IMMUNOLOGIE
2022-2023
, 1. Belangrijke nomenclatuur
Antigeen (Ag) : een molecule die bindt aan een antilichaam of aan een T-cel receptor (TCR) (is niet elke
vreemde stof). De meeste TCRs binden enkel peptiden gecomplexeerd met MHC. Zowel die peptiden
als de eiwitten waarvan ze afkomstig zijn worden T-cel antigenen genoemd.
Anitlichaam= een immunoglobuline (Ig) (izjn glycoproteïnen) geproduceerd door de B-cellen!! en die
antigenen bindt, vaak hoge affiniteit (binden sterk) en specificiteit (enkel bepaalde antigenen). Ze
kunnen worden aangemaakt en kan worden gebruikt in onderzoek.
Cytokinen: eiwitten die erg belangrijk zijn in de communicatie tussen cellen van het immuunsysteem.
Vele verschillende cellen kunnen cytokinen aanmaken. Cytokinen kunnen op verschillende manieren
worden ingedeeld.
2. Belang van het immuunsysteem
Het immuunsysteem staat in voor de verdediging van infecties: tegen de invasie van micro-
organismen, tegen de vermenigvuldiging, tegen de verspreiding en tegen de ziekteverwekker
→ is een reactie op microbe en moleculen dat herkend worden als vreemd of abnormaal,
ondanks de fysiologische of pathologische consequentie van de reactie.
Pathogenen1 verschillen sterk (→ immuunsysteem is aangepast op het type infectie) van
grootte en levenswijze en dringen binnen door een gigantisch contactoppervlak met de
buitenwereld: respiratoire mucose, gastro-intestinale mucosa, aangetaste huid (wond),
insectebeten…
Het aantal micro-organismen op en in een individu overtreft het aantal lichaamscellen bv. In
de darm zijn alle micro-organisme ‘gekend’ en worden die gecontroleerd, dus niet alle micro-
organisme zijn pathogenen → het geheel van micro-organisme die in de darm leven noemen
we het microbioom
De mens kan op verschillende
manieren geïnfecteerd raken.
3 soorten infecties:
1. Sub-klinische infecties: Als we
geïnfecteerd zijn, maar geen symptomen
vertonen → krijgen we een
afweersysteem, maar zijn we niet ziek,
micro-organisme wordt geklaard
2. Klinische infecties: bij een infectie
vertonen we symptomen
1
Het micro-organisme wordt bij een ziekmakende infectie ook wel het pathogeen of de ziekteverwekker
genoemd. → niet elk micro-organisme is een pathogeen
1
, 3. Opportunistische klinische infecties: Normaal geen symptomen bij infectie, maar door
immuno-deficiëntie2 wel symptomen
Fysiologisch belang van het immuunsysteem:
1. Verdediging tegen infecties
2. Verdediging tegen tumoren
3. Weefselregeneratie en littekenvorming: immuunsysteem zorgt mee voor heling van wonde,
met geen of met littekenvorming
4. Immuunpathologie: allergiën (antwoord tege onschadelijke stoffen), auto-immuunaandoening
(immunrespons tegen lichaamseigen structuren
5. Het normale immuunantwoord als ‘probleem’: bij transplantatie zal het lichaam daar een
afweerreactie op geven, willen we eigenlijk niet dus gaan we immunosupressiva gaan geven -
→ hetzelfde is als er bijvoorbeeld een eiwit ontbreekt in een persoon door deen deficiëntie
zal er een afweerreactie op komen als we dit eiwit op een manier in het lichaam brengen
(lichaam zal dit als vreemd bezien)
1.1 Groepen immuniteit
Er zijn 2 grote groepen van immuniteit:
1. Aangeboren immuniteit
2. Adaptieve immuniteit
1.1.1. Aangeboren immuniteit
De aangeboren/innate cellen zitten altijd klaar en zijn belangrijk de eerste uren/ dagen na de
infectie → vóór de adaptieve immuniteit is gevormd, hebben wel invloed op elkaar→
verschillende voorbeelden zijn:
1. De huid: epitheliale cellen, fysische barrière
2. Mestcellen: grote affiniteit voor bepaalde antigeen-specifieke IgE antilichamen om op
hun lichaam te binden, die antigenen kunnen binden die het lichaam binnenkomen →
granules zullen door exocytose hun inhoud storten (vaak histamine) die dan de lokale
immuunrespons versterkt door andere cellen uit het bloed te lokken
3. Fagocyten: cellen die kunnen fagocyteren, opnemen (zijn 2 verschillende soorten
fagocyten: 1. Monocyt: mononucleaire cel 2. polymorfonucleaire cel met granulen, =
neutrofielen)
4. Dendritische cellen: kunnen ook bepaalde micro-organisme kunnen opnemen, niet
goed in dode van microbe dat ze hebben opgenomen, wel belangrijk voor een functie
in het adaptieve immuunsysteem
5. NK (=natural killer cells) en ILC (=innate lymfoïd cells)
6. Complementaire moleculen: oplosbare moleculen
2
Immuundeficiëntie is een niet of niet goed functionerend immuunsysteem (afweersysteem), veroorzaakt door
een ziekte of door medicijnen die een patiënt gebruikt
2
, 1.1.2. Adaptieve immuniteit
Heeft wat tijd nodig om te ontwikkelen, zijn de B-cellen en T-cellen. Die B-cellen en T-cellen
zijn de meest karakteristieke lymfocyten, doordat ze aan het oppervlak heel specifieke
receptoren hebben. B-cellen hebben B-cel receptor (BCR) en die T-lymfocyt hebben een T-cel
receptor (TCR). Het ontstaan van die receptoren zijn verbonden met de rijping van die
lymfocyten.
→ gemeenschappelijke naam voor de BCR en TCR, = antigeenreceptoren
3
2022-2023
, 1. Belangrijke nomenclatuur
Antigeen (Ag) : een molecule die bindt aan een antilichaam of aan een T-cel receptor (TCR) (is niet elke
vreemde stof). De meeste TCRs binden enkel peptiden gecomplexeerd met MHC. Zowel die peptiden
als de eiwitten waarvan ze afkomstig zijn worden T-cel antigenen genoemd.
Anitlichaam= een immunoglobuline (Ig) (izjn glycoproteïnen) geproduceerd door de B-cellen!! en die
antigenen bindt, vaak hoge affiniteit (binden sterk) en specificiteit (enkel bepaalde antigenen). Ze
kunnen worden aangemaakt en kan worden gebruikt in onderzoek.
Cytokinen: eiwitten die erg belangrijk zijn in de communicatie tussen cellen van het immuunsysteem.
Vele verschillende cellen kunnen cytokinen aanmaken. Cytokinen kunnen op verschillende manieren
worden ingedeeld.
2. Belang van het immuunsysteem
Het immuunsysteem staat in voor de verdediging van infecties: tegen de invasie van micro-
organismen, tegen de vermenigvuldiging, tegen de verspreiding en tegen de ziekteverwekker
→ is een reactie op microbe en moleculen dat herkend worden als vreemd of abnormaal,
ondanks de fysiologische of pathologische consequentie van de reactie.
Pathogenen1 verschillen sterk (→ immuunsysteem is aangepast op het type infectie) van
grootte en levenswijze en dringen binnen door een gigantisch contactoppervlak met de
buitenwereld: respiratoire mucose, gastro-intestinale mucosa, aangetaste huid (wond),
insectebeten…
Het aantal micro-organismen op en in een individu overtreft het aantal lichaamscellen bv. In
de darm zijn alle micro-organisme ‘gekend’ en worden die gecontroleerd, dus niet alle micro-
organisme zijn pathogenen → het geheel van micro-organisme die in de darm leven noemen
we het microbioom
De mens kan op verschillende
manieren geïnfecteerd raken.
3 soorten infecties:
1. Sub-klinische infecties: Als we
geïnfecteerd zijn, maar geen symptomen
vertonen → krijgen we een
afweersysteem, maar zijn we niet ziek,
micro-organisme wordt geklaard
2. Klinische infecties: bij een infectie
vertonen we symptomen
1
Het micro-organisme wordt bij een ziekmakende infectie ook wel het pathogeen of de ziekteverwekker
genoemd. → niet elk micro-organisme is een pathogeen
1
, 3. Opportunistische klinische infecties: Normaal geen symptomen bij infectie, maar door
immuno-deficiëntie2 wel symptomen
Fysiologisch belang van het immuunsysteem:
1. Verdediging tegen infecties
2. Verdediging tegen tumoren
3. Weefselregeneratie en littekenvorming: immuunsysteem zorgt mee voor heling van wonde,
met geen of met littekenvorming
4. Immuunpathologie: allergiën (antwoord tege onschadelijke stoffen), auto-immuunaandoening
(immunrespons tegen lichaamseigen structuren
5. Het normale immuunantwoord als ‘probleem’: bij transplantatie zal het lichaam daar een
afweerreactie op geven, willen we eigenlijk niet dus gaan we immunosupressiva gaan geven -
→ hetzelfde is als er bijvoorbeeld een eiwit ontbreekt in een persoon door deen deficiëntie
zal er een afweerreactie op komen als we dit eiwit op een manier in het lichaam brengen
(lichaam zal dit als vreemd bezien)
1.1 Groepen immuniteit
Er zijn 2 grote groepen van immuniteit:
1. Aangeboren immuniteit
2. Adaptieve immuniteit
1.1.1. Aangeboren immuniteit
De aangeboren/innate cellen zitten altijd klaar en zijn belangrijk de eerste uren/ dagen na de
infectie → vóór de adaptieve immuniteit is gevormd, hebben wel invloed op elkaar→
verschillende voorbeelden zijn:
1. De huid: epitheliale cellen, fysische barrière
2. Mestcellen: grote affiniteit voor bepaalde antigeen-specifieke IgE antilichamen om op
hun lichaam te binden, die antigenen kunnen binden die het lichaam binnenkomen →
granules zullen door exocytose hun inhoud storten (vaak histamine) die dan de lokale
immuunrespons versterkt door andere cellen uit het bloed te lokken
3. Fagocyten: cellen die kunnen fagocyteren, opnemen (zijn 2 verschillende soorten
fagocyten: 1. Monocyt: mononucleaire cel 2. polymorfonucleaire cel met granulen, =
neutrofielen)
4. Dendritische cellen: kunnen ook bepaalde micro-organisme kunnen opnemen, niet
goed in dode van microbe dat ze hebben opgenomen, wel belangrijk voor een functie
in het adaptieve immuunsysteem
5. NK (=natural killer cells) en ILC (=innate lymfoïd cells)
6. Complementaire moleculen: oplosbare moleculen
2
Immuundeficiëntie is een niet of niet goed functionerend immuunsysteem (afweersysteem), veroorzaakt door
een ziekte of door medicijnen die een patiënt gebruikt
2
, 1.1.2. Adaptieve immuniteit
Heeft wat tijd nodig om te ontwikkelen, zijn de B-cellen en T-cellen. Die B-cellen en T-cellen
zijn de meest karakteristieke lymfocyten, doordat ze aan het oppervlak heel specifieke
receptoren hebben. B-cellen hebben B-cel receptor (BCR) en die T-lymfocyt hebben een T-cel
receptor (TCR). Het ontstaan van die receptoren zijn verbonden met de rijping van die
lymfocyten.
→ gemeenschappelijke naam voor de BCR en TCR, = antigeenreceptoren
3
