Samenvatting Wijsbegeerte - boek + notities

Wijsbegeerte

Les 1 Onzekerheid

- Zekerheden kunnen voor arrogantie zorgen
- Russell
 Tegen theologie
 Taak filosofie: mensen leren leven zonder zekerheid zonder zich te laten verlammen zonder
onzekerheid
- Taak filosofie: onzekerheid verdragen en opzoeken
 Filosoof als rol van de Horzel, kind met waarom vragen (kan soms ambetant zijn)
- DE filosofie bestaat niet
- Zekerheid doet niks af aan illusie
 WEIRD mensen zijn er gevoelig aan, andere bevolkingen niet

HF1: Wat is filosofie

Dubbele vraag

- Positieve definitie: filosofie is
- Negatieve definitie: filosofie verschilt van

Dubbele doelstelling

- Wat is het
- Manier van denken: anti-essentialisme
 Essentialisme: dingen hebben essentieel kenmerk (moet hebben om tot bepaalde categorie te horen),
doet zich voor bij alle leden van verzameling en enkel bij die leden -> onmogelijk bij filosofie
 Heterogene discipline: veel verschillende soorten rollen

3 Kenmerken: attitude, methodologie, domein

Attitude

- Instelling van de Horzel: waarom??
- Zie ppt

- Filosofie: liefde voor wijsheid -> iedereen wil van nature wijsheid
- Kritisch denken
 Denken over vanzelfsprekende dingen
 Autoriteiten in twijfel getrokken
. Politici, wetenschappers, eigen vermogen, zintuigen (illusies)
. Zintuigen onbetrouwbaar -> kennis ook?
- Niet uniek
 Veel gemeenschappelijk met wetenschappers
 Kritisch, ruimdenkend, rationeel

Methodologie

- Intuïtie
 17e-18e eeuw: kennis die op een onmiddellijke manier wordt verkregen (bv: idee van volmaaktheid)
 20ste eeuw: spontane overtuigingen die we in onze eigen geest aantreffen als we over bepaald
onderwerp denken (common sense)-> moeilijk te veranderen, op te geven
 Bv: aarde draait rond zon (of andersom), seksuele perversie is psychisch, pijn moet vermeden worden

 Vertrekpunt voor verder redeneerwerk
 Intuïtie zelf niet betwijfeld -> gevaar -> persoonsgebonden, cultuurgebonden
 Vooral vroeger, nu: enkel denken uit intuïtie -> fauteuilfilosofen
 Niet uniek

- Conceptuele analyse
 Interesse in begrippen (seksualiteit, tijd) -> iedereen weet ongeveer wat het is


1

,  Wat bedoelen we wnnr wie iets … noemen
 Floridi: conceptual engineering
. Ontrafelen en verbeteren van concepten die we in het dagelijks leven misschien te achteloos
gebruiken (tijd, liefde, ziekte)
 Bv: kussen -> soms seksueel, soms niet
 Niet uniek: niet door ALLE en ENKEL, ook in fysica

- Gedachte-experiment
 Experimenten in geest, Instrument van verbeelding, nieuwe info over thema zonder empirische data
 Stel je voor dat …
 Voordelen: kan je overal uitvoeren, verhelderen van probleem door visualisatie, moraal, financies
 Bv: hersen-in-vat
 Niet uniek
. Ook in wetenschap -> WET niet puur empirisch en FILO niet puur fauteuil
. Experimentele filosofie: empirisch wetenschappelijke methoden kunnen bijdragen aan
traditioneel filosofische problemen
 Bv: crossculturele verschillen in intuïties en morele dilemma’s

Een domein, aard van de vragen

- Onbeantwoorde vragen
 Waar wetenschappers zich geen antwoord op wisten
 Fundamenten in vraag stellen
. Feyman: duizendpoot en pad: hoe wandel je? Tegen filosofie
 Bv: bestaat God? Wat is ziekte? Is tijd echt? Bestaat tijd? -> geen consensus
- Eerder kunst dan wetenschap?
 Geen vooruitgang ?
. Jawel: vragen werden beantwoord en werden basis van een wetenschap
. Is er in wetenschap wel vooruitgang?
. Paradigma’s volgen elkaar op zonder verder te bouwen
. Wel binnen paradigma’s maar niet tussen
. Incommensurabel: onderling onmeetbaar, geen gemene maat hebben
. Geen gemeens. Theoretische deugden (eenvoud en verklaring)
. Bv: Massa bij Einstein en Newton is iets anders
 Kunststromingen volgen elkaar snel op, bouwen niks op, steeds een nieuw begin
 Enkel nieuwe manieren om oude problemen op te lossen
- Niet uniek
 Onbeantwoord niet persé filosofisch (hebben blonden meer plezier?)

4 Deeldomeinen

Metafysica
= bestudeert aard en structuur vd wereld

- Wetenschapsfilosofie (heeft kenmerken van verschillende domeinen)
- Over wat het betekent om te bestaan, op grond waarvan bestaat iets? Bestaat tijd als er geen mensen zijn?
- Wat is metafysica?
 Weten niet wat problemen gemeenschappelijk hebben waardoor we ze metafysisch noemen
 Beroemd, maar niemand weet wrm metafysisch, geen uniek kenmerk

- Bv: 2 bekende problemen
 Wilsvrijheid
. Voorwaarden: keuzevrijheid + broncontrole (auteurschap, jij begin van keuze)
. Kan nooit helemaal echt, altijd beïnvloed door andere factoren
. Bestaat vrije wil? +/- NEEN
 Wij zijn onze hersenen + hersenen uit fysisch spul + fysisch spul onderhevig aan FYS
 Deterministisch: alle gebeurtenissen en standen van zaken veroorzaakt door
voorafgaande gebeurtenissen (niet iedereen akkoord)
. Veroorzaken
 Probalistisch (genen): gen maakt vorming eigenschap X waarschijnlijker

2

,  Deterministisch (fysisch spul): garanderen voorkomen

 Lichaam en geest: zijn we meer dan alleen onze hersenen?
. Fysicalisten/materialisten: NEEN
 Fysisch spul, alles opgebouwd door materie
 Mentale toestanden: hersentoestanden (overtuigingen, herinneringen,..)
. Dualisten: JA
 Mentale toestanden uit geestesspul (maar wat is dat?)

Logica

- Argumentatief, wat is goede redenering?
- Welke drogredenen ontkrachten
 Bv: slippery slope: als ze A doen zal B wss volgen en B is onwenselijk
 Bv: homohuwelijken, dan moet je ook kunnen trouwen met een hond

Epistemologie

- Wetenschapsfilosofie
- Kennisleer: aard, mogelijkheid en structuur van de kennis -> Wat kunnen we weten? Hoe verwerven? …
- Bv: Brain in a vat: hoe geloven we te weten wat waar is

Moraalfilosofie/ Ethiek

- Wat is een moraal? Allemaal dingen die zouden moeten (eerlijk zijn, vriendelijk zijn)
- Normatieve universum: verzameling van rechten, plichten, geboden, verboden en aanbevelingen
 Niet altijd moreel, wat maakt probleem moreel (wetten?)
. Esthetisch: witte wijn bij vis?
. Juridisch: asbest weg door speciale firma?
. Moreel: impact klimaat opvolgende generatie?
- bv: politieke filosofie

Wetenschapsfilosofie

- Toegepaste vorm van epistemologie, bepaalde aspecten ook metafysisch
 HF7 (evolutie psychologie) = epistemologisch
 HF9 (natuurlijke soorten) = metafysisch
- Algemene wetenschapsfilosofie
 Fundamentele filo. Kwesties ivm wet.
 Pseudo of echte wet? Niet of wel wet?
 HF3 (lichaam en geest): alles herleiden naar fysica?
 Intrinsieke interesse
- Toegepaste wetenschapsfilosofie
 Filosofische vragen die betrekking hebben op specifieke wetenschappen
 Psychologie, seksuologie, neuro
 Instrumentele interesse
. Werpen uitkomsten wetenschap X nieuw licht op filo. probleem buiten wet X
. Bv: biologie filosofen: hebben onze vragen te maken met menselijke natuur?
 Mannen sneller vreemd gaan?
- Nuttig? Feynman (tegen filo) : NEEN, niet relevant voor wetenschappers


Een zeer korte geschiedenis vd Westerse filosofie

- Je kan jezelf een filosoof noemen in de mate wat je je bezighoudt met filosofen uit het verleden
- Cirkelredenering: gebruiken iets wat nog bewezen moet worden
- Arbitrair: niet alle filosofen van vroeger zijn nog filosofen
- Historie: steeds uitgedaagd door andere vormen van kennis

Antieke oudheid: mythologie (6e eeuw VC)

- Denken dat werkelijkheid verklaard door bovennatuurlijke entiteiten (Goden)


3

, - Maatschappelijke revolutie in Zuid-Europa (Griekenland)
 Algemene wetten uitgevoerd voor iedereen als resultaat van publieke debatten
 Ontdaan van goddelijk karakter
 Te maken met gevoel relativiteit -> vaker in contact met andere culturen + economische opgang

- Thales, Anaximander & Anaximenes: eerste filosofen
 Natuurfilosofen: interesse in datgeen wat kosmos doet draaien
 Alles uit soort van oerstof
 Eerste naturalisten: kosmos begrijpen van uit eigen natuur en principes
 Thales: Alles bestaat uit water en aarde drijft op kosmische zee
 Mander: ongedefinieerde substantie, aarde als ton
 Menes: lucht oorsprong van alles, aarde als ufo zweven op luchtstromen

- Naturalistisch: wouden fenomeen verklaren van binnen uit
 Wat zit er in de donder dat dit zo maakt, vanuit samenstelling
- Wetenschap bestond nog niet

- Plato & Aristoteles
 Veel vragen nu al reeds eerder aangekaart
 Bv: rol zintuigen bij kennis
. Plato: zintuigelijke wereld te veranderlijk voor echte kennis + mogelijkheid echte kennis
spoort aan om te denken dat er nog een andere wereld is (perfecte ideeënwereld)
 Homo universalis: bespraken veel thema’s en verbonden die

Middeleeuwen: religie

- 313: Christendom toegelaten als religie in romeinse rijk
- Visie Plato: perfecte wereld als hemel
- Filosofie wordt onderdrukt door Christendom
 Chr gebaseerd op openbaring (Goddelijke ingeving) niet door experimenten, redeneren
- Stond ten dienste van Theologie (bv: bestaat God?) -> wouden niet ingeperkt worden
 Niet content met antwoorden van bepaalde autoriteit (God)
 Tegen grenzen
. Vaak intellectuele bescheidenheid: elk gelooft legt grenzen aan het weten, bovennatuurlijke
verklaringen die niet geweten kunnen worden

- Augustinus en Thomas van Aquino wouden tegenstelling verzachten
 Geloofsovertuigingen vertrekpunt van filosofisch onderzoek
 Geloofsovertuigingen kunnen bewezen worden vanuit verstand

Moderne tijd: wetenschap

- Wetenschappen maken grote vooruitgang, filosofie niet
- Nieuwe uitdaging: welke verhouding tegen wetschappelijke manier van denken

- Naturalisme kwam terug op bij wetenschappelijke revolutie
 = Minder bovennatuurlijke verklaringen, universum verklaarbaar vanuit eigen principes
 Veelzijdigheid
 Bv: oerstof: beschrevend oor natuurwetenschappen
- Descartes en Newton doen aan wetenschap en filosofie
 Wet: oude filo problemen opgelost met nieuwe wet experimenten en observaties (1)
 Filo: riepen nieuwe filo problemen ih leven (2)
. Bv: Wet van Lavoisier over geslotenheid fysisch universum
. Probleem mentale causaliteit -> hoe fysisch invloed op geestesspul als universum gesloten is

- Feynman: filosofie moet eindigen
 Oermaterie vraagstuk al opgelost -> geen water en lucht maar Quarks -> is Wet vraag nu
 Vinden het negatief, na lange tijd weinig positieve resultaten
 Sciëntisme: overtuiging dat methoden v natuurwetenschappen enige bron zijn van echte kennis over
eender welk onderwerp, ervan overtuigd dat HUN wetenschap alles zal kunnen beantwoorden

4