Jorne Simons
SAMENVATTING
POLITICOLOGIE
2022-2023
Evelien Willems
Jorne Simons
,Jorne Simons
POLITICOLOGIE:...........................................................................................................................3
1. Wat is politiek?....................................................................................................................3
1.1 Politiek en territorium...................................................................................................3
1.2 De verschuivende grenzen van de politiek...................................................................3
1.3 Politieke wetenschappen..............................................................................................4
1.4 De instrumenten van de politieke wetenschap............................................................4
2. Staat en macht....................................................................................................................6
2.1 wat is macht?................................................................................................................6
2.2 Hoe macht meten – mission impossible?.....................................................................7
2.3 Macht van de staat........................................................................................................7
2.4 De grondwet..................................................................................................................8
3. Breuklijnen en ideologieën...............................................................................................10
3.1 Tegenstellingen en breuklijnen...................................................................................10
3.2 Nieuwe tegenstellingen?............................................................................................12
3.3 Ideologie......................................................................................................................14
4. Democratie en politieke vertegenwoordiging..................................................................17
4.1 democratie: een omstreden begrip............................................................................17
4.2 argumenten voor en tegen democratie......................................................................18
4.3 Vertegenwoordigende (representatieve) democratie................................................19
4.4 Variaties in vertegenwoordigende democratie..........................................................19
5. Politieke participatie en sociale bewegingen....................................................................21
5.1 Deelname aan politiek................................................................................................21
5.2 Sociale bewegingen en pressiegroepen......................................................................23
5.3 politieke cultuur..........................................................................................................25
5.4 participatie en sociaal kapitaal....................................................................................26
6. Politieke partijen en partijsystemen.................................................................................28
6.1 Politieke partijen in de hoofdrol.................................................................................28
6.2 Historische typologieën..............................................................................................29
6.3 Andere typologieën.....................................................................................................30
6.4 Partijsystemen.............................................................................................................31
7. Kiessystemen en stemgedrag...........................................................................................33
7.1 Het belang van verkiezingen.......................................................................................33
7.2 Stemrecht en opkomst................................................................................................34
7.3 Verkiezingstechnieken................................................................................................34
7.4 Welke kandidaten zijn gekozen?.................................................................................36
1
,Jorne Simons
7.5 Gevolgen van kiessystemen........................................................................................37
7.6 Stemgedrag.................................................................................................................38
8. Parlement en regering......................................................................................................39
8.1 Montesquieu en de scheiding der machten...............................................................39
8.2 De organisatie van het parlement..............................................................................41
8.3 De functies van het parlement....................................................................................42
8.4 Parlementaire en presidentiële regimes.....................................................................43
8.5 De vorming van een (coalitie)regering........................................................................44
8.6 Het staatshoofd...........................................................................................................44
8.7 Regering......................................................................................................................45
9. Bestuur en beleid..............................................................................................................46
9.1 Beleid als output.........................................................................................................46
9.3 Stijlen van bestuur......................................................................................................52
10. Administratie en justitie..................................................................................................52
10.1 De administratie........................................................................................................52
10.2 Justitie.......................................................................................................................54
11. Federalisme en decentralisatie.......................................................................................55
11.1 Staatshervorming en staatshervorming...................................................................56
11.2 Federatie en confederatie.........................................................................................56
11.4 De instituties van een federale staat........................................................................57
12. Internationale politiek.....................................................................................................59
12.1 Internationale politiek en globalisering....................................................................59
12.2 Anarchie en internationale orde...............................................................................60
12.3 Theorieën over internationale betrekkingen............................................................60
12.4 De Verenigde Naties.................................................................................................60
13. De Europese Unie............................................................................................................61
13.1 De geschiedenis van de Europese Unie....................................................................61
13.2 de instellingen en de werking van de Europese Unie...............................................62
13.3 De Europese Unie en de politieke wetenschap........................................................64
2
, Jorne Simons
POLITICOLOGIE:
1.Wat is politiek?
Politiek is het ordenen en besturen van een samenleving.
Brede definitie: politiek is overal waar er regels bestaan.
Bv. verenigingen, scholen, bedrijven als ‘schools of democracy’
Term afkomstig van Oudgriekse politeia (politika)
1.1 Politiek en territorium
politiek = ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende samenleving.
Territoriaal Niet-territoriaal
Omvattend en dwingend Functioneel en vrijblijvend
Vb. gemeenten, staten, EU, NAVO, Vb. katholieke kerk vrijetijdsvereniging
Verenigde Naties
1.2 De verschuivende grenzen van de politiek
Ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende samenleving
Staatsinrichtingen & instellingen
Gedrag: strategie & conflict/samenwerking (doelbewust optreden)
Beleid
Evolutie reikwijdte van politiek:
1. Nachtwakersstaat (19e eeuw)
Politiek = beperkte aangelegenheid.
De staat zorgde voor een aantal basisregels en voor rechtbanken en politie die daarover
moesten waken.
De staat zorgde ook voor de bescherming van de grenzen: defensie, buitenlandse zaken
De burgers betaalden belastingen om dit te betalen.
2. Sociale welvaartstaat (20ste eeuw)
Politiek = ingrijpende aanglegenheden.
Arbeidersbewegingen: zij ijverde voor beschermde maatregelen die de gevolgen van het
vrije economische verkeer moesten inperken.
Verzorginsstaat: gezondheid, onderwijs, werkgelgenheden, sociale zekerheid
3. Regulerende staat (21ste eeuw)
Politiek = allesomvattende impact op dagelijks leven.
3
SAMENVATTING
POLITICOLOGIE
2022-2023
Evelien Willems
Jorne Simons
,Jorne Simons
POLITICOLOGIE:...........................................................................................................................3
1. Wat is politiek?....................................................................................................................3
1.1 Politiek en territorium...................................................................................................3
1.2 De verschuivende grenzen van de politiek...................................................................3
1.3 Politieke wetenschappen..............................................................................................4
1.4 De instrumenten van de politieke wetenschap............................................................4
2. Staat en macht....................................................................................................................6
2.1 wat is macht?................................................................................................................6
2.2 Hoe macht meten – mission impossible?.....................................................................7
2.3 Macht van de staat........................................................................................................7
2.4 De grondwet..................................................................................................................8
3. Breuklijnen en ideologieën...............................................................................................10
3.1 Tegenstellingen en breuklijnen...................................................................................10
3.2 Nieuwe tegenstellingen?............................................................................................12
3.3 Ideologie......................................................................................................................14
4. Democratie en politieke vertegenwoordiging..................................................................17
4.1 democratie: een omstreden begrip............................................................................17
4.2 argumenten voor en tegen democratie......................................................................18
4.3 Vertegenwoordigende (representatieve) democratie................................................19
4.4 Variaties in vertegenwoordigende democratie..........................................................19
5. Politieke participatie en sociale bewegingen....................................................................21
5.1 Deelname aan politiek................................................................................................21
5.2 Sociale bewegingen en pressiegroepen......................................................................23
5.3 politieke cultuur..........................................................................................................25
5.4 participatie en sociaal kapitaal....................................................................................26
6. Politieke partijen en partijsystemen.................................................................................28
6.1 Politieke partijen in de hoofdrol.................................................................................28
6.2 Historische typologieën..............................................................................................29
6.3 Andere typologieën.....................................................................................................30
6.4 Partijsystemen.............................................................................................................31
7. Kiessystemen en stemgedrag...........................................................................................33
7.1 Het belang van verkiezingen.......................................................................................33
7.2 Stemrecht en opkomst................................................................................................34
7.3 Verkiezingstechnieken................................................................................................34
7.4 Welke kandidaten zijn gekozen?.................................................................................36
1
,Jorne Simons
7.5 Gevolgen van kiessystemen........................................................................................37
7.6 Stemgedrag.................................................................................................................38
8. Parlement en regering......................................................................................................39
8.1 Montesquieu en de scheiding der machten...............................................................39
8.2 De organisatie van het parlement..............................................................................41
8.3 De functies van het parlement....................................................................................42
8.4 Parlementaire en presidentiële regimes.....................................................................43
8.5 De vorming van een (coalitie)regering........................................................................44
8.6 Het staatshoofd...........................................................................................................44
8.7 Regering......................................................................................................................45
9. Bestuur en beleid..............................................................................................................46
9.1 Beleid als output.........................................................................................................46
9.3 Stijlen van bestuur......................................................................................................52
10. Administratie en justitie..................................................................................................52
10.1 De administratie........................................................................................................52
10.2 Justitie.......................................................................................................................54
11. Federalisme en decentralisatie.......................................................................................55
11.1 Staatshervorming en staatshervorming...................................................................56
11.2 Federatie en confederatie.........................................................................................56
11.4 De instituties van een federale staat........................................................................57
12. Internationale politiek.....................................................................................................59
12.1 Internationale politiek en globalisering....................................................................59
12.2 Anarchie en internationale orde...............................................................................60
12.3 Theorieën over internationale betrekkingen............................................................60
12.4 De Verenigde Naties.................................................................................................60
13. De Europese Unie............................................................................................................61
13.1 De geschiedenis van de Europese Unie....................................................................61
13.2 de instellingen en de werking van de Europese Unie...............................................62
13.3 De Europese Unie en de politieke wetenschap........................................................64
2
, Jorne Simons
POLITICOLOGIE:
1.Wat is politiek?
Politiek is het ordenen en besturen van een samenleving.
Brede definitie: politiek is overal waar er regels bestaan.
Bv. verenigingen, scholen, bedrijven als ‘schools of democracy’
Term afkomstig van Oudgriekse politeia (politika)
1.1 Politiek en territorium
politiek = ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende samenleving.
Territoriaal Niet-territoriaal
Omvattend en dwingend Functioneel en vrijblijvend
Vb. gemeenten, staten, EU, NAVO, Vb. katholieke kerk vrijetijdsvereniging
Verenigde Naties
1.2 De verschuivende grenzen van de politiek
Ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende samenleving
Staatsinrichtingen & instellingen
Gedrag: strategie & conflict/samenwerking (doelbewust optreden)
Beleid
Evolutie reikwijdte van politiek:
1. Nachtwakersstaat (19e eeuw)
Politiek = beperkte aangelegenheid.
De staat zorgde voor een aantal basisregels en voor rechtbanken en politie die daarover
moesten waken.
De staat zorgde ook voor de bescherming van de grenzen: defensie, buitenlandse zaken
De burgers betaalden belastingen om dit te betalen.
2. Sociale welvaartstaat (20ste eeuw)
Politiek = ingrijpende aanglegenheden.
Arbeidersbewegingen: zij ijverde voor beschermde maatregelen die de gevolgen van het
vrije economische verkeer moesten inperken.
Verzorginsstaat: gezondheid, onderwijs, werkgelgenheden, sociale zekerheid
3. Regulerende staat (21ste eeuw)
Politiek = allesomvattende impact op dagelijks leven.
3
