H2: Gevolgen WOII
1. Humanitaire gevolgen
1.2. België bezet: (on)verwerkt verleden?
Aanloop
België: vrijwillige & angstvallige neutraliteit
Wilden niks te maken hebben met WOII
Maar, toch Duitse inval
10 mei 1940
Dui. schendt neutraliteit v. België
Achttiendaagse Veldtocht
10-28 mei 1940
Capitulatie België 28 mei 1940
Gevolg: ontstaan v. breuk/conflict tssn. 2 partijen
Koning Leopold III Regering-Pierlot
Beslist na Dui. inval: Beslist na Dui. inval:
- Wil oorlog - Oorlog verderzetten in
verderzetten als leider GB
vh. leger - Niet
- Tekent capitulatie op overgeven/capituleren
28 mei
- W. krijgsgevangene vd.
Duitsers
Conflict zorgt voor beslissing vd. latere koningskwestie
Bezet België: tweeledig bestuur
1. Militair bestuur
o.l.v. generaal von Falkenhausen
Militair bestuur = militärverwaltung
Burgerlijk bestuur = zivilverwaltung
= de Nazipartij & de SS krijgen de leiding, en bereiden het land voor op
inlijving vh. Duitse rijk
Nazi-Dui gaat niet direct een burgerlijk bestuur installeren in België 1: Von Falken
2. Behoud van eigen instellingen
= de Belgische instellingen w. niet vervangen door Duitse
Vanuit accomodatiepolitiek/politiek vh. minste kwaad
Accomodatiepolitiek = zich aanpassen aan de omstandigheden
“Het is beter om mee te werken dan het bestuur volledig uit handen te geven”
Bevolking proberen te beschermen tgn. rechtstreekse ingrepen vd. bezetter
DUS: controle over eigen instellingen behouden
+ proberen ingrepen v. Nazi-Dui te beperken (-> bevolking beschermen)
, Sec-gen. & gal. Doctrine => soort van ‘buffer’ om ingrepen te voorkomen
Administratie:
- Secretarissen-generaal (plaatsvervanger voor ministers)
Bv. bij regering Pierlot: ministers gevlucht nr. GB
Sec-gen. moest domein binnenlandse zaken verderzetten ipv. ministers
Economisch vlak:
- Galopin-comité
= comité v. zakenmensen olv. Galopin
- Galopin-doctrine
= een rechtvaardiging voor de werkhervatting onder de bezetting vd. Duitsers
Door hervatting werk:
1. Voorkomen v. hongersnood
Omdat vijand voedselvoorziening in hand heeft
Werken in ruil voor voedsel
2. Deportatie v. arbeiders vermijden
Er is geen reden tot deportatie naar andere plekken als arbeiders in eigen
fabriek werken
3. Vermijden v. industriële ontmanteling
Machines in België mogen blijven omdat ze gebruikt worden
1.3. Dagelijks leven tijdens de oorlog
- Totale oorlog
Iedereen vd. samenleving was betrokken
50% militairen & 50% burgers
- Hervatting dagelijkse leven (school, werken…)
- Schaarste voedingswaren en rantsoenering
Iedereen kreeg bepaald rantsoen
= recht op max. bepaalde hvlheid. voeding, sigaretten…
Door rantsoenering: kopiëren v. documenten
Bv. rantsoendocumenten => om meer eten te kunnen krijgen
- Veel regelgeving:
a. Verplichte avondklok
= controlemechanisme om bevolking te controleren + bewegingsvrijheid te beperken
b. Verplichte verduistering
= geen licht meer op straat zodat er geen doelwitten meer zichtbaar zijn voor
bombardementen
Bv. ramen afplakken
c. Verboden te dansen
= door dansen kom je dichtbij elkaar => communicatie mogelijk over illegale activiteiten
d. Sperrgebied en verplichte evacuatie kustgebied
, Sperrgebied = bepaalde zones zijn verboden gebied
Evacuatie kustgebied omdat er op Oostende zou geland worden
e. Verplichte tewerkstelling
= adhv. oproepingsbrief om naar Dui. te gaan
Grote impact op Belgische gezinnen
Dui: arbeiders nodig voor oorlog
1.4. Houding v.d. gewone burger
- Meerderheid blijft passief (+- 97%)
- Verzet
Minderheid: (2 – 3%)
- Collaboratie
Meerderheid: passief
Reden:
- Waren niet voorbereid op inval & capitulatie vd. Duitsers
- Door langdurige bezetting Duitsers wilden ze zich niet verzetten
- Verbaasd over ‘goed gedrag’ vd. Duitsers
Passieve meerderheid: geeft steun aan verzet (omdat ze er zelf niet in zitten)
Reden:
- Inval SU
- Jodenvervolging
- Verplichte tewerkstelling
- Toename materiële tekorten en Duitse repressie
Verzet
= weerstand bieden en zich verzetten tegen de vijand
Tijdens WOII: tegen de Duitsers
Het verzet = “de Witten”
Gebeurd vooral clandestien (=in het geheim) => je riskeert je leven
a. Motieven
- Patriotisme (=vaderlandsliefde)
= je wil vrijheid voor je eigen land
- Antifascisme/antinazisme
= gaat niet akkoord met de ideologie vd. bezetter
- Streven naar vrijheid & democratie
- Ervaring uit WOI => wil dat niet meer meemaken
- Zin in avontuur
b. Vormen
- Collectieve vorm
Negeren v. samenscholingsverbod vd. Duitsers
Graf vd. onbekende soldaat
, 11 nov. (wapenstilstand)
- Sluikpers/clandestiene pers
Bezetter censureert alle pers: kritiek
Tegenreactie verzet = clandestiene pers
Gevaar: riskeert je leven door pamflet, krant… te publiceren met kritiek
Functie sluikpers:
- Spotten met collaborateurs
- Duidelijk maken wie een collaborateur is
- Klagen over frustraties
- De bevolking hoop geven
- Collaborateurs waarschuwen door te
dreigen
- Verzamelen v. inlichtingen
Aanval kunnen voorbereiden
- Vluchtroutes
Ontsnappingsroutes voor neergehaalde geallieerde piloten
Transporteren v. inlichtingen
Verzetsmensen naar Engeland brengen => veilig
- Onderduiken
Moet je normaal melden om verplicht te gaan werken
Tegenreactie: onderduiken
Werkweigeraars of verzetsmensen
Niet evident: moet onderdak, voedsel, kledij… hebben
Riskeert je leven als ze je vinden
- Sabotage
= gewapende weerstand
Bv. transport tegenhouden, telefoonkabels doorknippen…
Zorgen voor vertraging
c. Organisatie(s)
- Verzet = clandestien
- Verzetsvorm = zeer ingewikkeld
Ontstaat bij fam/vrienden
°ontstaan v. netwerk
Je kent alleen persoon die je aanwerft
verzetsnetwerk
°veiligheidssysteem
Bij infiltratie/verraad w. niet hele netwerk onderschept
Kan geen ledenlijst opstellen
Iedereen oppakken als het w. gevonden
1. Humanitaire gevolgen
1.2. België bezet: (on)verwerkt verleden?
Aanloop
België: vrijwillige & angstvallige neutraliteit
Wilden niks te maken hebben met WOII
Maar, toch Duitse inval
10 mei 1940
Dui. schendt neutraliteit v. België
Achttiendaagse Veldtocht
10-28 mei 1940
Capitulatie België 28 mei 1940
Gevolg: ontstaan v. breuk/conflict tssn. 2 partijen
Koning Leopold III Regering-Pierlot
Beslist na Dui. inval: Beslist na Dui. inval:
- Wil oorlog - Oorlog verderzetten in
verderzetten als leider GB
vh. leger - Niet
- Tekent capitulatie op overgeven/capituleren
28 mei
- W. krijgsgevangene vd.
Duitsers
Conflict zorgt voor beslissing vd. latere koningskwestie
Bezet België: tweeledig bestuur
1. Militair bestuur
o.l.v. generaal von Falkenhausen
Militair bestuur = militärverwaltung
Burgerlijk bestuur = zivilverwaltung
= de Nazipartij & de SS krijgen de leiding, en bereiden het land voor op
inlijving vh. Duitse rijk
Nazi-Dui gaat niet direct een burgerlijk bestuur installeren in België 1: Von Falken
2. Behoud van eigen instellingen
= de Belgische instellingen w. niet vervangen door Duitse
Vanuit accomodatiepolitiek/politiek vh. minste kwaad
Accomodatiepolitiek = zich aanpassen aan de omstandigheden
“Het is beter om mee te werken dan het bestuur volledig uit handen te geven”
Bevolking proberen te beschermen tgn. rechtstreekse ingrepen vd. bezetter
DUS: controle over eigen instellingen behouden
+ proberen ingrepen v. Nazi-Dui te beperken (-> bevolking beschermen)
, Sec-gen. & gal. Doctrine => soort van ‘buffer’ om ingrepen te voorkomen
Administratie:
- Secretarissen-generaal (plaatsvervanger voor ministers)
Bv. bij regering Pierlot: ministers gevlucht nr. GB
Sec-gen. moest domein binnenlandse zaken verderzetten ipv. ministers
Economisch vlak:
- Galopin-comité
= comité v. zakenmensen olv. Galopin
- Galopin-doctrine
= een rechtvaardiging voor de werkhervatting onder de bezetting vd. Duitsers
Door hervatting werk:
1. Voorkomen v. hongersnood
Omdat vijand voedselvoorziening in hand heeft
Werken in ruil voor voedsel
2. Deportatie v. arbeiders vermijden
Er is geen reden tot deportatie naar andere plekken als arbeiders in eigen
fabriek werken
3. Vermijden v. industriële ontmanteling
Machines in België mogen blijven omdat ze gebruikt worden
1.3. Dagelijks leven tijdens de oorlog
- Totale oorlog
Iedereen vd. samenleving was betrokken
50% militairen & 50% burgers
- Hervatting dagelijkse leven (school, werken…)
- Schaarste voedingswaren en rantsoenering
Iedereen kreeg bepaald rantsoen
= recht op max. bepaalde hvlheid. voeding, sigaretten…
Door rantsoenering: kopiëren v. documenten
Bv. rantsoendocumenten => om meer eten te kunnen krijgen
- Veel regelgeving:
a. Verplichte avondklok
= controlemechanisme om bevolking te controleren + bewegingsvrijheid te beperken
b. Verplichte verduistering
= geen licht meer op straat zodat er geen doelwitten meer zichtbaar zijn voor
bombardementen
Bv. ramen afplakken
c. Verboden te dansen
= door dansen kom je dichtbij elkaar => communicatie mogelijk over illegale activiteiten
d. Sperrgebied en verplichte evacuatie kustgebied
, Sperrgebied = bepaalde zones zijn verboden gebied
Evacuatie kustgebied omdat er op Oostende zou geland worden
e. Verplichte tewerkstelling
= adhv. oproepingsbrief om naar Dui. te gaan
Grote impact op Belgische gezinnen
Dui: arbeiders nodig voor oorlog
1.4. Houding v.d. gewone burger
- Meerderheid blijft passief (+- 97%)
- Verzet
Minderheid: (2 – 3%)
- Collaboratie
Meerderheid: passief
Reden:
- Waren niet voorbereid op inval & capitulatie vd. Duitsers
- Door langdurige bezetting Duitsers wilden ze zich niet verzetten
- Verbaasd over ‘goed gedrag’ vd. Duitsers
Passieve meerderheid: geeft steun aan verzet (omdat ze er zelf niet in zitten)
Reden:
- Inval SU
- Jodenvervolging
- Verplichte tewerkstelling
- Toename materiële tekorten en Duitse repressie
Verzet
= weerstand bieden en zich verzetten tegen de vijand
Tijdens WOII: tegen de Duitsers
Het verzet = “de Witten”
Gebeurd vooral clandestien (=in het geheim) => je riskeert je leven
a. Motieven
- Patriotisme (=vaderlandsliefde)
= je wil vrijheid voor je eigen land
- Antifascisme/antinazisme
= gaat niet akkoord met de ideologie vd. bezetter
- Streven naar vrijheid & democratie
- Ervaring uit WOI => wil dat niet meer meemaken
- Zin in avontuur
b. Vormen
- Collectieve vorm
Negeren v. samenscholingsverbod vd. Duitsers
Graf vd. onbekende soldaat
, 11 nov. (wapenstilstand)
- Sluikpers/clandestiene pers
Bezetter censureert alle pers: kritiek
Tegenreactie verzet = clandestiene pers
Gevaar: riskeert je leven door pamflet, krant… te publiceren met kritiek
Functie sluikpers:
- Spotten met collaborateurs
- Duidelijk maken wie een collaborateur is
- Klagen over frustraties
- De bevolking hoop geven
- Collaborateurs waarschuwen door te
dreigen
- Verzamelen v. inlichtingen
Aanval kunnen voorbereiden
- Vluchtroutes
Ontsnappingsroutes voor neergehaalde geallieerde piloten
Transporteren v. inlichtingen
Verzetsmensen naar Engeland brengen => veilig
- Onderduiken
Moet je normaal melden om verplicht te gaan werken
Tegenreactie: onderduiken
Werkweigeraars of verzetsmensen
Niet evident: moet onderdak, voedsel, kledij… hebben
Riskeert je leven als ze je vinden
- Sabotage
= gewapende weerstand
Bv. transport tegenhouden, telefoonkabels doorknippen…
Zorgen voor vertraging
c. Organisatie(s)
- Verzet = clandestien
- Verzetsvorm = zeer ingewikkeld
Ontstaat bij fam/vrienden
°ontstaan v. netwerk
Je kent alleen persoon die je aanwerft
verzetsnetwerk
°veiligheidssysteem
Bij infiltratie/verraad w. niet hele netwerk onderschept
Kan geen ledenlijst opstellen
Iedereen oppakken als het w. gevonden
