samenvatting cariologie

Cariologie

1. Ecologie van de mondholte
1.1 Definitie
 Dynamiek van wisselwerking tussen organismen met hun levensgemeenschappen en
populaties, abiotische omgeving en wisselwerking daartussen binnen afgebakende
eenheid.

Wanneer verschijnen bacteriën die cariës veroorzaken?
- Vanaf de leeftijd van 6 maanden
- Bij aanwezigheid van de 1ste snijtand

1.2 Streptococcus mutans
 Iemand die geen tanden heeft, heeft geen streptococcus mutans in de mond
 Bij prothese is de SM terug aanwezig
 SM heeft hard opp nodig zoals tanden
 SM kan niet op tandvlees leven
 Bij tanden altijd SM aanwezig
 Niet iedereen die SM heeft, heeft cariës
 Tanden die bedekt zijn met tandsteen  geen cariës  opp is bedekt
 SM zet suiker om in zuren

1.3 Cariës
 Gevolg van interactie (dynamiek) tussen:
- Tanden
- Micro-organismen
- Speeksel

1.4 Structuur van de tand
 Glazuur: anorganisch materiaal
 Dentine: bevat meer vocht
 Pulpa
 Buitenste laag wortel: cement

1.5 Tandontwikkeling
 Preventie zodra de 1ste melktand er is  onder incisieven
 1ste melktand: 6-8 maand
 Volledig melkgebit: 2,5 jaar
 1ste definitieve tand: tussen 5-6 jaar
 Laatste M3: 18 jaar

1.6 Macromorfologie
 Cariës gevoelige plaatsen:
- Melkgebit: approximaal en occlusaal
- Definitief gebit: occlusaal, foramen caecum en later approximaal
- Ouderen: wortelcariës
- Pitten en fissuren
 Wortel opp bloot: hard poetsen  cementum is verdwenen + dentine ligt bloot in mond
 Dentine is organisch materiaal

1

,Cariologie

 Dentine lost snel op door zuren

1.7 Occlusale vlakken
 Grove-fossa system: putten en fissuren
 Carlsen 1987: lobben/ kwabben met interlobulaire groeven
 Fossae: putten zwarte pijl
 Intersegmentale fissuren: fissuren tussen de lobben
 Margino-segmentale fissuren rode pijl
 Foramen caecum (FC): blinde put die voorkomt in onder molaren
 Patiënten kunnen diepe fissuren hebben
 CENL: cement glazuur grens: overgang van kroon naar wortel (groene pijl)
 Iemand met diastemen heeft minder risico om approximale cariës te krijgen
 Cariës ontwikkelt t.h.v. brede fissuren en centrale fossae




1.8 Approximale vlakken: macromorfologische karakteristieken
 Breedte en locatie van approximaal contact (molaar> PM)
 Curvatuur: concaviteit
 Margino-segmentale groeve (rode pijltjes)
 Puntcontact wordt na tijd vlakcontact  stijging cariesrisico
 Parodontaal ligament zorgt ervoor dat de tand kan bewegen
- Bij tanden op elkaar zetten is deze 0,5mm verschoven, dit komt terug op zijn plaats
 Fluoridetandpasta versterk het glazuur
 Hydroxylgroep wordt vervangen door fluoride  minder zuur oplosbaar




2

,Cariologie

1.9 Cervicale cement glazuurgrens
 Patiënten met gezonde gingiva:
- Gingiva t.h.v. CEJ
- Lijn is onregelmatig zodat MO makkelijk kunnen blijven plakken
 Wortels hebben geen macromorfologische structuren  sneller cariës
 Gingivarecessie meer wortelopp vrij  meer ruimte voor plaque ophoping en cariës
ontwikkeling
 Iemand met vergevorderde parodontitis weinig last van cariës  anaerobe bacteriën
 Bacteriën van cariës en parodontitis is niet hetzelfde
 Cariës is reukloos
 Zwarte dentine:
- Esthetisch niet mooi
- Niet cariës actief
- Cariës heeft dit veroorzaakt
- Patiënt doet beter zijn best met mondgezondheid
 40% ontkalkt op RX dan zie je letsel op de tand
 RX-beeld ziet er beter uit dan het werkelijk beeld
1.10 Cariës ontwikkelt zich ter hoogte van specifieke locaties
 Occlusale vlakken
 Approximale vlakken
 t.h.v. marginale gingiva
 Hoe kijk je? Met je ogen

1.11 Glazuur
 Amelogenesis
- Gevormd door ameloblasten
- Proces van het glazuur
 Secretoire fase: secretie proteïne door ameloblasten + partiële vervanging door mineraal
 Maturatie: grootste deel proteïne wordt vervangen door mineraal (meerjarige fase)
 Einde amelogenese: net voor doorbraak
- Stopt vanaf als de tand gaat doorbreken
 Tanden die net doorbreken gevoeliger voor cariës
 Glazuur is nog niet voldoende gematuraliseerd
 Tandvlees errond scheurt open
 Kaasmolaar defect van amelogenese
- Kleur wordt veroorzaakt omdat er iets fout gaat in proces
- Wordt zo genoemd door gele kleur
1.12 Odontogenesis
 Vanaf 6de week kan embryo risico lopen op galzuurstoornissen
- Bv door medicijnen softenon, covid, tetracycline (verkleuring in het glazuur)
 Eerst ontstaat er een bel en stilaan gaat er een hol ontstaan
 Tooth germ: tandkiem
 Glazuur groeit niet meer
 Er is geen vorming van nieuw glazuur mogelijk
 Dentine kan wel nieuw dentine afzetten


3

, Cariologie

1.13 Translucentie en mineralisatiegraad
 We kunnen niet rekenen op biologische respons van glazuur
 We kunnen rekenen op biologische respons van dentine

1.14 Kristallijne structuur
 Chemische samenstelling en structuur van apatietkristallen
 Gewicht 96%-97% anorganisch, rest organisch en water
 Volume 86% anorganisch, 2% organisch en 12% water
 Glazuur heeft een kristallijne structuur
 Kristal:
- Solide substantie waarin atomen, moleculen of ionen in herhalend patroon zijn
gerangschikt en dit in 3 dimensies
- In glazuur zijn kristallen samengesteld uit calciumfosfaat
- Kleinste terugkerende eenheid van glazuur (in puurste vorm) is hydroxyapatiet
Ca5(PO4)3(OH)
 Als kristallen niet in elkaar passen zal de tand niet de gepaste vorm en kleur krijgen

1.15 Calciumfosfaat
 Ca5(PO4)3(OH) of hydroxyapatiet (HAP)
 Vorm: 6 hoekig
- Als er een 6 hoekje ontbreekt dan ontstaat er een fout in kleur en vorm
 Dimensie: 3dimensie
 Hexagonale kristallen
 40mm diameter
 100-1000 mm lengte
 Chemisch: verschillende varianten door vervanging van ionen
- Fluoride: fluoridehydroxyapatiet (FHAP)
- Carbonaat-gemodificeerd hydroxyapatiet (CHAP)
- Magnesium- gemodificeerd hydroxyapatiet (MHAP)

1.16 Oplosbaarheid
 Hydroxyapatiet (HAP)
 Vervanging van OH-ion in HAP
 Fluorapatiet: HAP waarbij alle OH-ionen zijn vervangen
 Door F-. Dit is zeer zeldzaam in de mens (wel bv haaientanden)
 Meestal partiële vervanging (FHAP) (meest zuur bestendig naar minst)
- FHAP<HAP<CHAP
 FHAP is minder oplosbaar dan HAP op zijn beurt minder oplosbaar dan CHAP
 Belangrijk in cariës proces
 Hoe meer de tand in contact komt met fluor hoe bestendiger ze zijn tegen zuren

1.17 Chemische samenstelling en structuur van apatiet kristallen
 Kristallen vormen staafjes of prisma’s
 Diameter 4-5μm (micrometer)
 Kristallen lopen grotendeels met prisma’s
 Naar top langere kristallen
 Meer naar de cervix kortere kristallen

4