2 OMGAAN MET AGRESSIE
2.1 WAT IS AGRESSIE?
2.1.1 Definitie
Agressie: iedere vorm van dreigend en/of destructief gedrag dat leidt tot schade (psychisch/
fysisch/materieel) aan de ander of zichzelf
Soms onderscheid tussen agressie en geweld
Geweld: opzettelijk en doelbewust aanwenden van agressief gedrag
2.1.2 Agressie: een subjectief en normatief begrip
Bepaald gedrag al dan niet als agressief bestempelen is subjectief
Eigen opvoeding, vroegere ervaringen en cultuur vormen referentiekader van waaruit we
gedrag al dan niet als agressief bestempelen
Belangrijk bewust te zijn van hoe jij naar agressie kijkt → kan aanpak beïnvloeden
Agressie → normatief begrip
• Wanneer gedrag als agressief bestempeld wordt, geeft dit impliciet aan dat er ‘een
norm’ is
• Op basis van norm wordt gedrag al dan niet als agressief bestempeld
• Deze norm is relatief en aangegeven door context, tijdsgeest en cultuur
Noodzakelijk om binnen teamwerking te bekijken hoe een bepaald gedrag door iedereen
ervaren wordt
• Helpt ons bewust te blijven van subjectiviteit in denken en handelen
• Belangrijk om consequent te reageren
Cliënt gedraagt zich agressief, niet is agressief
• Agressie steeds in interactie en contextgerelateerd zien
• Veranderingsgericht- oplossingsgericht
Begrip ≠ goedkeuring
• Het is niet omdat je begrip hebt voor de reactie van de persoon dat je daarom het
gedrag goedkeurt dat die persoon stelt
2.1.3 Theoretische kaders en hun kijk op agressie
2.1.3.1 Psycho- analyse
Thanatos of doodsdrift (Freud)
• Van bij geboorte zekere mate van destructie in ons dragen → agressie is manifestatie
van doodsdrift en maakt deel uit van iedere mens
Ego- analytici
• Agressie als één van de mogelijke afweermechanismen van zwakke ik- kern,
ontstaan vanuit onveilige hechting
• Door lage frustratietolerantie en geringe impulscontrole wordt sneller tot agressie
overgegaan
10
, Agressief gedrag “acting-out” is van onverwerkte en/of zwaar beladen emotionele inhouden
hun uitweg zoeken
2.1.3.2 Systeemtheorie
Agressie als symptoom van dysfunctie in het systeem
Kind/ deze jongere die via gedrag signaleert dat er in zijn systeem of in één van de contexten
waarin hij leeft, iets niet functioneert
In eerste instantie kijken of het mogelijk is om het ganse systeem mee in de therapie te
betrekken
Gezinnen vaak het kind of de jongere met agressief gedrag als de IP (identified patient)
aandacht af van de problemen binnen het gezin → leidt agressief gedrag IP aandacht af van
problemen binnen gezin → dit kind of jongere die door het gezin naar voren geschoven wordt
als probleem
2.1.3.3 Contextuele theorie (Nagy)
Destructief recht
• Iemand die veel onrecht en destructiviteit heeft meegemaakt, eigent zich van daaruit
onbewust het recht toe zelf destructief gedrag te stellen
• Zorgt voor het generationeel doorgeven van destructie → roulerend onrecht
Begeleider geregeld slachtoffer van destructief recht → ondergaat dan agressie en destructie
die voor iemand anders is bedoeld
2.1.3.4 Agressie- frustratietheorie
Alle agressie steeds voort komt uit frustratie. Frustratie omdat men niet bereikt wat men wil
of omdat men niet kan ontwijken wat men wil ontwijken, zet zich om in agressie
2.1.3.5 Nativisme
Genetisch overdraagbare eigenschap
Verklaring voor agressief gedrag → agressieve genen
2.1.3.6 De sociale leertheorie (Bandura)
Agressie als gedrag dat aangeleerd wordt door observatie en imitatie
Vb. Bobo doll experiment
Zullen in tegenstelling tot nativisme stellen dat de zoon het agressief gedrag van de vader
heeft geïmiteerd of nagebootst → hetzelfde “bewijs” aangewend wordt door tegenstrijdige
opvattingen en hiermee de geldigheid van de bewijsvoering in vraag stelt
2.1.3.7 De sociale leertheorie (Patterson)
Nadruk op interactie(patronen) tussen ouders en kind, waarbinnen dwinggedrag a.h.w. kan
aangeleerd worden
Herhalend interactiepatroon tussen kind en ouder/opvoeder, waarbij deze laatste er niet in
slaagt een afdoend antwoord te bieden aan eisend gedrag van kind
2.1.3.8 Nature VS nurture
Bij heel veel psychologische stromingen komt nature vs nurture debat terug → eeuwig
durend
Gaat om eigenschappen die moeilijk meetbaar zijn of het nu om nature of nurture gaat
11
2.1 WAT IS AGRESSIE?
2.1.1 Definitie
Agressie: iedere vorm van dreigend en/of destructief gedrag dat leidt tot schade (psychisch/
fysisch/materieel) aan de ander of zichzelf
Soms onderscheid tussen agressie en geweld
Geweld: opzettelijk en doelbewust aanwenden van agressief gedrag
2.1.2 Agressie: een subjectief en normatief begrip
Bepaald gedrag al dan niet als agressief bestempelen is subjectief
Eigen opvoeding, vroegere ervaringen en cultuur vormen referentiekader van waaruit we
gedrag al dan niet als agressief bestempelen
Belangrijk bewust te zijn van hoe jij naar agressie kijkt → kan aanpak beïnvloeden
Agressie → normatief begrip
• Wanneer gedrag als agressief bestempeld wordt, geeft dit impliciet aan dat er ‘een
norm’ is
• Op basis van norm wordt gedrag al dan niet als agressief bestempeld
• Deze norm is relatief en aangegeven door context, tijdsgeest en cultuur
Noodzakelijk om binnen teamwerking te bekijken hoe een bepaald gedrag door iedereen
ervaren wordt
• Helpt ons bewust te blijven van subjectiviteit in denken en handelen
• Belangrijk om consequent te reageren
Cliënt gedraagt zich agressief, niet is agressief
• Agressie steeds in interactie en contextgerelateerd zien
• Veranderingsgericht- oplossingsgericht
Begrip ≠ goedkeuring
• Het is niet omdat je begrip hebt voor de reactie van de persoon dat je daarom het
gedrag goedkeurt dat die persoon stelt
2.1.3 Theoretische kaders en hun kijk op agressie
2.1.3.1 Psycho- analyse
Thanatos of doodsdrift (Freud)
• Van bij geboorte zekere mate van destructie in ons dragen → agressie is manifestatie
van doodsdrift en maakt deel uit van iedere mens
Ego- analytici
• Agressie als één van de mogelijke afweermechanismen van zwakke ik- kern,
ontstaan vanuit onveilige hechting
• Door lage frustratietolerantie en geringe impulscontrole wordt sneller tot agressie
overgegaan
10
, Agressief gedrag “acting-out” is van onverwerkte en/of zwaar beladen emotionele inhouden
hun uitweg zoeken
2.1.3.2 Systeemtheorie
Agressie als symptoom van dysfunctie in het systeem
Kind/ deze jongere die via gedrag signaleert dat er in zijn systeem of in één van de contexten
waarin hij leeft, iets niet functioneert
In eerste instantie kijken of het mogelijk is om het ganse systeem mee in de therapie te
betrekken
Gezinnen vaak het kind of de jongere met agressief gedrag als de IP (identified patient)
aandacht af van de problemen binnen het gezin → leidt agressief gedrag IP aandacht af van
problemen binnen gezin → dit kind of jongere die door het gezin naar voren geschoven wordt
als probleem
2.1.3.3 Contextuele theorie (Nagy)
Destructief recht
• Iemand die veel onrecht en destructiviteit heeft meegemaakt, eigent zich van daaruit
onbewust het recht toe zelf destructief gedrag te stellen
• Zorgt voor het generationeel doorgeven van destructie → roulerend onrecht
Begeleider geregeld slachtoffer van destructief recht → ondergaat dan agressie en destructie
die voor iemand anders is bedoeld
2.1.3.4 Agressie- frustratietheorie
Alle agressie steeds voort komt uit frustratie. Frustratie omdat men niet bereikt wat men wil
of omdat men niet kan ontwijken wat men wil ontwijken, zet zich om in agressie
2.1.3.5 Nativisme
Genetisch overdraagbare eigenschap
Verklaring voor agressief gedrag → agressieve genen
2.1.3.6 De sociale leertheorie (Bandura)
Agressie als gedrag dat aangeleerd wordt door observatie en imitatie
Vb. Bobo doll experiment
Zullen in tegenstelling tot nativisme stellen dat de zoon het agressief gedrag van de vader
heeft geïmiteerd of nagebootst → hetzelfde “bewijs” aangewend wordt door tegenstrijdige
opvattingen en hiermee de geldigheid van de bewijsvoering in vraag stelt
2.1.3.7 De sociale leertheorie (Patterson)
Nadruk op interactie(patronen) tussen ouders en kind, waarbinnen dwinggedrag a.h.w. kan
aangeleerd worden
Herhalend interactiepatroon tussen kind en ouder/opvoeder, waarbij deze laatste er niet in
slaagt een afdoend antwoord te bieden aan eisend gedrag van kind
2.1.3.8 Nature VS nurture
Bij heel veel psychologische stromingen komt nature vs nurture debat terug → eeuwig
durend
Gaat om eigenschappen die moeilijk meetbaar zijn of het nu om nature of nurture gaat
11
