Samenvatting deel Internationaal recht Jan Wouters

Internationaal Recht

INLEIDING

1. Basiskenmerken van internationaal recht
1.1 Definitie
Vroeger: IR is geheel v rechtsnormen dat de betrekkingen regelt tussen Staten
 Staten zijn enige actoren

Nu: niet enkel betrekkingen tussen andere Staten maar ook
 Tussen staten en IO’s
 Tussen IO’s onderling
 Tussen staten en natuurlijke of rechtspersonen
 Er zijn meerdere actoren
 MAAR centrale actoren = nog steeds Staten
o Enkel staten kunnen lid zijn VN + beroep doen op Veiligheidsraad of AV
(art. 35 VN-Handvest) + partij staan voor internationaal Gerechtshof (art.
34, lid 1, Statuut IGH) en geen internationale organisaties

1.2 Functies
1) Bevoegdheid volkenrechtelijke subjecten afbakenen
 In de ruimte, ratione territorii:
 Staat kan enkel bevoegdheden uitoefenen in eigen territorium =
territorialiteitsbeginsel
 In de tijd, ratione temporis:
 IR regelt problemen inzake ontstaan nieuwe Staten en opvolging bestaande
Staten
 Wat betreft de persoon, ratione personae:
 Staat kan extraterritoriale jurisdictie uitoefenen mbt eigen onderdanen
 Wat het onderwerp betreft, ratione materiae:
 Staten verlenen slechts aantal bevoegdheden aan Internationale organisaties,
deze zijn gebonden aan beginsel toegewezen bevoegdheden

2) Regelen van co-existentie van internationale rechtssubjecten
 Geschillenbeslechting en –preventie
 Gebruik van geweld (jus ad bellum - jus in bello)
o Jus ad bellum = oorlogsverbod, maar uitzonderingen (zelfverdedigingsrecht)
o Jus in bello = regels die gelden tijdens oorlog (stellen geen vraag nr legaliteit
vd oorlog, maar betrokken partijen moeten zich houden aan bepaalde
spelregels)
 Gebruik van grondgebied mag geen schade berokkenen aan andere landen
 Diplomatieke en consulaire betrekkingen
 Staatsaansprakelijkheid

,3) Regelen van internationale samenwerking tussen internationale rechtssubjecten
 Mondiale en regionale organisaties
 Mensenrechten, milieurecht, handelsrecht, …
 Samenwerking kan zijn: coöperatie, integratie, global governance
 Global governance = formele en informele processen tussen Staten,
organisaties en/ of mensen die antwoord trachten te bieden op mondiale
uitdagingen dmv formulering en afdwinging vd regels, …

1.3 Basiskenmerken
1.3.1 Afwezigheid ve centrale wetgever (wetgevende macht)
 Algemene Vergadering VN geen wereldwetgever
 Want geen bindende kracht, kan enkel aanbevelingen uitvaardigen
 Staten = “wetgever” én wetsonderhorigen: consensualisme = verdrag enkel
bindend voor Staat als deze Staat zijn instemming geeft voor dat verdrag
 “Soevereine gelijkheid” van Staten = grondbeginsel (art. 2, lid 1, VN-Handvest)
 Uitz.: jus cogens en internationaal gewoonterecht
 Deze gelden voor alle landen!

1.3.2 Afwezigheid ve centrale rechter (rechterlijke macht)
 Internationaal Gerechtshof: kan enkel optreden als Staten zijn jurisdictie vooraf
hebben erkend
 Staten doen aan eigenrichting = recht in eigen handen nemen.
 Maar: opkomst verplichte rechtsmacht (Staten mogen hier recht niet in eigen
handen nemen) bv:
o HvJ EU
o WTO Orgaan voor Geschillenbeslechting (DSB)
o EHRM

1.3.3 Afwezigheid ve centrale instantie voor rechtshandhaving (uitvoerende macht)
 VN-Veiligheidsraad is geen wereldpolitieagent
 IR heeft sanctiemechanismen van vreedzame tot gewelddadige middelen:
collectieve handhaving dmv Veiligheidsraad
 Andere prikkels die ervoor zorgen dat Staten hun plichten respecteren
o Bv voorrechten en immuniteiten
 GEEN verbod van eigenrichting (“self-help”) (maar zie EU-recht en WTO-recht)

 Internationaal recht = gedecentraliseerd en horizontaal rechtssysteem (vgl.
nationale rechtsorde)

1.3.4 Afhankelijkheid vd nationale rechtsorden voor tenuitvoerlegging
Door gedecentraliseerd karakter IR is het voor tenuitvoerlegging afhankelijk vd Staten
 Belang band internationaal en nationaal recht
 Monistisch (vb: België: IR en nationaal recht zijn eenheid en regels IR direct
toepasbaar en dualistisch stelsel
 Uitzonderlijke rol HvJ EU, bv.

, o Van Gend & Loos en Costa v ENEL
1.3.5 Zeer gedifferentieerd recht – Fragementatie
IR vorm uiterst gedifferentieerd recht zowel wat betreft ratione materiae als territorii
 Werkingssfeer ratione materiae: IR omvat zowat alle mogelijke rechtsdomeinen
 Werkingssfeer ratione territorii vh IR: onderscheid
o Algemeen/ universeel internationaal recht = geldt voor gehele
Statengemeenschap
o “Regionaal” internationaal recht = geldt voor bepaalde groepen Staten
 bv. recht van de EU
o “Bijzonder” internationaal recht = geldt enkel tussen twee of beperkt aantal
Staten
 Ontwikkeling IR in sub takken op mondiaal en regionaal niveau houdt gevaar v
fragmentatie in


DEEL I: Bronnen van internationaal recht

2. Verdragsrecht
2.1 Inleiding
 Verdragen zijn belangrijkste formele bron
- > 73.000 geregistreerd bij VN
- België partij bij > 8.000; jaarlijks 30-tal nieuwe verdragen

 Voordelen verdragen:
- Leiden tot rechtszekerheid
- Consensualisme: Staten zijn enkel gebonden voor zover zij hun instemming hebben
geuit om gebonden te zijn.

 Verdragen vervangen vaak regels internationaal gewoonterecht m.n. door codificatie
daarvan (rechtsregels verduidelijken)
 Belangrijkste codificatie verdragsrecht:
o Weens Verdragenverdrag 1969 (“WVV”) = (grotendeels) gewoonterecht
 Normaal enkel toepassing op verdragen gesloten door Staten die partij
zijn bij dit verdrag
 MAAR aantal bepalingen verdrag zijn gecodificeerd gewoonterecht
dus zijn ze ook v toepassing op andere verdragen
o Weens Verdragenverdrag staten - IO’s 1986

2.2 Definitie
 Gewoonterechtelijke definitie = elk akkoord (overeenkomst wilsuitingen) gesloten
tussen twee of meer subjecten vh volkenrecht met de bedoeling rechtsgevolgen teweeg
te brengen beheerst door het volkenrecht.
 Verdrag moet altijd door IR beheerst worden en niet door nationaal recht
 Verdrag onderscheiden ve MOU (memorandum of understanding)

 Verdragsrechtelijke definitie (art. 2, lid 1, sub a, WVV)
= internationale overeenkomst in geschrifte gesloten tussen Staten en beheerst door
het volkenrecht, neergelegd in één of meerdere akten en ongeacht de benaming

(1) Overeenkomst: het moet rechtsgevolgen beogen

, (2) Het vereiste ve geschrift is geen intrinsieke voorwaarde

(3) Tussen volkenrechtelijke subjecten: dit kunnen Staten, soms deelstaten van
federale staten of internationale organisaties zijn
o België, art. 167 § 3 GW: in foro interno, in foro externo ->
Gemeenschappen en Gewesten zijn op internationaal vlak bevoegd
o Opdeling exclusief federale, exclusief deelstatelijk en gemengde
verdragen

(4) Verdrag is beheerst door volkenrecht, maar staten kunnen bindende afspraken
maken beheerst door nationaal recht -> dit zijn GEEN verdragen

(5) Vorm verdrag doet er niet toe
o Doorslaggevend: wilsovereenstemming tussen twee Staten, hoe ook tot
uiting gekomen
o Vorm irrelevant; aanbod en aanvaarding hoeven niet gelijktijdig

(6) Benaming doet er niet toe

2.3 Soorten
- Traités-contrats = verdrag kan betrekkingen hebben op een eenmalige prestatie +
onderworpen aan regels volkenrecht (vb aankopen van vliegtuigen => na de koop is
verdrag gedaan)
- Traités-lois = verdrag dat voor de toekomst geldt voor onbeperkt aantal gevallen (vb
rechten vd mens)
- Traités-constitutions = verdragen voor oprichting internationale organisatie

- Kaderverdragen = verdrag waarin kader wordt vastgelegd voor latere vedragen

- Open verdragen = (vb vn verdragen) deze verdragen staan open voor alle landen van
de wereld en deze landen kunnen beslissen of ze zich hierbij aansluiten
- Gesloten verdragen = sommige verdragen zijn gesloten tussen twee of meerdere
landen (vb belastingsverdrag tussen belgie en nederland waarin staat welk land de
belastingen mag heffen)

- Multilateraal verdrag = meerdere partijen die een verdrag sluiten en als een land zich
terugtrekt zal het verdrag blijven bestaan tussen de andere partijen
- Bilateraal verdrag = er zijn twee partijen nodig om dit verdrag te sluiten en als een van
de partijen zich terugtrekt dan stopt het verdrag
- Plurilateraal = verdrag in context van wereldhandelsorganisatie: verdragen waarbij
WTO landen zich kunnen aansluiten maar niet verplicht

- Plechtige verdragen en verdragen in vereenvoudigde vorm: verschil tussen deze zit
in wijze uitdrukking instemming om gebonden te worden

- Verdragen i.k.v. internationale organisaties
2.4 Bekendmaking
 Art. 102, § 2, HVN: elk verdrag moet geregistreerd w bij VN-secretariaat + publicatie in
United Nations Treaty Series