1
Hoofdstuk 1: Ziekte en communicatie
Een kinesitherapeut heeft verschillende rollen:
1. de kinesitherapeut als docent
• Informeren over:
- mogelijke verbanden tussen oorzaak en gevolg van het gezondheidsprobleem
- een oefening
- een techniek
- …..
• Informatie dient wetenschappelijk onderbouwd te zijn.
• Maar allerbelangrijkste: de informatie dient duidelijk te zijn en in lekentaal meegegeven te worden.
Duidelijkheid in de communicatie = basishouding voor de kinesitherapeut (lees pagina 18)
2. de kinesitherapeut als detective
• Als expert op gebied van bewegen voortdurend observeren wat de patiënt zegt en doet.
• Het klinisch redeneerproces samen met de patiënt staat centraal. (in hoofd, maar uitleggen wat je
zult doen)
• Er is constant een dialoog tussen patiënt en kinesitherapeut.
• De patiënt participeert in het proces.
• Je behandelplan dient aan te sluiten bij de mogelijkheden en beperkingen van je patiënt.
Duidelijkheid in doelen en methode = basishouding voor de kinesitherapeut (lees pagina 19)
posities
Huidige situatie De objectieve maar ook persoonlijke weergave van de huidige
werkelijkheid, dat wat er nu aan de hand is en wat iemand nu als
individu beleeft.
Gewenste Een doelomschrijving, wat iemand persoonlijk wil bereiken, het doel, kan
situatie op stoornis, activiteiten en participatieniveau.
Hindernissen De belemmeringen, beperkingen of weerstanden die de patiënt ervaart,
waardoor men in de huidige situatie blijft zitten en het doel niet bereikt.
Hulpbronnen Interne en externe voorzieningen, kwaliteiten, vermogens van fysieke en
mentale aard die voor verandering in de ziektebeleving en het
herstelproces kunnen zorgen.
3. de kinesitherapeut als coach
• De kinesitherapeut begeleidt de patiënt door hem te gidsen
- steunen
- Wikken en wegen
- Keuzes maken
- Verantwoordelijkheid nemen
• De kinesitherapeut spreekt het zelfregulerend vermogen van de patiënt aan (zelf-management).
• Je vertrekt vanuit de klachtenbeleving van de patiënt.
• Je hebt als coach aandacht voor de individuele behoeftes en voorkeuren.
, 2
• Ziekte-klacht model (Stewart & Roter, 1989)
Voorbeelden van ziektebetekenis
Betekenis van de ziekte Reactie op de ziekte
Ziekte als hinderlijk probleem. Direct hulp vragen. De pijn MOET NU weg.
Ziekte als vijand. Agressief bestrijden, verwijten maken als een behandeling onvoldoende
resultaten heeft.
Ziekte als (ongelukkig) lot. Klagen, hulpeloosheid, somberheid die zelfmanagement in de weg kunnen
staan.
Ziekte als bedreiging. Angst, controleverlies, soms uitstel – en vermijdingsgedrag of soms
onmiddellijke hulp eisen.
Ziekte als zwakte. Schaamte, symptomen bagatelliseren of verbergen, uitstellen van hulp, zich
verontschuldigen
Ziekte als opluchting. Opgaan in het ziektegedrag, koesteren van de ziekte, zich onttrekken aan
verplichtingen, de kinesitherapeut als legitimatie voor passiviteit en vermijding.
, 3
De behoeftes en voorkeuren bekijken vanuit het stress-coping model
• In het stress-coping model wordt uitgegaan van de behoeften en voorkeuren van de patiënt.
• Bij het communiceren met de kinesitherapeut heeft de patiënt twee typen van behoeften:
- Cognitieve behoeften = de wil om te weten en te begrijpen
➢ wat er aan de hand is (huidige situatie / klacht)
➢ wat de toekomst te bieden heeft (gewenste situatie)
- Affectieve behoeften = de wil om zelf begrepen te worden
➢ zorgen bespreekbaar kunnen maken
➢ gerustgesteld worden
➢ gesteund, geaccepteerd en gerespecteerd worden.
• De verschillende behoeften hebben gevolgen voor de manier waarop de kinesitherapeut zich opstelt in een
consult:
- Cognitieve behoeften
➢ vraagt om instrumentele (= taakgerichte) communicatie
➢ uitleg en advies aangaande de huidige situatie en de mogelijkheden en alternatieven
- Affectieve behoeften
➢ vraagt een ondersteunende communicatie
➢ empathisch, congruent en echt zijn
➢ gebruik maken van:
▪ stilten
▪ actief luisteren naar de patiënt
▪ ingaan op verbale (vragen stellen, ongerustheid uiten) en non-verbale reacties
(onrustig bewegen, wegkijken)
▪ reflecties, begrip tonen, oogcontact maken.
• Een aangepast instrumentele en ondersteunende communicatie van de kinesitherapeut draagt bij tot een
effectiever omgaan met de stress die gepaard gaat met de klachten.
- Betere probleemgestuurde coping
➢ draagkracht versterken of draaglast verminderen
bv: ondersteuning zoeken in de omgeving kan hier ook deel van zijn
- Betere emotionele coping
➢ laten afnemen van de emotionele gevolgen van stress
➢ anders te kijken naar het probleem
• samenvattend schema:
, 4
Verschillende doelen nopen tot verschillende rollen
• Je vertrekt vanuit het werkelijk proberen begrijpen van de klacht.
• Wat betekent de klacht voor de patiënt?
Empathie als basishouding voor de kinesitherapeut (lees pagina 19)
4. de kinesitherapeut als vertrouwenspersoon
• Vertrouwen staat centraal.
• Acceptatie van de patiënt als mens. Je kan aangeven dat je het niet eens bent met bepaalde
standpunten maar respectvol.
Echtheid en respect als basishouding voor de kinesitherapeut
• De basishouding in de praktijk
houding Gedrag / communicatieve vaardigheden
Duidelijke communicatie - Helder informeren en instrueren
- Duidelijk onder woorden brengen van meningen,
verwachtingen, gevoelens.
- De patiënt betrekken.
Duidelijkheid over doelen en werkwijze Zie communicatieve vaardigheden in hoofdstukken 2
tot en met 5 in het handboek
Echtheid Feedback geven
Acceptatie - Actieve luistervaardigheden
- Open vragen
- Feedback geven
Empathie - Reflecteren
- Parafraseren
- Begrip tonen
- Inleven in de ander
Hoofdstuk 1: Ziekte en communicatie
Een kinesitherapeut heeft verschillende rollen:
1. de kinesitherapeut als docent
• Informeren over:
- mogelijke verbanden tussen oorzaak en gevolg van het gezondheidsprobleem
- een oefening
- een techniek
- …..
• Informatie dient wetenschappelijk onderbouwd te zijn.
• Maar allerbelangrijkste: de informatie dient duidelijk te zijn en in lekentaal meegegeven te worden.
Duidelijkheid in de communicatie = basishouding voor de kinesitherapeut (lees pagina 18)
2. de kinesitherapeut als detective
• Als expert op gebied van bewegen voortdurend observeren wat de patiënt zegt en doet.
• Het klinisch redeneerproces samen met de patiënt staat centraal. (in hoofd, maar uitleggen wat je
zult doen)
• Er is constant een dialoog tussen patiënt en kinesitherapeut.
• De patiënt participeert in het proces.
• Je behandelplan dient aan te sluiten bij de mogelijkheden en beperkingen van je patiënt.
Duidelijkheid in doelen en methode = basishouding voor de kinesitherapeut (lees pagina 19)
posities
Huidige situatie De objectieve maar ook persoonlijke weergave van de huidige
werkelijkheid, dat wat er nu aan de hand is en wat iemand nu als
individu beleeft.
Gewenste Een doelomschrijving, wat iemand persoonlijk wil bereiken, het doel, kan
situatie op stoornis, activiteiten en participatieniveau.
Hindernissen De belemmeringen, beperkingen of weerstanden die de patiënt ervaart,
waardoor men in de huidige situatie blijft zitten en het doel niet bereikt.
Hulpbronnen Interne en externe voorzieningen, kwaliteiten, vermogens van fysieke en
mentale aard die voor verandering in de ziektebeleving en het
herstelproces kunnen zorgen.
3. de kinesitherapeut als coach
• De kinesitherapeut begeleidt de patiënt door hem te gidsen
- steunen
- Wikken en wegen
- Keuzes maken
- Verantwoordelijkheid nemen
• De kinesitherapeut spreekt het zelfregulerend vermogen van de patiënt aan (zelf-management).
• Je vertrekt vanuit de klachtenbeleving van de patiënt.
• Je hebt als coach aandacht voor de individuele behoeftes en voorkeuren.
, 2
• Ziekte-klacht model (Stewart & Roter, 1989)
Voorbeelden van ziektebetekenis
Betekenis van de ziekte Reactie op de ziekte
Ziekte als hinderlijk probleem. Direct hulp vragen. De pijn MOET NU weg.
Ziekte als vijand. Agressief bestrijden, verwijten maken als een behandeling onvoldoende
resultaten heeft.
Ziekte als (ongelukkig) lot. Klagen, hulpeloosheid, somberheid die zelfmanagement in de weg kunnen
staan.
Ziekte als bedreiging. Angst, controleverlies, soms uitstel – en vermijdingsgedrag of soms
onmiddellijke hulp eisen.
Ziekte als zwakte. Schaamte, symptomen bagatelliseren of verbergen, uitstellen van hulp, zich
verontschuldigen
Ziekte als opluchting. Opgaan in het ziektegedrag, koesteren van de ziekte, zich onttrekken aan
verplichtingen, de kinesitherapeut als legitimatie voor passiviteit en vermijding.
, 3
De behoeftes en voorkeuren bekijken vanuit het stress-coping model
• In het stress-coping model wordt uitgegaan van de behoeften en voorkeuren van de patiënt.
• Bij het communiceren met de kinesitherapeut heeft de patiënt twee typen van behoeften:
- Cognitieve behoeften = de wil om te weten en te begrijpen
➢ wat er aan de hand is (huidige situatie / klacht)
➢ wat de toekomst te bieden heeft (gewenste situatie)
- Affectieve behoeften = de wil om zelf begrepen te worden
➢ zorgen bespreekbaar kunnen maken
➢ gerustgesteld worden
➢ gesteund, geaccepteerd en gerespecteerd worden.
• De verschillende behoeften hebben gevolgen voor de manier waarop de kinesitherapeut zich opstelt in een
consult:
- Cognitieve behoeften
➢ vraagt om instrumentele (= taakgerichte) communicatie
➢ uitleg en advies aangaande de huidige situatie en de mogelijkheden en alternatieven
- Affectieve behoeften
➢ vraagt een ondersteunende communicatie
➢ empathisch, congruent en echt zijn
➢ gebruik maken van:
▪ stilten
▪ actief luisteren naar de patiënt
▪ ingaan op verbale (vragen stellen, ongerustheid uiten) en non-verbale reacties
(onrustig bewegen, wegkijken)
▪ reflecties, begrip tonen, oogcontact maken.
• Een aangepast instrumentele en ondersteunende communicatie van de kinesitherapeut draagt bij tot een
effectiever omgaan met de stress die gepaard gaat met de klachten.
- Betere probleemgestuurde coping
➢ draagkracht versterken of draaglast verminderen
bv: ondersteuning zoeken in de omgeving kan hier ook deel van zijn
- Betere emotionele coping
➢ laten afnemen van de emotionele gevolgen van stress
➢ anders te kijken naar het probleem
• samenvattend schema:
, 4
Verschillende doelen nopen tot verschillende rollen
• Je vertrekt vanuit het werkelijk proberen begrijpen van de klacht.
• Wat betekent de klacht voor de patiënt?
Empathie als basishouding voor de kinesitherapeut (lees pagina 19)
4. de kinesitherapeut als vertrouwenspersoon
• Vertrouwen staat centraal.
• Acceptatie van de patiënt als mens. Je kan aangeven dat je het niet eens bent met bepaalde
standpunten maar respectvol.
Echtheid en respect als basishouding voor de kinesitherapeut
• De basishouding in de praktijk
houding Gedrag / communicatieve vaardigheden
Duidelijke communicatie - Helder informeren en instrueren
- Duidelijk onder woorden brengen van meningen,
verwachtingen, gevoelens.
- De patiënt betrekken.
Duidelijkheid over doelen en werkwijze Zie communicatieve vaardigheden in hoofdstukken 2
tot en met 5 in het handboek
Echtheid Feedback geven
Acceptatie - Actieve luistervaardigheden
- Open vragen
- Feedback geven
Empathie - Reflecteren
- Parafraseren
- Begrip tonen
- Inleven in de ander
