2021
WET EXCESSIEF LENEN, EEN GOED MIDDEL?
Masterthesis – Fiscale Economie
Naam: Ibrahim Arbag
Studentnummer: 2002732
Thesisbegeleider: mr. dr. G.M.C.M. Staats
Tweede lezer: prof. dr. S.A. Stevens
Datum: oktober 2021
,Inhoudsopgave
Afkortingenlijst ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 3
Hoofdstuk 1 Inleiding ------------------------------------------------------------------------------------------------------- 4
1.1 Aanleiding -------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 4
1.2 Probleemanalyse ----------------------------------------------------------------------------------------------------- 5
1.3 Probleemstelling------------------------------------------------------------------------------------------------------ 6
1.4 Toetsingskader -------------------------------------------------------------------------------------------------------- 6
1.5 Onderzoeksdoel ------------------------------------------------------------------------------------------------------ 7
1.6 Onderzoeksmethode ------------------------------------------------------------------------------------------------ 7
1.7 Afbakening ------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 7
Hoofdstuk 2 Het huidig kader inzake geldverstrekkingen -------------------------------------------------------- 9
2.1 Inleiding----------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 9
2.2 Civiele kwalificatie --------------------------------------------------------------------------------------------------- 9
2.2.1 Civiele kwalificatie van een lening ------------------------------------------------------------------------- 9
2.2.2 Civiele kwalificatie van een rekening-courant -------------------------------------------------------- 10
2.3 Fiscale kwalificatie ------------------------------------------------------------------------------------------------- 10
2.3.1 Het Unilever-arrest ------------------------------------------------------------------------------------------ 10
2.3.1.1 De schijnlening ------------------------------------------------------------------------------------------ 11
2.3.1.2 De bodemlozeputlening ------------------------------------------------------------------------------ 11
2.3.1.3 Vergelijking schijn- en bodemlozeputlening----------------------------------------------------- 12
2.3.2 De (on)zakelijke lening -------------------------------------------------------------------------------------- 13
2.4 De winstuitdeling --------------------------------------------------------------------------------------------------- 15
2.5 Vaststellingsovereenkomst -------------------------------------------------------------------------------------- 16
2.6 De rol als schuldenaar --------------------------------------------------------------------------------------------- 17
2.7 Tussenconclusie ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 18
Hoofdstuk 3 De wet excessief lenen bij eigen vennootschap -------------------------------------------------- 20
3.1 Inleiding--------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 20
3.2 Doelstellingen van het wetsvoorstel -------------------------------------------------------------------------- 20
3.2.1 Uit- en afstel van belastingheffing tegengaan -------------------------------------------------------- 20
3.2.2 Ontmoedigen van excessief lenen ----------------------------------------------------------------------- 22
3.2.3 Uitvoeringslasten van de Belastingdienst verminderen -------------------------------------------- 23
3.3 Inhoud van het wetsvoorstel ------------------------------------------------------------------------------------ 24
3.3.1 Fictief box 2 inkomen --------------------------------------------------------------------------------------- 24
3.3.2 Groep belastingplichtigen ---------------------------------------------------------------------------------- 25
3.3.2.1 Partners--------------------------------------------------------------------------------------------------- 25
3.3.2.2 Verbonden personen ---------------------------------------------------------------------------------- 25
3.3.3 Schulden -------------------------------------------------------------------------------------------------------- 26
3.3.4 Maximumbedrag --------------------------------------------------------------------------------------------- 27
3.4 Tussenconclusie ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 27
1
,Hoofdstuk 4 Kritiek op het wetsvoorstel ---------------------------------------------------------------------------- 29
4.1 Inleiding--------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 29
4.2 Schuldentoerekening verbonden personen ----------------------------------------------------------------- 29
4.3 Het grensbedrag ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 30
4.4 Toepassingsbereik leningen ------------------------------------------------------------------------------------- 32
4.5 Saldering vorderingen --------------------------------------------------------------------------------------------- 32
4.6 Fiscale stimulans van de maatregel ---------------------------------------------------------------------------- 33
4.7 Geen tegenbewijsregeling --------------------------------------------------------------------------------------- 33
4.8 Beperkte overgangsregeling ------------------------------------------------------------------------------------- 34
4.9 Tussenconclusie ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 35
Hoofdstuk 5 Beoordeling wetsvoorstel & alternatieven -------------------------------------------------------- 37
5.1 Inleiding--------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 37
5.2 Wetsvoorstel excessief lenen ----------------------------------------------------------------------------------- 37
5.2.1 Toetsing wetsvoorstel excessief lenen ------------------------------------------------------------------ 37
5.2.1.1 Tegengaan van belastinguitstel en -afstel-------------------------------------------------------- 37
5.2.1.2 Ontmoedigen excessief lenen----------------------------------------------------------------------- 38
5.2.1.3 Uitvoeringslasten Belastingdienst verminderen------------------------------------------------ 38
5.2.1.4 Overkill ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 40
5.3 Forfaitair rendement in box 2 ----------------------------------------------------------------------------------- 40
5.3.1 Toetsing forfaitair rendement in box 2 ----------------------------------------------------------------- 41
5.3.1.1 Tegengaan van belastinguitstel en -afstel-------------------------------------------------------- 41
5.3.1.2 Ontmoedigen excessief lenen----------------------------------------------------------------------- 42
5.3.1.3 Uitvoeringslasten Belastingdienst verminderen------------------------------------------------ 42
5.3.1.4 Overkill ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 42
5.4 Australisch systeem ------------------------------------------------------------------------------------------------ 43
5.4.1 Toetsing Australisch systeem ----------------------------------------------------------------------------- 43
5.4.1.1 Tegengaan van belastinguitstel en -afstel-------------------------------------------------------- 43
5.4.1.2 Ontmoedigen excessief lenen----------------------------------------------------------------------- 44
5.4.1.3 Uitvoeringslasten Belastingdienst verminderen------------------------------------------------ 44
5.4.1.4 Overkill ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 44
5.5 Loan-to-value-maatregel ----------------------------------------------------------------------------------------- 45
5.5.1 Toetsing loan-to-value-maatregel------------------------------------------------------------------------ 46
5.5.1.1 Tegengaan van belastinguitstel en -afstel-------------------------------------------------------- 46
5.5.1.2 Ontmoedigen excessief lenen----------------------------------------------------------------------- 46
5.5.1.3 Uitvoeringslasten Belastingdienst verminderen------------------------------------------------ 46
5.5.1.4 Overkill ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 46
5.6 Tussenconclusie ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 47
Hoofdstuk 6 Conclusie ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 49
Literatuurlijst----------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 51
2
, Afkortingenlijst
ab Aanmerkelijk belang
ab-houder Aanmerkelijkbelanghouder
BNB Beslissing in Belastingzaken
BV Besloten Vennootschap
BW Burgerlijk Wetboek
dga Directeur-grootaandeelhouder
HR Hoge Raad
IB-ondernemer Inkomstenbelastingondernemer
m.nt. Met noot
MvT Memorie van Toelichting
NOB Nederlandse Orde van Belastingadviseurs
NOW Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid
nr. Nummer
NTFR Nederlands Tijdschrift Fiscaal Recht
p. Pagina
r.o. Rechtsoverweging
VPB Vennootschapsbelasting
vso Vaststellingsovereenkomst
V-N Vakstudie Nieuws
Wet IB 2001 Wet Inkomstenbelasting 2001
wetsvoorstel Wet excessief lenen bij eigen vennootschap
WFR Weekblad Fiscaal Recht
Wob Wet openbaarheid van bestuur
3
WET EXCESSIEF LENEN, EEN GOED MIDDEL?
Masterthesis – Fiscale Economie
Naam: Ibrahim Arbag
Studentnummer: 2002732
Thesisbegeleider: mr. dr. G.M.C.M. Staats
Tweede lezer: prof. dr. S.A. Stevens
Datum: oktober 2021
,Inhoudsopgave
Afkortingenlijst ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 3
Hoofdstuk 1 Inleiding ------------------------------------------------------------------------------------------------------- 4
1.1 Aanleiding -------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 4
1.2 Probleemanalyse ----------------------------------------------------------------------------------------------------- 5
1.3 Probleemstelling------------------------------------------------------------------------------------------------------ 6
1.4 Toetsingskader -------------------------------------------------------------------------------------------------------- 6
1.5 Onderzoeksdoel ------------------------------------------------------------------------------------------------------ 7
1.6 Onderzoeksmethode ------------------------------------------------------------------------------------------------ 7
1.7 Afbakening ------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 7
Hoofdstuk 2 Het huidig kader inzake geldverstrekkingen -------------------------------------------------------- 9
2.1 Inleiding----------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 9
2.2 Civiele kwalificatie --------------------------------------------------------------------------------------------------- 9
2.2.1 Civiele kwalificatie van een lening ------------------------------------------------------------------------- 9
2.2.2 Civiele kwalificatie van een rekening-courant -------------------------------------------------------- 10
2.3 Fiscale kwalificatie ------------------------------------------------------------------------------------------------- 10
2.3.1 Het Unilever-arrest ------------------------------------------------------------------------------------------ 10
2.3.1.1 De schijnlening ------------------------------------------------------------------------------------------ 11
2.3.1.2 De bodemlozeputlening ------------------------------------------------------------------------------ 11
2.3.1.3 Vergelijking schijn- en bodemlozeputlening----------------------------------------------------- 12
2.3.2 De (on)zakelijke lening -------------------------------------------------------------------------------------- 13
2.4 De winstuitdeling --------------------------------------------------------------------------------------------------- 15
2.5 Vaststellingsovereenkomst -------------------------------------------------------------------------------------- 16
2.6 De rol als schuldenaar --------------------------------------------------------------------------------------------- 17
2.7 Tussenconclusie ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 18
Hoofdstuk 3 De wet excessief lenen bij eigen vennootschap -------------------------------------------------- 20
3.1 Inleiding--------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 20
3.2 Doelstellingen van het wetsvoorstel -------------------------------------------------------------------------- 20
3.2.1 Uit- en afstel van belastingheffing tegengaan -------------------------------------------------------- 20
3.2.2 Ontmoedigen van excessief lenen ----------------------------------------------------------------------- 22
3.2.3 Uitvoeringslasten van de Belastingdienst verminderen -------------------------------------------- 23
3.3 Inhoud van het wetsvoorstel ------------------------------------------------------------------------------------ 24
3.3.1 Fictief box 2 inkomen --------------------------------------------------------------------------------------- 24
3.3.2 Groep belastingplichtigen ---------------------------------------------------------------------------------- 25
3.3.2.1 Partners--------------------------------------------------------------------------------------------------- 25
3.3.2.2 Verbonden personen ---------------------------------------------------------------------------------- 25
3.3.3 Schulden -------------------------------------------------------------------------------------------------------- 26
3.3.4 Maximumbedrag --------------------------------------------------------------------------------------------- 27
3.4 Tussenconclusie ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 27
1
,Hoofdstuk 4 Kritiek op het wetsvoorstel ---------------------------------------------------------------------------- 29
4.1 Inleiding--------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 29
4.2 Schuldentoerekening verbonden personen ----------------------------------------------------------------- 29
4.3 Het grensbedrag ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 30
4.4 Toepassingsbereik leningen ------------------------------------------------------------------------------------- 32
4.5 Saldering vorderingen --------------------------------------------------------------------------------------------- 32
4.6 Fiscale stimulans van de maatregel ---------------------------------------------------------------------------- 33
4.7 Geen tegenbewijsregeling --------------------------------------------------------------------------------------- 33
4.8 Beperkte overgangsregeling ------------------------------------------------------------------------------------- 34
4.9 Tussenconclusie ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 35
Hoofdstuk 5 Beoordeling wetsvoorstel & alternatieven -------------------------------------------------------- 37
5.1 Inleiding--------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 37
5.2 Wetsvoorstel excessief lenen ----------------------------------------------------------------------------------- 37
5.2.1 Toetsing wetsvoorstel excessief lenen ------------------------------------------------------------------ 37
5.2.1.1 Tegengaan van belastinguitstel en -afstel-------------------------------------------------------- 37
5.2.1.2 Ontmoedigen excessief lenen----------------------------------------------------------------------- 38
5.2.1.3 Uitvoeringslasten Belastingdienst verminderen------------------------------------------------ 38
5.2.1.4 Overkill ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 40
5.3 Forfaitair rendement in box 2 ----------------------------------------------------------------------------------- 40
5.3.1 Toetsing forfaitair rendement in box 2 ----------------------------------------------------------------- 41
5.3.1.1 Tegengaan van belastinguitstel en -afstel-------------------------------------------------------- 41
5.3.1.2 Ontmoedigen excessief lenen----------------------------------------------------------------------- 42
5.3.1.3 Uitvoeringslasten Belastingdienst verminderen------------------------------------------------ 42
5.3.1.4 Overkill ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 42
5.4 Australisch systeem ------------------------------------------------------------------------------------------------ 43
5.4.1 Toetsing Australisch systeem ----------------------------------------------------------------------------- 43
5.4.1.1 Tegengaan van belastinguitstel en -afstel-------------------------------------------------------- 43
5.4.1.2 Ontmoedigen excessief lenen----------------------------------------------------------------------- 44
5.4.1.3 Uitvoeringslasten Belastingdienst verminderen------------------------------------------------ 44
5.4.1.4 Overkill ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 44
5.5 Loan-to-value-maatregel ----------------------------------------------------------------------------------------- 45
5.5.1 Toetsing loan-to-value-maatregel------------------------------------------------------------------------ 46
5.5.1.1 Tegengaan van belastinguitstel en -afstel-------------------------------------------------------- 46
5.5.1.2 Ontmoedigen excessief lenen----------------------------------------------------------------------- 46
5.5.1.3 Uitvoeringslasten Belastingdienst verminderen------------------------------------------------ 46
5.5.1.4 Overkill ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 46
5.6 Tussenconclusie ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 47
Hoofdstuk 6 Conclusie ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 49
Literatuurlijst----------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 51
2
, Afkortingenlijst
ab Aanmerkelijk belang
ab-houder Aanmerkelijkbelanghouder
BNB Beslissing in Belastingzaken
BV Besloten Vennootschap
BW Burgerlijk Wetboek
dga Directeur-grootaandeelhouder
HR Hoge Raad
IB-ondernemer Inkomstenbelastingondernemer
m.nt. Met noot
MvT Memorie van Toelichting
NOB Nederlandse Orde van Belastingadviseurs
NOW Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid
nr. Nummer
NTFR Nederlands Tijdschrift Fiscaal Recht
p. Pagina
r.o. Rechtsoverweging
VPB Vennootschapsbelasting
vso Vaststellingsovereenkomst
V-N Vakstudie Nieuws
Wet IB 2001 Wet Inkomstenbelasting 2001
wetsvoorstel Wet excessief lenen bij eigen vennootschap
WFR Weekblad Fiscaal Recht
Wob Wet openbaarheid van bestuur
3
