Week 1 jurisprudentie grondrechten
Grondrechten jurisprudentie overzicht
,Week 1 jurisprudentie grondrechten
Inhoud
Harmonisatiewet.............................................................................................................................................................3
Zusters van St. Walburga.................................................................................................................................................3
Pastafarisme.................................................................................................................................................................... 5
De Wilde/Nederland........................................................................................................................................................6
DCI/Nederland.................................................................................................................................................................7
Recht op Bestaanszekerheid............................................................................................................................................8
Export uitkeringen...........................................................................................................................................................9
Noodopvang uitgeprocedeerde asielzoeker...................................................................................................................10
Salah Sheekh / NL..........................................................................................................................................................11
Uitkering bij zwangerschap zelfstandigen.....................................................................................................................12
(Paula) Marckx 1979.....................................................................................................................................................12
(Titina) Loizidou.............................................................................................................................................................13
Dugeon.......................................................................................................................................................................... 13
Handyside...................................................................................................................................................................... 14
Åkerberg Fransson.........................................................................................................................................................15
Melloni.......................................................................................................................................................................... 18
Melki/Abdeli (2010).......................................................................................................................................................19
Solange I (1974).............................................................................................................................................................19
Solange II (1983)............................................................................................................................................................20
Matthews vs.Verenigd Koninkrijk..................................................................................................................................20
MSS vs. België................................................................................................................................................................20
Jersild/Denemarken (1994)...........................................................................................................................................24
Matthews / Verenigd Koninkrijk (1999).........................................................................................................................26
Gäfgen/Duitsland (2008)...............................................................................................................................................27
Gerechtshof Den Haag 26 februari 2021 Avondklok......................................................................................................29
EHRM Osman/Verenigd Koninkrijk (1998).....................................................................................................................31
EHRM Kelly e.a./Verenigd Koninkrijk (2001)..................................................................................................................32
EHRM Öneryildiz/Turkije (2004)....................................................................................................................................33
Rechtbank Urgenda (2015)............................................................................................................................................35
Hoornbeeck (2007)........................................................................................................................................................37
Goeree-Van Zijl (1990)...................................................................................................................................................39
Bauer (2018).................................................................................................................................................................. 40
Protestants-Christelijk Voortgezet Onderwijs (2021).....................................................................................................42
Wilders (2021)...............................................................................................................................................................43
,Week 1 jurisprudentie grondrechten
Harmonisatiewet1
HR 14 april 1989 (Harmonisatiewet) Kluwer Navigator: NJ 1989, 469; ECLI:NL:HR:1989:AD5725
Onderwerp Toetsing wet in formele zin aan (ongeschreven) fundamentele rechtsbeginselen.
Toetsing wet in formele zin aan Statuut voor Koninkrijk.
Artikelen Art. 120 GW – geen toetsing aan fundamentele rechtsbeginselen van de Nederlandse rechtsorde die
nog geen uitdrukking hebben gevonden in enige, een ieder verbindende verdragsbepaling
Art. 6 EVRM – verplicht niet tot toetsing aan ongeschreven fundamentele rechtsbeginselen.
Art. 49 Statuut voor het Koninkrijk – geen toetsing aan het Statuut voor het Koninkrijk.
Feiten Een wijziging in de harmonisatiewet (wet in formele zin) zou zorgen voor een verhoging van het
collegegeld en een beperking op de studiefinanciering voor een bepaalde groep studenten.
Harmonisatiewet houdt nl. in dat de inschrijvingsjaren van HBO en Uni bij elkaar moeten worden
opgeteld, wat leidt tot een achteruitgang in de rechtspositie van de student. Dit geldt ook voor
studenten die ten tijde van invoeren van de wijziging al student waren, terwijl dit onder de oude
wetgeving niet zo zou zijn.
Studentenvakbond LSVB en studenten kwamen in verzet tegen deze voor hen nadelige wijziging, en
stelden dat toepassing van deze gewijzigde wetsbepalingen in strijd is met het gelijkheidsbeginsel art.
26 IVBPR, het Koninklijk Statuut en met ongeschreven fundamentele rechtsbeginselen, waaronder
het rechtszekerheids-, en gelijkheidsbeginsel en het verbod van willekeurig overheidshandelen.
Rechtsvraag 1) Mag de rechter een wet in formele zin toetsen aan fundamentele rechtsbeginselen?
NEE.
2) Mag de rechter een wet in formele zin toetsen aan het Statuut voor het Koninkrijk?
NEE.
Rechtsregel 1) Een rechter mag een wet in formele zin niet toetsen aan fundamentele
rechtsbeginselen (gebaseerd op art. 120 GW en art. 6 EVRM).
2) Een rechter mag een wet in formele zin niet toetsen aan het Statuut voor het
Koninkrijk (gebaseerd op art. 49 Statuut voor het Koninkrijk)
Dus: In NL komt het oordeel of een wet in strijd is met de GW toe aan de wetgever
Analyse HR: toetsing van Harmonisatiewet als wet in formele zin aan genoemde rechtsbeginsel is
(staatsrechtelijk) niet mogelijk, een wet in formele zin mag ook niet aan de GW (art. 120) worden
getoetst.
Argumenten pro toetsing van formele wet aan fundamentele rechtsbeginselen van HR:
Steeds meer wordt beroep gedaan op verdragsbepalingen ter bescherming van mensenrechten,
door toetsing kunnen in meerdere gevallen ongeschreven fundamentele rechtsbeginselen de wet
opzij zetten.
Argumenten contra toetsing:
Art. 120 GW stelt een toetsingsverbod van wet aan grondwet. En verbod van toetsen wet aan
ongeschreven fundamentele rechtsbeginselen.
De traditionele plaats van de rechterlijke macht in ons systeem is niet verenigbaar met de
gevraagde (ruime) toetsingsmogelijkheid.
Art. 49 Koninklijk Statuut houdt in dat de rechter een wet in formele zin ook niet mag toetsen aan
het Statuut voor het Koninkrijk.
Art. 6 EVRM verplicht niet tot een toetsing aan ongeschreven fundamentele rechtsbeginselen.
Art. 26 VN Verdrag 1966 en art. 6 EVRM geven geen expliciete bevoegdheid tot de verlangde
toetsing.
Conclusie Hoge Raad verwerpt het beroep van de LSVB en ontzegt aan hen de vordering.
LSVB en verweerster 2 worden veroordeeld tot betaling cassatiekosten.
Zusters van St. Walburga 2
HR 31 oktober 1986, NJ 1987/173
Onderwerp Interpretatie van de reikwijdte.
Godsdienstvrijheid
1
https://www.navigator.nl/document/inod9a27b01e60b25a500aa1b76941af028b?ctx=WKNL_CSL_176
https://www.navigator.nl/document/id15761989041413822nj1989469dosred?ctx=WKNL_CSL_92
https://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:HR:1989:AD5725
2
https://www.navigator.nl/document/id15761986103112721nj1987173dosred?ctx=WKNL_CSL_92
, Week 1 jurisprudentie grondrechten
Feiten Er was een seksclub in Amsterdam. Zij noemden zich de ‘Zusters van St. Walburga’
De vrouwen kleedden zich als nonnen.
Ze presenteerden zich als een onderdeel van de Kerk van Satan.
De Godsdienstuitoefening van de zusters manifesteerde zich in het opvoeren van seks-shows.
Zij zeiden: vrijheid van godsdienst, art. 6 GW is voor ons van toepassing. Wij zijn een
kerkgenootschap.
Rechtsvraag 1) Wanneer kan iets als ‘godsdienst’ worden beschouwd?
2) Wanneer is sprake van een kerkgenootschap?
Rechtsregel 1) Niet alles wat zich een godsdienst noemt is ook een godsdienst voor de doeleinden
van art. 6 GW. Het geheel van een manifestatie moet worden beschouwd om te
beoordelen of van een godsdienstoefening kan worden gesproken.
2) Of sprake is van een kerkgenootschap moet worden afgeleid uit het al dan niet
kunnen waarnemen van religieuze ervaring van de deelnemers.
Analyse De nonnen wilden onder art. 6 Godsdienst vallen omdat kerken minder belasting betalen de politie mag
niet zomaar binnenvallen als er een eredienst bezig is etc.
Maar de activiteiten van de orde van St. Walburga onderscheiden zich niet van die van een gewone
seksclub.
Noch bij de zusters, noch bij de betalende klanten kan enige religieuze ervaring worden waargenomen.
Ging over interpretatie van de reikwijdte: HR had de vraag: zijn zij een kloosterorde of een sexclub?
Conclusie De activiteiten van Sint Walburga onderscheiden zich niet van die van een seks-inrichting. De
lokaliteiten waarin die plaatsvinden kunnen daarom niet worden aangemerkt als lokalen bestemt voor
de godsdienst.
St. Walburga kan dus niet worden aangemerkt als zelfstandig onderdeel van een kerkgenootschap.
Grondrechten jurisprudentie overzicht
,Week 1 jurisprudentie grondrechten
Inhoud
Harmonisatiewet.............................................................................................................................................................3
Zusters van St. Walburga.................................................................................................................................................3
Pastafarisme.................................................................................................................................................................... 5
De Wilde/Nederland........................................................................................................................................................6
DCI/Nederland.................................................................................................................................................................7
Recht op Bestaanszekerheid............................................................................................................................................8
Export uitkeringen...........................................................................................................................................................9
Noodopvang uitgeprocedeerde asielzoeker...................................................................................................................10
Salah Sheekh / NL..........................................................................................................................................................11
Uitkering bij zwangerschap zelfstandigen.....................................................................................................................12
(Paula) Marckx 1979.....................................................................................................................................................12
(Titina) Loizidou.............................................................................................................................................................13
Dugeon.......................................................................................................................................................................... 13
Handyside...................................................................................................................................................................... 14
Åkerberg Fransson.........................................................................................................................................................15
Melloni.......................................................................................................................................................................... 18
Melki/Abdeli (2010).......................................................................................................................................................19
Solange I (1974).............................................................................................................................................................19
Solange II (1983)............................................................................................................................................................20
Matthews vs.Verenigd Koninkrijk..................................................................................................................................20
MSS vs. België................................................................................................................................................................20
Jersild/Denemarken (1994)...........................................................................................................................................24
Matthews / Verenigd Koninkrijk (1999).........................................................................................................................26
Gäfgen/Duitsland (2008)...............................................................................................................................................27
Gerechtshof Den Haag 26 februari 2021 Avondklok......................................................................................................29
EHRM Osman/Verenigd Koninkrijk (1998).....................................................................................................................31
EHRM Kelly e.a./Verenigd Koninkrijk (2001)..................................................................................................................32
EHRM Öneryildiz/Turkije (2004)....................................................................................................................................33
Rechtbank Urgenda (2015)............................................................................................................................................35
Hoornbeeck (2007)........................................................................................................................................................37
Goeree-Van Zijl (1990)...................................................................................................................................................39
Bauer (2018).................................................................................................................................................................. 40
Protestants-Christelijk Voortgezet Onderwijs (2021).....................................................................................................42
Wilders (2021)...............................................................................................................................................................43
,Week 1 jurisprudentie grondrechten
Harmonisatiewet1
HR 14 april 1989 (Harmonisatiewet) Kluwer Navigator: NJ 1989, 469; ECLI:NL:HR:1989:AD5725
Onderwerp Toetsing wet in formele zin aan (ongeschreven) fundamentele rechtsbeginselen.
Toetsing wet in formele zin aan Statuut voor Koninkrijk.
Artikelen Art. 120 GW – geen toetsing aan fundamentele rechtsbeginselen van de Nederlandse rechtsorde die
nog geen uitdrukking hebben gevonden in enige, een ieder verbindende verdragsbepaling
Art. 6 EVRM – verplicht niet tot toetsing aan ongeschreven fundamentele rechtsbeginselen.
Art. 49 Statuut voor het Koninkrijk – geen toetsing aan het Statuut voor het Koninkrijk.
Feiten Een wijziging in de harmonisatiewet (wet in formele zin) zou zorgen voor een verhoging van het
collegegeld en een beperking op de studiefinanciering voor een bepaalde groep studenten.
Harmonisatiewet houdt nl. in dat de inschrijvingsjaren van HBO en Uni bij elkaar moeten worden
opgeteld, wat leidt tot een achteruitgang in de rechtspositie van de student. Dit geldt ook voor
studenten die ten tijde van invoeren van de wijziging al student waren, terwijl dit onder de oude
wetgeving niet zo zou zijn.
Studentenvakbond LSVB en studenten kwamen in verzet tegen deze voor hen nadelige wijziging, en
stelden dat toepassing van deze gewijzigde wetsbepalingen in strijd is met het gelijkheidsbeginsel art.
26 IVBPR, het Koninklijk Statuut en met ongeschreven fundamentele rechtsbeginselen, waaronder
het rechtszekerheids-, en gelijkheidsbeginsel en het verbod van willekeurig overheidshandelen.
Rechtsvraag 1) Mag de rechter een wet in formele zin toetsen aan fundamentele rechtsbeginselen?
NEE.
2) Mag de rechter een wet in formele zin toetsen aan het Statuut voor het Koninkrijk?
NEE.
Rechtsregel 1) Een rechter mag een wet in formele zin niet toetsen aan fundamentele
rechtsbeginselen (gebaseerd op art. 120 GW en art. 6 EVRM).
2) Een rechter mag een wet in formele zin niet toetsen aan het Statuut voor het
Koninkrijk (gebaseerd op art. 49 Statuut voor het Koninkrijk)
Dus: In NL komt het oordeel of een wet in strijd is met de GW toe aan de wetgever
Analyse HR: toetsing van Harmonisatiewet als wet in formele zin aan genoemde rechtsbeginsel is
(staatsrechtelijk) niet mogelijk, een wet in formele zin mag ook niet aan de GW (art. 120) worden
getoetst.
Argumenten pro toetsing van formele wet aan fundamentele rechtsbeginselen van HR:
Steeds meer wordt beroep gedaan op verdragsbepalingen ter bescherming van mensenrechten,
door toetsing kunnen in meerdere gevallen ongeschreven fundamentele rechtsbeginselen de wet
opzij zetten.
Argumenten contra toetsing:
Art. 120 GW stelt een toetsingsverbod van wet aan grondwet. En verbod van toetsen wet aan
ongeschreven fundamentele rechtsbeginselen.
De traditionele plaats van de rechterlijke macht in ons systeem is niet verenigbaar met de
gevraagde (ruime) toetsingsmogelijkheid.
Art. 49 Koninklijk Statuut houdt in dat de rechter een wet in formele zin ook niet mag toetsen aan
het Statuut voor het Koninkrijk.
Art. 6 EVRM verplicht niet tot een toetsing aan ongeschreven fundamentele rechtsbeginselen.
Art. 26 VN Verdrag 1966 en art. 6 EVRM geven geen expliciete bevoegdheid tot de verlangde
toetsing.
Conclusie Hoge Raad verwerpt het beroep van de LSVB en ontzegt aan hen de vordering.
LSVB en verweerster 2 worden veroordeeld tot betaling cassatiekosten.
Zusters van St. Walburga 2
HR 31 oktober 1986, NJ 1987/173
Onderwerp Interpretatie van de reikwijdte.
Godsdienstvrijheid
1
https://www.navigator.nl/document/inod9a27b01e60b25a500aa1b76941af028b?ctx=WKNL_CSL_176
https://www.navigator.nl/document/id15761989041413822nj1989469dosred?ctx=WKNL_CSL_92
https://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:HR:1989:AD5725
2
https://www.navigator.nl/document/id15761986103112721nj1987173dosred?ctx=WKNL_CSL_92
, Week 1 jurisprudentie grondrechten
Feiten Er was een seksclub in Amsterdam. Zij noemden zich de ‘Zusters van St. Walburga’
De vrouwen kleedden zich als nonnen.
Ze presenteerden zich als een onderdeel van de Kerk van Satan.
De Godsdienstuitoefening van de zusters manifesteerde zich in het opvoeren van seks-shows.
Zij zeiden: vrijheid van godsdienst, art. 6 GW is voor ons van toepassing. Wij zijn een
kerkgenootschap.
Rechtsvraag 1) Wanneer kan iets als ‘godsdienst’ worden beschouwd?
2) Wanneer is sprake van een kerkgenootschap?
Rechtsregel 1) Niet alles wat zich een godsdienst noemt is ook een godsdienst voor de doeleinden
van art. 6 GW. Het geheel van een manifestatie moet worden beschouwd om te
beoordelen of van een godsdienstoefening kan worden gesproken.
2) Of sprake is van een kerkgenootschap moet worden afgeleid uit het al dan niet
kunnen waarnemen van religieuze ervaring van de deelnemers.
Analyse De nonnen wilden onder art. 6 Godsdienst vallen omdat kerken minder belasting betalen de politie mag
niet zomaar binnenvallen als er een eredienst bezig is etc.
Maar de activiteiten van de orde van St. Walburga onderscheiden zich niet van die van een gewone
seksclub.
Noch bij de zusters, noch bij de betalende klanten kan enige religieuze ervaring worden waargenomen.
Ging over interpretatie van de reikwijdte: HR had de vraag: zijn zij een kloosterorde of een sexclub?
Conclusie De activiteiten van Sint Walburga onderscheiden zich niet van die van een seks-inrichting. De
lokaliteiten waarin die plaatsvinden kunnen daarom niet worden aangemerkt als lokalen bestemt voor
de godsdienst.
St. Walburga kan dus niet worden aangemerkt als zelfstandig onderdeel van een kerkgenootschap.
