Veranderkundige
modellen
Hoofdstuk 1 Inleiding in het agogisch denken
1.1 Agogisch handelen
1.1.1 Helpen van mensen als een aparte deskundigheid
Agogisch betekent het leiden, het opvoeden, of de activiteit van het
voeren. Het kan op elke
leeftijd gericht zijn. Binnen het agogisch handelen zijn er diverse
beroepen. Ook kan het
agogisch handelen ingedeeld worden naar de werkvelden of de niveaus.
De niveaus kunnen weer worden onderverdeeld worden in:
Microniveau – hulpverlening voor individuele personen en kleine groepen
Mesoniveau – begeleiding van organisaties, groepen en netwerken
Macroniveau – de beinvloedingsprocessen op grote
samenlevingsverbanden
Iedereen handelt wel eens ‘agogisch’ en denkt wel eens ‘agogisch’. Toch is
er een grens
tussen professioneel en ondeskundige. Het eerste verschil is dat
wanneer je als in functie van een agoog bent, sta je buiten het
cliëntsysteem. Het tweede verschil is de tijdsduur van het
beinvloedingscontact. Dit is tussen een professioneel en een cliënt binnen
een bepaalde tijd. Het derde verschil is de manier waarop het wordt
aangepakt. Bij een agoog is een sprake van planmatigheid, systematiek en
een doelgerichtheid.
1.1.2 Dialogisch handelen op voet van gelijkwaardigheid
Agogisch handelen:
Eerste kenmerk: deskundig personen helpen door een functionele
werkrelatie binnen een
tijd.
Tweede kenmerk: de agoog treedt met mensen in ‘gesprek’. Dat doen
ze vooral door een
dialoog, dus communicatie van beide kanten.
1.1.3 Helpen bij het oplossen van problemen of vragen in het
sociaal functioneren
Derde kenmerk: het agogisch handelen is het helpen bij het oplossen
van problemen op
sociaal gebied. Daarbij gaat het om een cliënt- en vraaggerichte aanpak
Het gaat over sociale problemen waarbij we de onderlinge verhoudingen
tussen mensen in een sociaal verband en de houdingen binnen het
verband die de mensen hebben.
Psychosociaal is de samenhang tussen psychische en sociale
verschijnselen.
,Voorbeelden microniveau: tekort aan sociale vaardigheden in de
omgang met mensen,
verslavingsgedrag en crimineel gedrag
Voorbeelden mesoniveau: samenwerkingsproblemen in groep of team,
botsingen tussen
mensen uit verschillende culturen en sociale milieus.
Voorbeelden macroniveau: te weinig samenhang in lokaal beleid,
geluidsoverlast of andere
soorten overlast in de buurt.
Probleemoplossing is niet altijd denkbaar. Volgens veranderkundigen zijn
er ook onoplosbare
problemen. Het is ook niet altijd wenselijk om sterk op problemen en de
oplossing gericht te
zijn. 1e reden: door de gerichtheid op de problemen wordt de persoon
vergeten. 2e reden; de gerichtheid op het oplossen van de problemen kan
ten koste gaan voor de preventie van
problemen.
1.1.4 Het zelfregulerend vermogen van mensen versterken
Agogisch handelen is gericht op het versterken van het zelfregulerend
vermogen van mensen.
Zelfsturing van gedrag
Zelfsturing kan men omschrijven als een leerproces wat steeds terugkomt:
- eigen doelen of waarden in de gedragssituatie nastreven ( doel
stellen)
- reageren in de vorm van beloning of zichzelf straffend en in
pogingen om de afstand
tussen feitelijke en wenselijke situatie te overbruggen (reactie)
- persoon- en situatie beoordelen aan de hand van het doel of de
gedragsstandaard die men wil bereiken (beoordeling)
- de persoon- en situatie waarnemen (observatie)
Om de doelen allemaal te kunnen waarmaken is er genoeg tijd en
aandacht voor nodig om het zelfsturend vermogen van personen
aan te sporen. Er is een zekere handelingsvrijheid nodig, zowel voor
agoog als cliënt.
Agogen helpen bij het versterken van zelfregulerend vermogen:
- ze helpen cliënten denken en handelen in verhoudingen en
contexten
- ze vestigen de aandacht op interne tegenstrijdigheden
- ze stimuleren mensen tot zelfsturend gedrag
1.1.5 Onderkennen en beïnvloeden van omgevingscondities
Mensen denken dat bij het bevorderen van zelfregulerend dat de
verandering altijd bij de
persoon zelf moet plaatsvinden. Dat is niet zo. Er zijn ook nog leef, werk-
en
, woonomstandigheden van mensen en voor het beleid van organisaties en
instellingen. Daarom zal iedereen proberen om zijn omgeving en de
omstandigheden te veranderen om het zo beter af te stemmen op zichzelf.
Belangrijkste punten zijn:
- agogisch handelen is dialogisch handelen en de agoog staat op
gelijkwaardig niveau
met de cliënt.
- Agogisch handelen is gericht op onderkennen en beïnvloeden van
omgevingscondities
- Agogisch handelen is planmatig, procesmatig en doelgericht mensen
te helpen en
begeleiden binnen een beperkte tijd
- Agogisch handelen is gericht op versterking van zelfregulerend
vermogen
- Agogisch handelen is voor samenlevingsverbanden, organisaties,
groepen en
individuen om hen te helpen bij problemen.
- Agogisch handelen is een combinatie van de vijf eerdere genoemde
kenmerken.
1.2 Agologie als veranderkundige wetenschap
Agologie is:
- een wetenschap over behoefte van theorie over agogisch werk.
- sociale wetenschap die een theorie probeert te ontwikkelen over
agogisch handelen
- veranderkundige wetenschap die inzichten uit andere sociale
wetenschappen
bestudeert.
- De bestudering van de agogische grondslagen van de methodiek
1.2.1 De professionalisering van het agogisch werk en het
ontstaan van de agologie
Professionalisering is het maatschappelijk totstandkoming waarin een
soort werk zich
ontwikkeld tot een beroep met eigen deskundigheid. Het agogische werk
richtte zich op een
typerend soort activiteiten van mensen die zelfstandig en in verschillende
functies en
werkvelden gelijk werk deden. Voor deze activiteiten werd een
sociaalagogische opleiding
gevraagd. Het systematisch leren gebruiken van bepaalde methoden en
technieken werd
steeds meer noodzakelijk geacht.
1.2.2 Een wetenschappelijke theorie van het agogisch handelen
Iedereen is dagelijks bezig met theorievorming. Elk individu heeft een
eigen kijk op
gebeurtenissen, verklaringen voor situaties en zijn eigen theorie over
persoonlijkheid.
modellen
Hoofdstuk 1 Inleiding in het agogisch denken
1.1 Agogisch handelen
1.1.1 Helpen van mensen als een aparte deskundigheid
Agogisch betekent het leiden, het opvoeden, of de activiteit van het
voeren. Het kan op elke
leeftijd gericht zijn. Binnen het agogisch handelen zijn er diverse
beroepen. Ook kan het
agogisch handelen ingedeeld worden naar de werkvelden of de niveaus.
De niveaus kunnen weer worden onderverdeeld worden in:
Microniveau – hulpverlening voor individuele personen en kleine groepen
Mesoniveau – begeleiding van organisaties, groepen en netwerken
Macroniveau – de beinvloedingsprocessen op grote
samenlevingsverbanden
Iedereen handelt wel eens ‘agogisch’ en denkt wel eens ‘agogisch’. Toch is
er een grens
tussen professioneel en ondeskundige. Het eerste verschil is dat
wanneer je als in functie van een agoog bent, sta je buiten het
cliëntsysteem. Het tweede verschil is de tijdsduur van het
beinvloedingscontact. Dit is tussen een professioneel en een cliënt binnen
een bepaalde tijd. Het derde verschil is de manier waarop het wordt
aangepakt. Bij een agoog is een sprake van planmatigheid, systematiek en
een doelgerichtheid.
1.1.2 Dialogisch handelen op voet van gelijkwaardigheid
Agogisch handelen:
Eerste kenmerk: deskundig personen helpen door een functionele
werkrelatie binnen een
tijd.
Tweede kenmerk: de agoog treedt met mensen in ‘gesprek’. Dat doen
ze vooral door een
dialoog, dus communicatie van beide kanten.
1.1.3 Helpen bij het oplossen van problemen of vragen in het
sociaal functioneren
Derde kenmerk: het agogisch handelen is het helpen bij het oplossen
van problemen op
sociaal gebied. Daarbij gaat het om een cliënt- en vraaggerichte aanpak
Het gaat over sociale problemen waarbij we de onderlinge verhoudingen
tussen mensen in een sociaal verband en de houdingen binnen het
verband die de mensen hebben.
Psychosociaal is de samenhang tussen psychische en sociale
verschijnselen.
,Voorbeelden microniveau: tekort aan sociale vaardigheden in de
omgang met mensen,
verslavingsgedrag en crimineel gedrag
Voorbeelden mesoniveau: samenwerkingsproblemen in groep of team,
botsingen tussen
mensen uit verschillende culturen en sociale milieus.
Voorbeelden macroniveau: te weinig samenhang in lokaal beleid,
geluidsoverlast of andere
soorten overlast in de buurt.
Probleemoplossing is niet altijd denkbaar. Volgens veranderkundigen zijn
er ook onoplosbare
problemen. Het is ook niet altijd wenselijk om sterk op problemen en de
oplossing gericht te
zijn. 1e reden: door de gerichtheid op de problemen wordt de persoon
vergeten. 2e reden; de gerichtheid op het oplossen van de problemen kan
ten koste gaan voor de preventie van
problemen.
1.1.4 Het zelfregulerend vermogen van mensen versterken
Agogisch handelen is gericht op het versterken van het zelfregulerend
vermogen van mensen.
Zelfsturing van gedrag
Zelfsturing kan men omschrijven als een leerproces wat steeds terugkomt:
- eigen doelen of waarden in de gedragssituatie nastreven ( doel
stellen)
- reageren in de vorm van beloning of zichzelf straffend en in
pogingen om de afstand
tussen feitelijke en wenselijke situatie te overbruggen (reactie)
- persoon- en situatie beoordelen aan de hand van het doel of de
gedragsstandaard die men wil bereiken (beoordeling)
- de persoon- en situatie waarnemen (observatie)
Om de doelen allemaal te kunnen waarmaken is er genoeg tijd en
aandacht voor nodig om het zelfsturend vermogen van personen
aan te sporen. Er is een zekere handelingsvrijheid nodig, zowel voor
agoog als cliënt.
Agogen helpen bij het versterken van zelfregulerend vermogen:
- ze helpen cliënten denken en handelen in verhoudingen en
contexten
- ze vestigen de aandacht op interne tegenstrijdigheden
- ze stimuleren mensen tot zelfsturend gedrag
1.1.5 Onderkennen en beïnvloeden van omgevingscondities
Mensen denken dat bij het bevorderen van zelfregulerend dat de
verandering altijd bij de
persoon zelf moet plaatsvinden. Dat is niet zo. Er zijn ook nog leef, werk-
en
, woonomstandigheden van mensen en voor het beleid van organisaties en
instellingen. Daarom zal iedereen proberen om zijn omgeving en de
omstandigheden te veranderen om het zo beter af te stemmen op zichzelf.
Belangrijkste punten zijn:
- agogisch handelen is dialogisch handelen en de agoog staat op
gelijkwaardig niveau
met de cliënt.
- Agogisch handelen is gericht op onderkennen en beïnvloeden van
omgevingscondities
- Agogisch handelen is planmatig, procesmatig en doelgericht mensen
te helpen en
begeleiden binnen een beperkte tijd
- Agogisch handelen is gericht op versterking van zelfregulerend
vermogen
- Agogisch handelen is voor samenlevingsverbanden, organisaties,
groepen en
individuen om hen te helpen bij problemen.
- Agogisch handelen is een combinatie van de vijf eerdere genoemde
kenmerken.
1.2 Agologie als veranderkundige wetenschap
Agologie is:
- een wetenschap over behoefte van theorie over agogisch werk.
- sociale wetenschap die een theorie probeert te ontwikkelen over
agogisch handelen
- veranderkundige wetenschap die inzichten uit andere sociale
wetenschappen
bestudeert.
- De bestudering van de agogische grondslagen van de methodiek
1.2.1 De professionalisering van het agogisch werk en het
ontstaan van de agologie
Professionalisering is het maatschappelijk totstandkoming waarin een
soort werk zich
ontwikkeld tot een beroep met eigen deskundigheid. Het agogische werk
richtte zich op een
typerend soort activiteiten van mensen die zelfstandig en in verschillende
functies en
werkvelden gelijk werk deden. Voor deze activiteiten werd een
sociaalagogische opleiding
gevraagd. Het systematisch leren gebruiken van bepaalde methoden en
technieken werd
steeds meer noodzakelijk geacht.
1.2.2 Een wetenschappelijke theorie van het agogisch handelen
Iedereen is dagelijks bezig met theorievorming. Elk individu heeft een
eigen kijk op
gebeurtenissen, verklaringen voor situaties en zijn eigen theorie over
persoonlijkheid.
