Hoofdstuk 9: Groepsprocessen: invloed in sociale groepen
Wat zijn groepen en waarom sluiten mensen zich daarbij aan?
In welke opzichten gedragen mensen zich anders in de aanwezigheid van anderen?
Nemen twee (of meer) mensen betere beslissingen dan één?
Wat bepaalt de kans dat een conflict escaleert of wordt opgelost?
9.1 Wat is een groep?
Een groep bestaat uit twee of meer mensen die met elkaar interacteren en onderling afhankelijk van
elkaar zijn in die zin dat hun behoeften en doelstellingen elkaar beïnvloeden. die onderlinge
afhankelijkheid wordt ook wel interdependentie genoemd. Een groep bestaat volgens de definitie uit
minimaal twee interacterende mensen en kan uitdijen tot tientallen leden. Als groepen te groot
worden, kan er geen sprake meer zijn van interactie tussen alle leden en spreken psychologen niet
meer van een groep.
9.1.1 waarom sluiten mensen zich aan bij groepen?
Het bundelen van onze krachten met die van anderen stelt ons in staat om doelen te bereiken die we
in ons eentje moeilijker zouden kunnen verwezenlijken. Relaties aangaan met andere mensen
bevredigt een aantal basale menselijke behoeften – zo basaal in feite, dat er misschien we sprake is
van een aangeboren behoefte om tot groepen te behoren. Dat verklaart ook waarom mensen in alle
culturen gemotiveerd zijn om relaties met andere mensen aan te gaan en de ontbinding van deze
relaties proberen tegen te gaan. Mensen houden in de gaten hoe het met hun status in een groep is
gesteld en zijn alert op elk signaal dat op een mogelijke afwijzing duidt.
Onderzoek met een fmri-scan heeft uitgewezen dat mensen letterlijk pijn ervaren als zij worden
afgewezen door een ander.
Mensen hebben niet alleen een grote behoefte om bij sociale groepen te horen, ze hebben er ook
behoefte aan zich daarmee te onderscheiden van degenen die niet tot dezelfde groep behoren.
Relatief kleine groepen kunnen twee functies vervullen; ze geven ons het gevoel dat we bij onze
groepsgenoten horen en dat we speciaal zijn en ons van anderen onderscheiden. Een andere
belangrijke functie van groepen is dat ze ons helpen te bepalen wie we zijn. alle groepen hebben
bepaalde aannamens over de sociale omgeving en voorzien ons dus van een bril waardoor we naar
de buitenwereld en onze positie daarin kunnen kijken en deze doorgronden.
9.1.2 sociale normen en groepsnormen
Ook helpen groepen bij het bepalen van sociale normen, die impliciete of expliciete regels die
aanvaardbaar gedrag definiëren. Sociale normen binnen een bepaalde groep gelden worden ook wel
groepsnormen genoemd. Deze normen kunnen per groep enorm verschillen. De groepsnormen die
gelden, hebben vaak grote invloed op het functioneren van de groep als geheel, maar ook op het
gedrag van groepsleden individueel. Alle samenlevingen hebben normen die aangeven welk gedrag
acceptabel is. Aan sommige van die normen worden alle leden van de samenleving geacht te
gehoorzamen, terwijl andere normen van groep tot groep variëren. De invloed van groepsnormen op
gedrag wordt duidelijk als we die normen te vaak overtreden; dan worden we gemeden door andere
groepsleden, en in extreme gevallen, onder druk gezet om de groep te verlaten.
, Sociale rollen in een groep
De meeste groepen hebben een aantal duidelijk omschreven sociale rollen: gemeenschappelijke
verwachtingen in een groep over hoe bepaalde mensen geacht worden zich te gedragen. Normen
specificeren hoe alle groepsleden zich dienen te gedragen, maar rollen specificeren hoe mensen die
bepaalde posities in de groep bekleden, zich moeten gedragen. Net als sociale normen kunnen rollen
er nuttig zijn; mensen weten erdoor wat ze van elkaar kunnen verwachten. Als leden van een groep
een reeks duidelijk gedefinieerde rollen vervullen, zijn ze meestal tevreden en presteren ze goed.
Er zitten ook nadelen in rollen. Mensen kunnen bijvoorbeeld zozeer in een rol opgaan dat hun
persoonlijke identiteit en hun persoonlijkheid verloren gaan.
9.1.3 groepscohesie
Een ander belangrijk aspect van hoe groepen functioneren betreft de hechtheid van een groep, ofwel
groepscohesie. Dit gaat over de eigenschappen van een groep die de leden met elkaar verbinden en
die wederzijdse sympathie bevorderen. Het ligt voor de hand dat hoe hechter een groep is, hoe
groter de kans is dat de leden ervan in de groep blijven, dat ze zullen deelnemen aan
groepsactiviteiten en dat ze nieuwe, gelijkgestemde leden proberen te werven.
Als de groep echter in het leven is geroepen om samen te werken en problemen op te lossen, ligt het
verhaal minder eenvoudig. Een groep die goed presteert op een bepaalde taak wordt hechter, maar
is het omgekeerde ook waar? Het is inderdaad het geval als het voor de prestatie nodig is dat de
groepsleden nauw met elkaar samenwerken. Maar soms kan cohesie optimaal functioneren juist in
de weg staan; als het onderhouden van goede relaties tussen groepsleden belangrijker wordt dan het
vinden van goede oplossingen voor een probleem.
Groepsdiversiteit
De cohesie van een groep hangt samen met de diversiteit van de groepsleden. In de meeste gevallen
lijken leden van een groep op elkaar wat betreft leeftijd, sekse, overtuigingen. Mensen voelen zich
eerder aangetrokken tot mensen die dezelfde attitudes hebben als zij zelf en die waarschijnlijk op
hun beurt ook weer op hen gelijkende groepsleden zullen aantrekken. Ten tweede hebben roepen de
neiging zich te gedragen op een manier die onderlinge gelijkheid van haar leden aanmoedigt.
Kortweg, mensen neigen naar groepslidmaatschappen met groepen die bestaan uit gelijkgestemden
en deze gelijkgestemdheid is een voorspeller van groepscohesie.
Dat een groep grote mate van cohesie heeft, wil echter helemaal niet zeggen dat die groep optimaal
presteert. Diversiteit kan ten koste gaan van de cohesie en het moreel van de groepen, maar dat die
vaak betere groepsprestaties oplevert in termen van creativiteit, uitwisseling van informatie en
flexibele probleemoplossing.
Er zijn verschillende manieren om de diversiteit van een groep te definiëren. Dat kan in termen van
ras en sociale demografie, maar ook in termen van ervaring, opleiding, attitude en andere dimensies.
9.1.4 groepsontwikkeling
Als een nieuwe groep ontstaat en zich gaat ontwikkelen, zijn er in deze ontwikkeling verschillende
fasen te onderscheiden.
De vormfase: gericht zijn op de organisatie van de groep en het verzamelen van informatie
over elkaar, de doelen en omgangsvormen
Wat zijn groepen en waarom sluiten mensen zich daarbij aan?
In welke opzichten gedragen mensen zich anders in de aanwezigheid van anderen?
Nemen twee (of meer) mensen betere beslissingen dan één?
Wat bepaalt de kans dat een conflict escaleert of wordt opgelost?
9.1 Wat is een groep?
Een groep bestaat uit twee of meer mensen die met elkaar interacteren en onderling afhankelijk van
elkaar zijn in die zin dat hun behoeften en doelstellingen elkaar beïnvloeden. die onderlinge
afhankelijkheid wordt ook wel interdependentie genoemd. Een groep bestaat volgens de definitie uit
minimaal twee interacterende mensen en kan uitdijen tot tientallen leden. Als groepen te groot
worden, kan er geen sprake meer zijn van interactie tussen alle leden en spreken psychologen niet
meer van een groep.
9.1.1 waarom sluiten mensen zich aan bij groepen?
Het bundelen van onze krachten met die van anderen stelt ons in staat om doelen te bereiken die we
in ons eentje moeilijker zouden kunnen verwezenlijken. Relaties aangaan met andere mensen
bevredigt een aantal basale menselijke behoeften – zo basaal in feite, dat er misschien we sprake is
van een aangeboren behoefte om tot groepen te behoren. Dat verklaart ook waarom mensen in alle
culturen gemotiveerd zijn om relaties met andere mensen aan te gaan en de ontbinding van deze
relaties proberen tegen te gaan. Mensen houden in de gaten hoe het met hun status in een groep is
gesteld en zijn alert op elk signaal dat op een mogelijke afwijzing duidt.
Onderzoek met een fmri-scan heeft uitgewezen dat mensen letterlijk pijn ervaren als zij worden
afgewezen door een ander.
Mensen hebben niet alleen een grote behoefte om bij sociale groepen te horen, ze hebben er ook
behoefte aan zich daarmee te onderscheiden van degenen die niet tot dezelfde groep behoren.
Relatief kleine groepen kunnen twee functies vervullen; ze geven ons het gevoel dat we bij onze
groepsgenoten horen en dat we speciaal zijn en ons van anderen onderscheiden. Een andere
belangrijke functie van groepen is dat ze ons helpen te bepalen wie we zijn. alle groepen hebben
bepaalde aannamens over de sociale omgeving en voorzien ons dus van een bril waardoor we naar
de buitenwereld en onze positie daarin kunnen kijken en deze doorgronden.
9.1.2 sociale normen en groepsnormen
Ook helpen groepen bij het bepalen van sociale normen, die impliciete of expliciete regels die
aanvaardbaar gedrag definiëren. Sociale normen binnen een bepaalde groep gelden worden ook wel
groepsnormen genoemd. Deze normen kunnen per groep enorm verschillen. De groepsnormen die
gelden, hebben vaak grote invloed op het functioneren van de groep als geheel, maar ook op het
gedrag van groepsleden individueel. Alle samenlevingen hebben normen die aangeven welk gedrag
acceptabel is. Aan sommige van die normen worden alle leden van de samenleving geacht te
gehoorzamen, terwijl andere normen van groep tot groep variëren. De invloed van groepsnormen op
gedrag wordt duidelijk als we die normen te vaak overtreden; dan worden we gemeden door andere
groepsleden, en in extreme gevallen, onder druk gezet om de groep te verlaten.
, Sociale rollen in een groep
De meeste groepen hebben een aantal duidelijk omschreven sociale rollen: gemeenschappelijke
verwachtingen in een groep over hoe bepaalde mensen geacht worden zich te gedragen. Normen
specificeren hoe alle groepsleden zich dienen te gedragen, maar rollen specificeren hoe mensen die
bepaalde posities in de groep bekleden, zich moeten gedragen. Net als sociale normen kunnen rollen
er nuttig zijn; mensen weten erdoor wat ze van elkaar kunnen verwachten. Als leden van een groep
een reeks duidelijk gedefinieerde rollen vervullen, zijn ze meestal tevreden en presteren ze goed.
Er zitten ook nadelen in rollen. Mensen kunnen bijvoorbeeld zozeer in een rol opgaan dat hun
persoonlijke identiteit en hun persoonlijkheid verloren gaan.
9.1.3 groepscohesie
Een ander belangrijk aspect van hoe groepen functioneren betreft de hechtheid van een groep, ofwel
groepscohesie. Dit gaat over de eigenschappen van een groep die de leden met elkaar verbinden en
die wederzijdse sympathie bevorderen. Het ligt voor de hand dat hoe hechter een groep is, hoe
groter de kans is dat de leden ervan in de groep blijven, dat ze zullen deelnemen aan
groepsactiviteiten en dat ze nieuwe, gelijkgestemde leden proberen te werven.
Als de groep echter in het leven is geroepen om samen te werken en problemen op te lossen, ligt het
verhaal minder eenvoudig. Een groep die goed presteert op een bepaalde taak wordt hechter, maar
is het omgekeerde ook waar? Het is inderdaad het geval als het voor de prestatie nodig is dat de
groepsleden nauw met elkaar samenwerken. Maar soms kan cohesie optimaal functioneren juist in
de weg staan; als het onderhouden van goede relaties tussen groepsleden belangrijker wordt dan het
vinden van goede oplossingen voor een probleem.
Groepsdiversiteit
De cohesie van een groep hangt samen met de diversiteit van de groepsleden. In de meeste gevallen
lijken leden van een groep op elkaar wat betreft leeftijd, sekse, overtuigingen. Mensen voelen zich
eerder aangetrokken tot mensen die dezelfde attitudes hebben als zij zelf en die waarschijnlijk op
hun beurt ook weer op hen gelijkende groepsleden zullen aantrekken. Ten tweede hebben roepen de
neiging zich te gedragen op een manier die onderlinge gelijkheid van haar leden aanmoedigt.
Kortweg, mensen neigen naar groepslidmaatschappen met groepen die bestaan uit gelijkgestemden
en deze gelijkgestemdheid is een voorspeller van groepscohesie.
Dat een groep grote mate van cohesie heeft, wil echter helemaal niet zeggen dat die groep optimaal
presteert. Diversiteit kan ten koste gaan van de cohesie en het moreel van de groepen, maar dat die
vaak betere groepsprestaties oplevert in termen van creativiteit, uitwisseling van informatie en
flexibele probleemoplossing.
Er zijn verschillende manieren om de diversiteit van een groep te definiëren. Dat kan in termen van
ras en sociale demografie, maar ook in termen van ervaring, opleiding, attitude en andere dimensies.
9.1.4 groepsontwikkeling
Als een nieuwe groep ontstaat en zich gaat ontwikkelen, zijn er in deze ontwikkeling verschillende
fasen te onderscheiden.
De vormfase: gericht zijn op de organisatie van de groep en het verzamelen van informatie
over elkaar, de doelen en omgangsvormen
