van vereenvoudiging ........................................................................................ 102
De kracht van slagvaardigheid ......................................................................................... 102
De kracht van deadlines ................................................................................................ 102
De kracht van eigenaarschap .......................................................................................... 102
De kracht van emotionele zelfregulatie .............................................................................. 102
Algemene voorstellen voor besluitvorming (samengevat) ......................................................... 103
3. Het Vroom-model ............................................................................................ 103
Kwaliteit en aanvaardiging van beslissingen verhogen ............................................................ 103
Beperkingen bij besluitvorming........................................................................................ 104
Besluitvormingsstijlen ................................................................................................... 104
Beslissingsbomen ......................................................................................................... 105
Nadeel van dit model ................................................................................................... 105
6
