Microbiologie
Examen
- Schriftelijk zonder mondelinge toelichting
- Gesloten boek
- Meerkeuzevragen (geen GIS, wel 5 mogelijkheden)
- Open vragen
- Het examen bestaat uit twee grote onderdelen, nl. een onderdeel van Prof. Delputte/Prof.
Goossens en een onderdeel van Prof Cos/Prof Maes
- Enkel bij het slagen (min. 10/20) voor BEIDE onderdelen afzonderlijk zal een credit voor het
vak ”Algemene Microbiologie" verleend worden. Voor het eindresultaat worden de punten
van de geslaagde onderdelen samengevoegd en gemiddeld naar een score op 20.
- Indien de student slechts voor één onderdeel slaagt, wordt het laagste cijfer weerhouden.
- De student kan van de betrokken docent een deel-vrijstelling bekomen voor het geslaagde
onderdeel (minstens 12/20) voor de 2de zit (geen overdracht naar het volgende AJ). Dit
moet gevraagd worden en expliciet toegestaan worden door de docent.
- Practicum (+1 goed, 0 neutraal, -1 slecht)
General introduction to microbiology
Origin of life
Voorlopers van bacteriën leven al zeer lang (miljarden jaren) → kunnen zich zeer goed aanpassen,
want hebben evolutionair gezien al veel meegemaakt. We voeren een strijd met bacteriën die we
niet kunnen overwinnen.
Multicellulair leven = relatief recent.
History of micro-organisms
- Enkele 100de jaren geleden dacht men dat ziektes = straf van god (niet-biologische events)
- Het idee van bacteriën/virussen is recent ontdekt (mid 19th century) door nieuwe
uitvindingen zoals beeldvorming, isolatie,… Cause of infectious disease = small organisms
- Pas in 19de eeuw heeft men ontdekt dat bacteriën niet spontaan ontstaan, maar uit andere
bacteriën
Antonie van Leeuwenhoek (1632 – 1723) de eerste die een lens en microscoop
ontwikkeld met vergroting 100x tot 300x. Werd vooral eerst gebruikt om naar
textiel te kijken. Daarna keek hij naar andere structuren zoals bloed en etter en
dit beschreef hij in verschillende boeken
→ hij was de eerste die bacteriën kon zien en noemde ze animacules
→ hij ging er wel vanuit dat bacteriën spontaan ontstonden en begonnen te
groeien (bv doordat god boos was) = spontane generatie
→ virussen kon hij nog niet zien, want waren te klein (door golflengte (en
bijgevolg diffractie) kunnen virussen niet gezien worden met LM)
‘The world is composed of tiny living things and indeed whole societies of
intricately formed animacules’ ‘The different kinds of animals were very, very
tiny’
1
,Louis Pasteur (1822 – 1895)
Pasteur ontdekt dat bacteriën niet spontaan ontstaan, wel door biogenese (ontstaan van bacteriën
uit andere bacteriën) → via het swan neck experiment: fermentatie is het gevolg van kiemen die
aanwezig zijn. Is dus niet spontaan = germ theory of fermentation
- Als we de vloeistof in de fles koken dan zal er een stroom ontstaan waardoor de zwanenhals
steriel werd gemaakt – door de speciale vorm kunnen er geen bacteriën in de fles waardoor
deze dus altijd steriel blijven (er groeide niks → geen spontane generatie)
- Wanneer hij de nek afbrak en liet openstaan begonnen er na enkele dagen bacteriën te
groeien
- Wanneer hij de fles kantelede ontstond er opnieuw een besmetting, want vloeistof komt in
contact met bacteriën die in de nek zitten
→ men kan dus maatregelen nemen om andere mensen niet ziek te maken (quarantaine).
Omne vivum ex vivo – all life is from life (al het leven ontstaat niet uit niets) → the law states that
life forms such as mice and bacteria cannot appear fully formed
Wet: infectious diseases are caused by microorganisms, small organisms too small to see without
magnification, that invade the host = germ theory of disease
Koch’s postulates
Er zijn 4 postulaten van Koch – tonen de etiologie van ziekten aan
1. Detectie: Kiem moet veel voorkomen in alle
aangetaste organismen, maar mag niet
voorkomen bij gezonde mensen
2. Kiem moet geïsoleerd kunnen worden en in een
zuivere cultuur gegroeid kunnen worden
3. De kiem die op cultuur gegroeid worden, moeten
een ziekte veroorzaken met symptomen die
gelijkaardig zijn aan het origineel ziek dier
wanneer het geïnjecteerd wordt in een gezond
proefdier.
4. Kiem moet terug geïsoleerd worden en
gedetecteerd worden als een identieke kiem (met stap 1)
Is nog steeds toepasbaar bv bij corona, maar moeilijker om dit te doen bij mensen (vooral niet bij
nog niet goed gekende virussen) → ook zijn er hier enkele tekortkomingen door te weinig kennis
toen
Modern postulates
Tekortkomingen
- Mutaties in kiem → andere symptomen
- Kiem gaat niet altijd ziekte veroorzaken (asymptomatische infecties of subklinische carriers)
→ is nu gekend dat dit heel veel voorkomt bij veel infectieuze ziekten, vnl bij virussen
→ The third postulate specifies "should", not "must", because as Koch himself proved in
regard to both tuberculosis and cholera, not all organisms exposed to an infectious agent
will acquire the infection
- Niet alles kan gegroeid worden in cultuur (zelfs nu zijn er nog heel veel virussen en bacteriën
die niet gegroeid kunnen worden in cultuur). Ook prionen (die Creutzfeldt-Jakob
veroorzaken) kunnen niet gegroeid worden in cultuur
2
,Aanpassingen van de postulaten voor de 21ste eeuw
- Kijken naar het genoom (nucleïnezuren) van het m-o (via PCR)
- We kijken niet meer naar het organisme als het geheel → kijken naar de organen/cellen
waar de ziekte zit (kijken of in dat orgaan/cellen het genoom aanwezig is)
→ kijken op celniveau bij bv HIV
- Niet meer kijken naar aan- of afwezigheid, maar kijken hoeveel er aanwezig is
→ hierdoor 7 nieuwe postulaten
Subdivision of microbiology
Prionen: zieke prionen = fout gevouwen EW = zeer stabiele
kristalstructuur → kan niet meer afgebroken worden door
lichaam. Als zieke prionen in contact komen met andere
correcte EW kunnen ze er voor zorgen dat deze ook fout gaan
opvouwen → veel aandoeningen bv dolle koeien ziekten
(spongioencephalitis)
Microscopical techniques used in microbiology
Bright field microscopen → weinig contrast → daarom kleuringen (contrast + identificatie van
bacteriën) of contrast-enhancing technieken. Verschillende bacteriën kleuren verschillend bij zelfde
kleurstof → classificatie van bacteriën door kleuringen
3
, Size and morphology of microorganisms
Units of measurement used in microbiology
Size and morphology of m-o
Bacterien, schimmels, gisten zijn cellen
Virussen zijn geen cellen: DNA of RNA met eiwitmantel rond en soms membraan (enveloppe)
Virussen die kleiner zijn dan 20 nm kan puur fysisch niet, want anders kan daar geen genoom in
zitten (eenvoudigste vorm van virus = eiwitmantel met genoom in).
4
Examen
- Schriftelijk zonder mondelinge toelichting
- Gesloten boek
- Meerkeuzevragen (geen GIS, wel 5 mogelijkheden)
- Open vragen
- Het examen bestaat uit twee grote onderdelen, nl. een onderdeel van Prof. Delputte/Prof.
Goossens en een onderdeel van Prof Cos/Prof Maes
- Enkel bij het slagen (min. 10/20) voor BEIDE onderdelen afzonderlijk zal een credit voor het
vak ”Algemene Microbiologie" verleend worden. Voor het eindresultaat worden de punten
van de geslaagde onderdelen samengevoegd en gemiddeld naar een score op 20.
- Indien de student slechts voor één onderdeel slaagt, wordt het laagste cijfer weerhouden.
- De student kan van de betrokken docent een deel-vrijstelling bekomen voor het geslaagde
onderdeel (minstens 12/20) voor de 2de zit (geen overdracht naar het volgende AJ). Dit
moet gevraagd worden en expliciet toegestaan worden door de docent.
- Practicum (+1 goed, 0 neutraal, -1 slecht)
General introduction to microbiology
Origin of life
Voorlopers van bacteriën leven al zeer lang (miljarden jaren) → kunnen zich zeer goed aanpassen,
want hebben evolutionair gezien al veel meegemaakt. We voeren een strijd met bacteriën die we
niet kunnen overwinnen.
Multicellulair leven = relatief recent.
History of micro-organisms
- Enkele 100de jaren geleden dacht men dat ziektes = straf van god (niet-biologische events)
- Het idee van bacteriën/virussen is recent ontdekt (mid 19th century) door nieuwe
uitvindingen zoals beeldvorming, isolatie,… Cause of infectious disease = small organisms
- Pas in 19de eeuw heeft men ontdekt dat bacteriën niet spontaan ontstaan, maar uit andere
bacteriën
Antonie van Leeuwenhoek (1632 – 1723) de eerste die een lens en microscoop
ontwikkeld met vergroting 100x tot 300x. Werd vooral eerst gebruikt om naar
textiel te kijken. Daarna keek hij naar andere structuren zoals bloed en etter en
dit beschreef hij in verschillende boeken
→ hij was de eerste die bacteriën kon zien en noemde ze animacules
→ hij ging er wel vanuit dat bacteriën spontaan ontstonden en begonnen te
groeien (bv doordat god boos was) = spontane generatie
→ virussen kon hij nog niet zien, want waren te klein (door golflengte (en
bijgevolg diffractie) kunnen virussen niet gezien worden met LM)
‘The world is composed of tiny living things and indeed whole societies of
intricately formed animacules’ ‘The different kinds of animals were very, very
tiny’
1
,Louis Pasteur (1822 – 1895)
Pasteur ontdekt dat bacteriën niet spontaan ontstaan, wel door biogenese (ontstaan van bacteriën
uit andere bacteriën) → via het swan neck experiment: fermentatie is het gevolg van kiemen die
aanwezig zijn. Is dus niet spontaan = germ theory of fermentation
- Als we de vloeistof in de fles koken dan zal er een stroom ontstaan waardoor de zwanenhals
steriel werd gemaakt – door de speciale vorm kunnen er geen bacteriën in de fles waardoor
deze dus altijd steriel blijven (er groeide niks → geen spontane generatie)
- Wanneer hij de nek afbrak en liet openstaan begonnen er na enkele dagen bacteriën te
groeien
- Wanneer hij de fles kantelede ontstond er opnieuw een besmetting, want vloeistof komt in
contact met bacteriën die in de nek zitten
→ men kan dus maatregelen nemen om andere mensen niet ziek te maken (quarantaine).
Omne vivum ex vivo – all life is from life (al het leven ontstaat niet uit niets) → the law states that
life forms such as mice and bacteria cannot appear fully formed
Wet: infectious diseases are caused by microorganisms, small organisms too small to see without
magnification, that invade the host = germ theory of disease
Koch’s postulates
Er zijn 4 postulaten van Koch – tonen de etiologie van ziekten aan
1. Detectie: Kiem moet veel voorkomen in alle
aangetaste organismen, maar mag niet
voorkomen bij gezonde mensen
2. Kiem moet geïsoleerd kunnen worden en in een
zuivere cultuur gegroeid kunnen worden
3. De kiem die op cultuur gegroeid worden, moeten
een ziekte veroorzaken met symptomen die
gelijkaardig zijn aan het origineel ziek dier
wanneer het geïnjecteerd wordt in een gezond
proefdier.
4. Kiem moet terug geïsoleerd worden en
gedetecteerd worden als een identieke kiem (met stap 1)
Is nog steeds toepasbaar bv bij corona, maar moeilijker om dit te doen bij mensen (vooral niet bij
nog niet goed gekende virussen) → ook zijn er hier enkele tekortkomingen door te weinig kennis
toen
Modern postulates
Tekortkomingen
- Mutaties in kiem → andere symptomen
- Kiem gaat niet altijd ziekte veroorzaken (asymptomatische infecties of subklinische carriers)
→ is nu gekend dat dit heel veel voorkomt bij veel infectieuze ziekten, vnl bij virussen
→ The third postulate specifies "should", not "must", because as Koch himself proved in
regard to both tuberculosis and cholera, not all organisms exposed to an infectious agent
will acquire the infection
- Niet alles kan gegroeid worden in cultuur (zelfs nu zijn er nog heel veel virussen en bacteriën
die niet gegroeid kunnen worden in cultuur). Ook prionen (die Creutzfeldt-Jakob
veroorzaken) kunnen niet gegroeid worden in cultuur
2
,Aanpassingen van de postulaten voor de 21ste eeuw
- Kijken naar het genoom (nucleïnezuren) van het m-o (via PCR)
- We kijken niet meer naar het organisme als het geheel → kijken naar de organen/cellen
waar de ziekte zit (kijken of in dat orgaan/cellen het genoom aanwezig is)
→ kijken op celniveau bij bv HIV
- Niet meer kijken naar aan- of afwezigheid, maar kijken hoeveel er aanwezig is
→ hierdoor 7 nieuwe postulaten
Subdivision of microbiology
Prionen: zieke prionen = fout gevouwen EW = zeer stabiele
kristalstructuur → kan niet meer afgebroken worden door
lichaam. Als zieke prionen in contact komen met andere
correcte EW kunnen ze er voor zorgen dat deze ook fout gaan
opvouwen → veel aandoeningen bv dolle koeien ziekten
(spongioencephalitis)
Microscopical techniques used in microbiology
Bright field microscopen → weinig contrast → daarom kleuringen (contrast + identificatie van
bacteriën) of contrast-enhancing technieken. Verschillende bacteriën kleuren verschillend bij zelfde
kleurstof → classificatie van bacteriën door kleuringen
3
, Size and morphology of microorganisms
Units of measurement used in microbiology
Size and morphology of m-o
Bacterien, schimmels, gisten zijn cellen
Virussen zijn geen cellen: DNA of RNA met eiwitmantel rond en soms membraan (enveloppe)
Virussen die kleiner zijn dan 20 nm kan puur fysisch niet, want anders kan daar geen genoom in
zitten (eenvoudigste vorm van virus = eiwitmantel met genoom in).
4
