8 GENTLE TEACHING
8.1 INLEIDING
8.1.1 Doelgroep
• Mensen met een verstandelijke beperking
• Senioren
• Senioren met dementie
• Mensen met een onveilige hechting
• Mensen met psychische problemen
→ mensen in een kwetsbare, afhankelijke positie
• Moeilijk met kinderen en jongeren: ze zijn nog volop in ontwikkeling en zijn nog sterk
aan het aftoetsen van wat kan en niet kan. Er zijn wel bepaalde ideeën die je kan
meepakken
8.1.2 Relatie cliënt begeleider staat centraal
De relatie, verbondenheid of alliantie, één van meest werkzame factoren binnen begeleiding
→ cruciaal voor effectiviteit en kwaliteit
Relatie omschrijft als zoektocht naar verbondenheid en relatie tussen begeleider en cliënt als
centrale uitgangspunt en als doelstelling
8.1.3 De 4 pijlers van teaching
De 4 pijlers zijn ook de doelstellingen
Ervoor zorgen dat cliënten zich veilig voelen (1), geliefd en graag gezien worden (2),
vermogen ontwikkelen om anderen graag te zien (3) en engagement tonen in relatie met
begeleider en graag dingen doen voor hen vanuit verbondenheid en niet omdat het moet
(wederkerigheid)(4)
1. Safe: veiligheid/vertrouwen/geborgenheid
2. Loved: graag gezien voelen
3. Loving: het vermogen om anderen graag te zien
4. Engagement: wederkerigheid
Basis voor de relatie
8.1.4 Kern en periferie
Kern: binnenkant van iemand, emoties
• Niet meteen zichtbaar
Periferie: zichtbare buitenkant, gedrag
8.2 JOHN MCGEE
Werkte in sloppenwijken van Brazilië met kwetsbare mensen in armoede → gemeenschap
van mensen met hechte relaties die steun en veiligheid bij elkaar vonden
• Gekwetste en gemarginaliseerde mensen die voor elkaar trachten zorg te dragen
In jaren ’70 naar USA ging en ging werken in ondersteuning voor mensen met beperking
• A culture of death
• Cultuur van macht, dwang en overheersing
• Hechte relatie ver te zoeken
• Mensen opgesloten, geroepen, geschreeuwd, afgedreigd en voortdurende kritiek
71
, • Wou de werking veranderen → geboorte gentle teaching
Opgevolgd door Michael Vincent als voorzitter van vereniging Gentle Teaching International
(GTI)
8.3 INSPIRATIEBRONNEN VOOR GENTLE TEACHING
Bevrijdingstheologie
• Vertrekt vanuit gelijkwaardigheid
• Aan gentle teaching is niets religieus, behalve dan het idee van mildheid en
vergeving
• We zijn allemaal gelijkwaardig, we zijn allemaal mensen
Paulo Freire
• Pedagoog en onderwijshervormer
• Alles wat je doet in opvoeding of begeleiding, dient te vertrekken vanuit de ervaring
van de mensen die je begeleidt
Hechtingstheorieën van Bowlby, Ainsworth, Winnecot
• John Bowlby: vroege relatie tussen een kind en zijn vaste verzorger in de eerste twee
tot drie levensjaren cruciaal is voor de latere emotionele en geestelijke ontwikkeling.
Een kind dat zeker in het eerste levensjaar geen diepe affectie ontvangt, kan hier
negatief effect van ondervinden in het latere leven wat betreft zijn of haar geluk en of
gezondheid.
• Bowlby gaf het inzicht dat de behoefte tot geborgenheid en gezelschap tot de
kern van elke mens behoort!
• Als begeleiders spelen we bewust in op die onveilige hechting door te troosten, te
steunen, veiligheid te bieden
Gentle teaching heeft een plaats binnen visies en denkkaders rond een humanistische vorm
van ondersteunen
8.4 GENTLE TEACHING IS EEN METHODIEK MET METHODISCHE ASPECTEN
Methodiek: praktijkinzichten en uitgangspunten die richting geven aan gedrag
Methode: concreet stappenplan
Gentle teaching is geen beschrijving van praktijkinzichten, uitgangspunten en algemene
concepten die richting moeten geven aan jouw gedrag als begeleider
De uitgangspunten (4 pijlers en bouwstenen) → geen stap voor stap beschrijving
• Geven algemene beschrijving van grondhouding
• Vormen uitnodiging om jouw handelen aan af te toetsen
Alles wat je doet dien je af te toetsen aan de algemene concepten binnen gentle teaching
Enkele specifieke methoden die gebruikt worden binnen gentle teaching en vormen een
meer concreet stappenplan
Methodische aspecten zijn
• Totale dialoog
• Stretchen van de relatie
• Ondersteunende interventies
72
, • Reflectie
8.5 GENTLE TEACHING IS EEN GRONDHOUDING
Geen techniek dat je toepast, geen rolletje, maar een overtuiging en een manier van zijn
Diepste overtuigingen
Grondhouding voor
• Geweldloosheid
• Onvoorwaardelijkheid
• Gelijkwaardigheid
• Acceptatie
• Waardering
• Reflectie
• Liefdevol ondersteunen
8.6 GENTLE TEACHING IS TEGENGESTELD AAN EEN GEDRAGSMATIGE
BENADERING
Gedragsmatige aanpak was gefocust op afleren van slecht of maladaptief gedrag en het
aanleren van goed gedrag
Behaviorisme van toen begeleiders creëerde die zich eerder gedroegen als agressieve
cipiers
Gedragsmatige aanpak
• Focus op diagnostiek en beheersmatig handelen
Mensen met beperking en psychische problemen in isolatie geplaatst en gefixeerd en kregen
kalmerende medicatie
• Probleemgedrag niet minder op, relatie tussen HV en cliënten was slecht en humane
karakter was ver te zoeken
8.6.1 Gedragsmatige aanpak: een diep ingesleten gewoonte
Medische paradigma denken bepaalde → veel geweld, macht en dwang
Paradigmashift → burgerschap, inclusie en emancipatie staan voorop
Westerse wereld sterk doordrongen gedragsmatige aanpak
• Opvoeding, school, jeugdbeweging
• Belonen van goed gedrag, dreigen wanneer niet geluisterd wordt, berispen en
bestraffen van gedrag dat we afkeuren
Pedagogisch taalgebruik is doordrongen van taak die voortkomt uit gedragsmatige denken
• Als…dan… → uiting gedragsmatige denken en hebben geen plaats binnen gentle
teaching
Andere overheersende gedragsvormen die we ontlenen aan gedragsmatige aanpak:
negeren, time- out, isoleren en fixeren
Gedragsmatige aanpak staat voor overheersende interventies → gentle teaching staat voor
ondersteunende interventies
73
8.1 INLEIDING
8.1.1 Doelgroep
• Mensen met een verstandelijke beperking
• Senioren
• Senioren met dementie
• Mensen met een onveilige hechting
• Mensen met psychische problemen
→ mensen in een kwetsbare, afhankelijke positie
• Moeilijk met kinderen en jongeren: ze zijn nog volop in ontwikkeling en zijn nog sterk
aan het aftoetsen van wat kan en niet kan. Er zijn wel bepaalde ideeën die je kan
meepakken
8.1.2 Relatie cliënt begeleider staat centraal
De relatie, verbondenheid of alliantie, één van meest werkzame factoren binnen begeleiding
→ cruciaal voor effectiviteit en kwaliteit
Relatie omschrijft als zoektocht naar verbondenheid en relatie tussen begeleider en cliënt als
centrale uitgangspunt en als doelstelling
8.1.3 De 4 pijlers van teaching
De 4 pijlers zijn ook de doelstellingen
Ervoor zorgen dat cliënten zich veilig voelen (1), geliefd en graag gezien worden (2),
vermogen ontwikkelen om anderen graag te zien (3) en engagement tonen in relatie met
begeleider en graag dingen doen voor hen vanuit verbondenheid en niet omdat het moet
(wederkerigheid)(4)
1. Safe: veiligheid/vertrouwen/geborgenheid
2. Loved: graag gezien voelen
3. Loving: het vermogen om anderen graag te zien
4. Engagement: wederkerigheid
Basis voor de relatie
8.1.4 Kern en periferie
Kern: binnenkant van iemand, emoties
• Niet meteen zichtbaar
Periferie: zichtbare buitenkant, gedrag
8.2 JOHN MCGEE
Werkte in sloppenwijken van Brazilië met kwetsbare mensen in armoede → gemeenschap
van mensen met hechte relaties die steun en veiligheid bij elkaar vonden
• Gekwetste en gemarginaliseerde mensen die voor elkaar trachten zorg te dragen
In jaren ’70 naar USA ging en ging werken in ondersteuning voor mensen met beperking
• A culture of death
• Cultuur van macht, dwang en overheersing
• Hechte relatie ver te zoeken
• Mensen opgesloten, geroepen, geschreeuwd, afgedreigd en voortdurende kritiek
71
, • Wou de werking veranderen → geboorte gentle teaching
Opgevolgd door Michael Vincent als voorzitter van vereniging Gentle Teaching International
(GTI)
8.3 INSPIRATIEBRONNEN VOOR GENTLE TEACHING
Bevrijdingstheologie
• Vertrekt vanuit gelijkwaardigheid
• Aan gentle teaching is niets religieus, behalve dan het idee van mildheid en
vergeving
• We zijn allemaal gelijkwaardig, we zijn allemaal mensen
Paulo Freire
• Pedagoog en onderwijshervormer
• Alles wat je doet in opvoeding of begeleiding, dient te vertrekken vanuit de ervaring
van de mensen die je begeleidt
Hechtingstheorieën van Bowlby, Ainsworth, Winnecot
• John Bowlby: vroege relatie tussen een kind en zijn vaste verzorger in de eerste twee
tot drie levensjaren cruciaal is voor de latere emotionele en geestelijke ontwikkeling.
Een kind dat zeker in het eerste levensjaar geen diepe affectie ontvangt, kan hier
negatief effect van ondervinden in het latere leven wat betreft zijn of haar geluk en of
gezondheid.
• Bowlby gaf het inzicht dat de behoefte tot geborgenheid en gezelschap tot de
kern van elke mens behoort!
• Als begeleiders spelen we bewust in op die onveilige hechting door te troosten, te
steunen, veiligheid te bieden
Gentle teaching heeft een plaats binnen visies en denkkaders rond een humanistische vorm
van ondersteunen
8.4 GENTLE TEACHING IS EEN METHODIEK MET METHODISCHE ASPECTEN
Methodiek: praktijkinzichten en uitgangspunten die richting geven aan gedrag
Methode: concreet stappenplan
Gentle teaching is geen beschrijving van praktijkinzichten, uitgangspunten en algemene
concepten die richting moeten geven aan jouw gedrag als begeleider
De uitgangspunten (4 pijlers en bouwstenen) → geen stap voor stap beschrijving
• Geven algemene beschrijving van grondhouding
• Vormen uitnodiging om jouw handelen aan af te toetsen
Alles wat je doet dien je af te toetsen aan de algemene concepten binnen gentle teaching
Enkele specifieke methoden die gebruikt worden binnen gentle teaching en vormen een
meer concreet stappenplan
Methodische aspecten zijn
• Totale dialoog
• Stretchen van de relatie
• Ondersteunende interventies
72
, • Reflectie
8.5 GENTLE TEACHING IS EEN GRONDHOUDING
Geen techniek dat je toepast, geen rolletje, maar een overtuiging en een manier van zijn
Diepste overtuigingen
Grondhouding voor
• Geweldloosheid
• Onvoorwaardelijkheid
• Gelijkwaardigheid
• Acceptatie
• Waardering
• Reflectie
• Liefdevol ondersteunen
8.6 GENTLE TEACHING IS TEGENGESTELD AAN EEN GEDRAGSMATIGE
BENADERING
Gedragsmatige aanpak was gefocust op afleren van slecht of maladaptief gedrag en het
aanleren van goed gedrag
Behaviorisme van toen begeleiders creëerde die zich eerder gedroegen als agressieve
cipiers
Gedragsmatige aanpak
• Focus op diagnostiek en beheersmatig handelen
Mensen met beperking en psychische problemen in isolatie geplaatst en gefixeerd en kregen
kalmerende medicatie
• Probleemgedrag niet minder op, relatie tussen HV en cliënten was slecht en humane
karakter was ver te zoeken
8.6.1 Gedragsmatige aanpak: een diep ingesleten gewoonte
Medische paradigma denken bepaalde → veel geweld, macht en dwang
Paradigmashift → burgerschap, inclusie en emancipatie staan voorop
Westerse wereld sterk doordrongen gedragsmatige aanpak
• Opvoeding, school, jeugdbeweging
• Belonen van goed gedrag, dreigen wanneer niet geluisterd wordt, berispen en
bestraffen van gedrag dat we afkeuren
Pedagogisch taalgebruik is doordrongen van taak die voortkomt uit gedragsmatige denken
• Als…dan… → uiting gedragsmatige denken en hebben geen plaats binnen gentle
teaching
Andere overheersende gedragsvormen die we ontlenen aan gedragsmatige aanpak:
negeren, time- out, isoleren en fixeren
Gedragsmatige aanpak staat voor overheersende interventies → gentle teaching staat voor
ondersteunende interventies
73
