Leerdoelen Afp Hoofdstuk 1 Cellen en weefsels
1.1 Cellen
Bouw van de cel:
- Celmembraan
Eigenschap van de celmembraan is dat hij half doorlaatbaar of semi permeable is. Dit
houd in dat hij zelf bepaald wat er in en uit de cel gaat.
- Cellichaam
- Organellen
- Celkern (chromatine)
De cellichaam bestaat uit cytoplasma. Het cytoplasma wordt minder vloeibaar als we ouder
worden (solvorm).
Rondom de celkern zit een celwand. Hierin worden alle levensprocessen geregeld. Als de
celkern zich deelt spreken we van chromosomen die bestaan uit DNA.
Protoplasma = kernplasma en cytoplasma samen.
Cellen vernieuwen zich door celdeling.
2 soorten celdeling:
- Directe (alleen bij eencellige organisme)
- Indirecte (bij de mens)
2 vormen indirecte celdeling:
- Mitose
Is een exacte kopie van de oorspronkelijke cel. Dit gebeurd met alle cellen in ons
lichaam behalve met geslachtscellen.
- Meiose
Bij meiose halveert het aantal chromosomen, dus 23. Het wordt ook wel
reductiedeling genoemd. Meiose gebeurd alleen met geslachtscellen.
Elke cel heeft zijn eigen soort en functie. Functies verdeel je in animale en vegatieve
levensverrichtingen.
- Animale (kunnen aanpassen aan de omgeving)
Prikkelbaarheid (emotie)
Prikkelverwerking (omgaan met)
Beweging
, - Vegatieve (maken voortbestaan mogelijk, hebben wij geen invloed op)
Groei
Stofwisseling
Voortplanting
1.2 Weefsels
Indeling epitheelweefsel:
- Aantal lagen
- Vorm
- Functie
Aantal lagen:
- Eenlagig (endotheel)
Bestaat uit één laag cellen. De binnenbekleding van alle bloedvaten is eenlagig.
- Meerlagig
Bestaat uit meerdere lagen cellen. Onder andere de opperhuid is meerlagig epitheel.
De vorm:
Alle vormen van de cellen zijn eenlagig als meerlagig in het lichaam terug te vinden.
Cilindrisch epitheel
Vorm: bestaat uit hoge cellen.
Lagen:
- Altijd eenlagig
- Lijkt meerlagig, omdat de celkernen op verschillende hoogten liggen.
In het lichaam:
- In het slijmvlies van de darmen en de maag.
- In de basaalcellenlaag van de opperhuid.
Kubisch epitheel
Vorm: bestaat uit vierkante cellen
Lagen: eenlagig of meerlagig
In het lichaam:
- Eenlagig in de eierstokken en nierkanaaltjes.
- Meerlagig in de opperhuid.
Plaveiseleoitheel
Vorm: bestaat uit platte cellen
Lagen: eenlagig of meerlagig
In het lichaam:
- Eenlagig aan de binnenkant van de bloed- en lymfevaten, in het
hart en aan de binnenkant van de wanden van de luchtpijpjes en de
longblaasjes.
- Meerlagig in de slokdarm en in de opperhuid.
, Trilhaarepitheel heeft een vervoersfunctie. Dit is een bijzondere vorm van cilindrisch
epitheel. Door beweging van de trilharen, kunnen stoffen zich vervoeren. Dit werk als een
lopende band, waardoor het weefsel stoffen kan verplaatsen.
De trilharen zorgen ervoor dat stofdeeltjes en bacteriën die je inademt, in het slijm blijven
hangen. Het komt onder andere voor in de slijmvliezen van de luchtwegen, eileiders, en in
de buis van Eustachius.
De functie van trilhaarepitheel:
- Bedekkend = beschermend
Beschermt tegen schadelijke invloeden van buitenaf.
- Afscheidend (klierweefsel)
Scheidt stoffen in of buiten het lichaam af.
- Vervoersfunctie
2 soorten klieren: eencellige en meercellige
Eencellige klieren (bekercellen) zijn slijmvliezen, zoals neusslijmvlies. De slijmvliezen
scheiden slijm af, waardoor het oppervlak van het weefsel vochtig en glad blijft.
Meercellige klieren:
- Exocriene
- Endocriene
- Endo-exocriene
Exocriene
Exocriene klieren hebben een afvoerbuis. Het product dat gemaakt wordt, zoals zweet of
talg, wordt afgescheiden via een afvoerbuis.
3 vormen van de afvoerbuis:
- Buisvormig, zoals zweetklieren
- Trosvormig, zoals talg, melk en speekselklieren
- Gemengde, zoals oorspeekselklieren
Buisvormig Trosvormig Gemengde
Endocriene
Endocriene klieren hebben geen afvoerbuis, alles gaat direct door naar het bloed. Een
voorbeeld hiervan zijn hormoonklieren.
Endo-exocriene
Deze scheiden hun product direct aan het bloed af, maar hebben ook een afvoerbuis.
2 endo-exocriene klieren:
- Geslachtsklieren
Ze geven hormonen af aan het bloed (endo).
De zaad- of eicellen geven ze af aan het lichaam (exo).
1.1 Cellen
Bouw van de cel:
- Celmembraan
Eigenschap van de celmembraan is dat hij half doorlaatbaar of semi permeable is. Dit
houd in dat hij zelf bepaald wat er in en uit de cel gaat.
- Cellichaam
- Organellen
- Celkern (chromatine)
De cellichaam bestaat uit cytoplasma. Het cytoplasma wordt minder vloeibaar als we ouder
worden (solvorm).
Rondom de celkern zit een celwand. Hierin worden alle levensprocessen geregeld. Als de
celkern zich deelt spreken we van chromosomen die bestaan uit DNA.
Protoplasma = kernplasma en cytoplasma samen.
Cellen vernieuwen zich door celdeling.
2 soorten celdeling:
- Directe (alleen bij eencellige organisme)
- Indirecte (bij de mens)
2 vormen indirecte celdeling:
- Mitose
Is een exacte kopie van de oorspronkelijke cel. Dit gebeurd met alle cellen in ons
lichaam behalve met geslachtscellen.
- Meiose
Bij meiose halveert het aantal chromosomen, dus 23. Het wordt ook wel
reductiedeling genoemd. Meiose gebeurd alleen met geslachtscellen.
Elke cel heeft zijn eigen soort en functie. Functies verdeel je in animale en vegatieve
levensverrichtingen.
- Animale (kunnen aanpassen aan de omgeving)
Prikkelbaarheid (emotie)
Prikkelverwerking (omgaan met)
Beweging
, - Vegatieve (maken voortbestaan mogelijk, hebben wij geen invloed op)
Groei
Stofwisseling
Voortplanting
1.2 Weefsels
Indeling epitheelweefsel:
- Aantal lagen
- Vorm
- Functie
Aantal lagen:
- Eenlagig (endotheel)
Bestaat uit één laag cellen. De binnenbekleding van alle bloedvaten is eenlagig.
- Meerlagig
Bestaat uit meerdere lagen cellen. Onder andere de opperhuid is meerlagig epitheel.
De vorm:
Alle vormen van de cellen zijn eenlagig als meerlagig in het lichaam terug te vinden.
Cilindrisch epitheel
Vorm: bestaat uit hoge cellen.
Lagen:
- Altijd eenlagig
- Lijkt meerlagig, omdat de celkernen op verschillende hoogten liggen.
In het lichaam:
- In het slijmvlies van de darmen en de maag.
- In de basaalcellenlaag van de opperhuid.
Kubisch epitheel
Vorm: bestaat uit vierkante cellen
Lagen: eenlagig of meerlagig
In het lichaam:
- Eenlagig in de eierstokken en nierkanaaltjes.
- Meerlagig in de opperhuid.
Plaveiseleoitheel
Vorm: bestaat uit platte cellen
Lagen: eenlagig of meerlagig
In het lichaam:
- Eenlagig aan de binnenkant van de bloed- en lymfevaten, in het
hart en aan de binnenkant van de wanden van de luchtpijpjes en de
longblaasjes.
- Meerlagig in de slokdarm en in de opperhuid.
, Trilhaarepitheel heeft een vervoersfunctie. Dit is een bijzondere vorm van cilindrisch
epitheel. Door beweging van de trilharen, kunnen stoffen zich vervoeren. Dit werk als een
lopende band, waardoor het weefsel stoffen kan verplaatsen.
De trilharen zorgen ervoor dat stofdeeltjes en bacteriën die je inademt, in het slijm blijven
hangen. Het komt onder andere voor in de slijmvliezen van de luchtwegen, eileiders, en in
de buis van Eustachius.
De functie van trilhaarepitheel:
- Bedekkend = beschermend
Beschermt tegen schadelijke invloeden van buitenaf.
- Afscheidend (klierweefsel)
Scheidt stoffen in of buiten het lichaam af.
- Vervoersfunctie
2 soorten klieren: eencellige en meercellige
Eencellige klieren (bekercellen) zijn slijmvliezen, zoals neusslijmvlies. De slijmvliezen
scheiden slijm af, waardoor het oppervlak van het weefsel vochtig en glad blijft.
Meercellige klieren:
- Exocriene
- Endocriene
- Endo-exocriene
Exocriene
Exocriene klieren hebben een afvoerbuis. Het product dat gemaakt wordt, zoals zweet of
talg, wordt afgescheiden via een afvoerbuis.
3 vormen van de afvoerbuis:
- Buisvormig, zoals zweetklieren
- Trosvormig, zoals talg, melk en speekselklieren
- Gemengde, zoals oorspeekselklieren
Buisvormig Trosvormig Gemengde
Endocriene
Endocriene klieren hebben geen afvoerbuis, alles gaat direct door naar het bloed. Een
voorbeeld hiervan zijn hormoonklieren.
Endo-exocriene
Deze scheiden hun product direct aan het bloed af, maar hebben ook een afvoerbuis.
2 endo-exocriene klieren:
- Geslachtsklieren
Ze geven hormonen af aan het bloed (endo).
De zaad- of eicellen geven ze af aan het lichaam (exo).
