2020
Samenvatting Inleiding in
onderzoeksmethoden – en
technieken
CHRISTEL VANDENBORRE
0
,INHOUD
DEEL 1: vormen van wetenschappelijk onderzoek .............................................................................. 3
onderwijsonderzoek ............................................................................................................... 3
fundamenteel wetenschappelijk onderzoek ................................................................................ 3
praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek ............................................................................... 4
praktijkgericht niet-wetenschap. onderzoek (of alledaags onderzoek) ................................................ 4
bijlage B: De empirische cyclus (de groot) ................................................................................. 4
vormen van wetenschappelijk onderzoek ..................................................................................... 8
bijlage A (Cohen et al.) ........................................................................................................ 8
Deel 2: onderzoeksproblemen .....................................................................................................10
Deel 3: onderzoeksmethoden en technieken ...................................................................................11
kenmerken kwalitatieve/kwantitatieve onderzoeksmethoden ...........................................................11
Kwantitatief onderzoeksparadigma .........................................................................................11
Kwalitatief onderzoeksparadigma ...........................................................................................12
Overzicht kwantitatief vs kwalitatief .......................................................................................14
oriëntatiematrix ...............................................................................................................16
onderzoekstechnieken (dataverzamelingstechnieken) .....................................................................16
Kwantitatieve onderzoekstechnieken ......................................................................................17
Kwalitatieve onderzoekstechnieken ........................................................................................20
Sterke en zwakke punten van de onderzoekstechnieken ................................................................20
Deel 4: onderzoeksdesigns .........................................................................................................21
Kwantitatieve onderzoeksdesigns ..............................................................................................21
Survey ............................................................................................................................21
Experiment ......................................................................................................................21
Correlatie .......................................................................................................................23
Causal comparative design ...................................................................................................23
kwalitatieve onderzoeksdesigns ................................................................................................24
Fenomenografie ................................................................................................................24
case-study .......................................................................................................................24
mixed method en multi method .............................................................................................26
Deel 5: het onderzoeksplan ........................................................................................................28
ontwerpen van onderzoek .......................................................................................................28
Opstellen van een onderzoeksplan ..........................................................................................28
Bijlage g: vraagstellingen die komen kijken bij het plannen van onderzoek (cohen) ..............................29
1
, conceptueel kader .............................................................................................................31
Deel 6: kwaliteitseisen .............................................................................................................33
Validiteit ...........................................................................................................................33
A) interne (of causale) validiteit ............................................................................................33
B) externe validiteit ...........................................................................................................35
Betrouwbaarheid .................................................................................................................36
overzicht ...........................................................................................................................37
hoe validiteit/betrouwbaarheid verzekeren?..............................................................................37
bijlage: samenvatting van bijlage E en F ........................................................................................38
2
, SAMENVATTING IMT
DEEL 1: VORMEN VAN WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK
Doelen:
• Ben je op de hoogte van de belangrijkste verschillen in vormen van wetenschappelijk onderzoek in
onderwijs – en opleidingscontexten;
• Kan je de empirische cyclus beschrijven;
• Wetenschappelijke literatuur opzoeken;
ONDERWIJSONDERZOEK
Focus van onderwijsonderzoek kan liggen op: Typische aanpak:
- handelingen, opvattingen, actoren, … - verzamelen data
- processen en uitkomsten van leren en onderwijzen - data-analyse (statistiek, …)
- invloedsfactoren - systematisch te werk gaan
Resultaten van onderwijsonderzoek:
- kennis/inzicht: onderzoek is cumulatief en bouwt voort op eerder onderzoek
- innovatie/ontwikkeling
- rapportage in wetenschappelijke tijdschriften
- netwerken (vb edubron blogt)
FUNDAMENTEEL WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK
✓ Kennisprobleem waarop we een antwoord willen, theorie gedreven
✓ Doel = kennis vermeerderen
✓ Volgens wetenschappelijke normen
✓ Uitkomst is generaliserend
Voorbeelden uit de Practicum-opdrachten:
→ Er wordt een theoretisch kader opgebouwd dat voortbouwt op bestaande theoretische kaders (onder meer Karasek-model van
werkstress, theorieën rond loopbaanperspectief op professionele ontwikkeling). Op basis hiervan worden onderzoeksvragen
geformuleerd die tot meer inzicht in dit theoretisch kader moeten leiden
→ Het gaat om fundamenteel wetenschappelijk onderzoek dat voortbouwt op bestaande theoretische kaders rond onderwijsinnovatie.
Meer bepaald beoogt deze studie om meer inzicht te verwerven in de betekenis van het netwerk van een docentontwerpteam voor
het draagvlak ten aanzien van de curriculuminnovatie bij het bredere docententeam
→ Deze studie wil meer inzicht krijgen in de relatie tussen ervaringen m.b.t. een bepaalde vernieuwing (evaluatiemethoden) en de
percepties van studenten hieromtrent. Hiertoe wordt verder gebouwd op verschillende theoretische kaders (onder meer inzake
instructievormen, assessment en assessmentvoorkeuren). Op die manier doet dit onderzoek aan fundamentele kennisontwikkeling.
Dit neemt niet weg dat het ook informatie oplevert waarmee in de praktijk (~lerarenopleiding, hoger onderwijs) aan de slag kan
worden gegaan. Op die manier is het deels ook toepassingsgericht.
3
Samenvatting Inleiding in
onderzoeksmethoden – en
technieken
CHRISTEL VANDENBORRE
0
,INHOUD
DEEL 1: vormen van wetenschappelijk onderzoek .............................................................................. 3
onderwijsonderzoek ............................................................................................................... 3
fundamenteel wetenschappelijk onderzoek ................................................................................ 3
praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek ............................................................................... 4
praktijkgericht niet-wetenschap. onderzoek (of alledaags onderzoek) ................................................ 4
bijlage B: De empirische cyclus (de groot) ................................................................................. 4
vormen van wetenschappelijk onderzoek ..................................................................................... 8
bijlage A (Cohen et al.) ........................................................................................................ 8
Deel 2: onderzoeksproblemen .....................................................................................................10
Deel 3: onderzoeksmethoden en technieken ...................................................................................11
kenmerken kwalitatieve/kwantitatieve onderzoeksmethoden ...........................................................11
Kwantitatief onderzoeksparadigma .........................................................................................11
Kwalitatief onderzoeksparadigma ...........................................................................................12
Overzicht kwantitatief vs kwalitatief .......................................................................................14
oriëntatiematrix ...............................................................................................................16
onderzoekstechnieken (dataverzamelingstechnieken) .....................................................................16
Kwantitatieve onderzoekstechnieken ......................................................................................17
Kwalitatieve onderzoekstechnieken ........................................................................................20
Sterke en zwakke punten van de onderzoekstechnieken ................................................................20
Deel 4: onderzoeksdesigns .........................................................................................................21
Kwantitatieve onderzoeksdesigns ..............................................................................................21
Survey ............................................................................................................................21
Experiment ......................................................................................................................21
Correlatie .......................................................................................................................23
Causal comparative design ...................................................................................................23
kwalitatieve onderzoeksdesigns ................................................................................................24
Fenomenografie ................................................................................................................24
case-study .......................................................................................................................24
mixed method en multi method .............................................................................................26
Deel 5: het onderzoeksplan ........................................................................................................28
ontwerpen van onderzoek .......................................................................................................28
Opstellen van een onderzoeksplan ..........................................................................................28
Bijlage g: vraagstellingen die komen kijken bij het plannen van onderzoek (cohen) ..............................29
1
, conceptueel kader .............................................................................................................31
Deel 6: kwaliteitseisen .............................................................................................................33
Validiteit ...........................................................................................................................33
A) interne (of causale) validiteit ............................................................................................33
B) externe validiteit ...........................................................................................................35
Betrouwbaarheid .................................................................................................................36
overzicht ...........................................................................................................................37
hoe validiteit/betrouwbaarheid verzekeren?..............................................................................37
bijlage: samenvatting van bijlage E en F ........................................................................................38
2
, SAMENVATTING IMT
DEEL 1: VORMEN VAN WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK
Doelen:
• Ben je op de hoogte van de belangrijkste verschillen in vormen van wetenschappelijk onderzoek in
onderwijs – en opleidingscontexten;
• Kan je de empirische cyclus beschrijven;
• Wetenschappelijke literatuur opzoeken;
ONDERWIJSONDERZOEK
Focus van onderwijsonderzoek kan liggen op: Typische aanpak:
- handelingen, opvattingen, actoren, … - verzamelen data
- processen en uitkomsten van leren en onderwijzen - data-analyse (statistiek, …)
- invloedsfactoren - systematisch te werk gaan
Resultaten van onderwijsonderzoek:
- kennis/inzicht: onderzoek is cumulatief en bouwt voort op eerder onderzoek
- innovatie/ontwikkeling
- rapportage in wetenschappelijke tijdschriften
- netwerken (vb edubron blogt)
FUNDAMENTEEL WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK
✓ Kennisprobleem waarop we een antwoord willen, theorie gedreven
✓ Doel = kennis vermeerderen
✓ Volgens wetenschappelijke normen
✓ Uitkomst is generaliserend
Voorbeelden uit de Practicum-opdrachten:
→ Er wordt een theoretisch kader opgebouwd dat voortbouwt op bestaande theoretische kaders (onder meer Karasek-model van
werkstress, theorieën rond loopbaanperspectief op professionele ontwikkeling). Op basis hiervan worden onderzoeksvragen
geformuleerd die tot meer inzicht in dit theoretisch kader moeten leiden
→ Het gaat om fundamenteel wetenschappelijk onderzoek dat voortbouwt op bestaande theoretische kaders rond onderwijsinnovatie.
Meer bepaald beoogt deze studie om meer inzicht te verwerven in de betekenis van het netwerk van een docentontwerpteam voor
het draagvlak ten aanzien van de curriculuminnovatie bij het bredere docententeam
→ Deze studie wil meer inzicht krijgen in de relatie tussen ervaringen m.b.t. een bepaalde vernieuwing (evaluatiemethoden) en de
percepties van studenten hieromtrent. Hiertoe wordt verder gebouwd op verschillende theoretische kaders (onder meer inzake
instructievormen, assessment en assessmentvoorkeuren). Op die manier doet dit onderzoek aan fundamentele kennisontwikkeling.
Dit neemt niet weg dat het ook informatie oplevert waarmee in de praktijk (~lerarenopleiding, hoger onderwijs) aan de slag kan
worden gegaan. Op die manier is het deels ook toepassingsgericht.
3
